Bỏ qua đến nội dung

Chương VIII · Lý thuyết

Bài 43. Trọng lượng, lực hấp dẫn

Bộ quần áo của nhà du hành vũ trụ có khối lượng khoảng 50 kg, vậy mà trên Mặt Trăng họ vẫn đi lại, nhảy nhót dễ dàng. Vì sao một vật có cùng khối lượng mà ở Mặt Trăng lại "nhẹ" hơn ở Trái Đất? Khối lượng và trọng lượng khác nhau thế nào?

Em sẽ học được

  • Nêu được khối lượng là số đo lượng chất của vật.
  • Nêu được lực hấp dẫn là lực hút giữa các vật có khối lượng.
  • Nêu được trọng lượng của vật là độ lớn lực hút của Trái Đất tác dụng lên vật, đơn vị niutơn; tính gần đúng trọng lượng từ khối lượng.
  • Phân biệt được khối lượng và trọng lượng.

Khối lượng

Định nghĩa · Khối lượng

Khối lượng là số đo lượng chất của một vật. Đơn vị khối lượng là kilôgam (kg); khối lượng đo bằng cân.

Số ghi trên bao bì, như "Khối lượng tịnh: 500 g", là khối lượng của chất chứa trong bao bì, không tính vỏ. Lượng chất của một vật không đổi khi ta mang vật đi nơi khác, nên khối lượng của vật ở Trái Đất, trên Mặt Trăng hay trên Sao Hoả đều như nhau.

Lực hấp dẫn

Buông tay, quả táo rơi xuống đất; ném hòn đá lên cao, hòn đá lại rơi xuống. Đó là vì Trái Đất hút mọi vật về phía nó. Không chỉ Trái Đất: Mặt Trăng hút các vật trên Mặt Trăng, Mặt Trời hút Trái Đất, và hai vật bất kì cũng hút nhau.

Định nghĩa · Lực hấp dẫn

Mọi vật có khối lượng đều hút nhau. Lực hút giữa các vật có khối lượng gọi là lực hấp dẫn. Lực hấp dẫn là lực không tiếp xúc.

Ghi chú · Lực hấp dẫn phụ thuộc khối lượng

Vật có khối lượng càng lớn thì lực hấp dẫn của nó càng mạnh. Lực hút giữa hai quyển sách trên bàn rất nhỏ nên ta không nhận thấy; lực hút của Trái Đất, có khối lượng rất lớn, thì giữ được mọi vật trên mặt đất.

Trọng lượng

Định nghĩa · Trọng lượng

Độ lớn lực hút của Trái Đất tác dụng lên một vật gọi là trọng lượng của vật đó. Trọng lượng kí hiệu là P, đơn vị là niutơn (N), đo bằng lực kế.

Lực hút của Trái Đất có phương thẳng đứng, chiều từ trên xuống dưới (hướng về phía Trái Đất). Vì thế quả dọi treo trên sợi dây luôn chỉ phương thẳng đứng.

Định lí · Liên hệ giữa trọng lượng và khối lượng

Ở gần mặt đất, vật có khối lượng 1 kg có trọng lượng khoảng 10 N (chính xác hơn là 9,8 N); vật 100 g có trọng lượng khoảng 1 N. Có thể tính gần đúng P=10m, với m tính bằng kg và P tính bằng N.
Vật có khối lượng 1 kg ở các nơi (giá trị gần đúng)
Nơi đặt vậtKhối lượngTrọng lượng (lực hút của nơi đó lên vật)
Trái Đất1 kg9,8 N
Mặt Trăng1 kg1,6 N
Sao Hoả1 kg3,7 N
Phân biệt khối lượng và trọng lượng
Tiêu chíKhối lượngTrọng lượng
Là gìSố đo lượng chất của vậtĐộ lớn lực hút của Trái Đất lên vật
Kí hiệu, đơn vịm, kilôgam (kg)P, niutơn (N)
Dụng cụ đoCânLực kế
Phương, chiềuKhông cóThẳng đứng, từ trên xuống
Khi mang vật lên Mặt TrăngKhông đổiGiảm còn khoảng 1/6

Lưu ý · Cách nói trong đời sống

Hằng ngày ta hay nói "quả dưa nặng 2 cân", thực ra là nói khối lượng 2 kg. Trong khoa học, trọng lượng là một lực, đo bằng niutơn, không đo bằng kilôgam.

Khám phá

Một vật, ba nơi

Chọn một vật rồi chọn nơi đặt vật. Ở Trái Đất, xem cân đĩa cân bằng với quả cân bao nhiêu và lực kế chỉ bao nhiêu. Mang vật tới Mặt Trăng hoặc Sao Hoả: trước khi xem kết quả, hãy dự đoán số chỉ của cân và của lực kế sẽ lớn hơn, nhỏ hơn hay không đổi so với ở Trái Đất. Bảng cuối cùng ghi lại khối lượng và trọng lượng của vật ở các nơi em đã tới.

Vật
Nơi đặt vật
Túi gạo1 kg
Cân đĩa so sánh vật với quả cân: đo khối lượng
05101520NTúi gạo
Lực kế đo lực hút lên vật: đo trọng lượng
Túi gạo ở các nơi
Trái ĐấtMặt TrăngSao Hoả
Khối lượng1 kg??
Trọng lượng9,8 N??

Ở Trái Đất: cân đĩa thăng bằng với quả cân 1 kg; lực kế chỉ 9,8 N.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một túi gạo có khối lượng 5 kg. Tính gần đúng trọng lượng của túi gạo ở Trái Đất.
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một quả cân có trọng lượng 2 N ở Trái Đất. Quả cân có khối lượng bao nhiêu gam?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Nhà du hành mặc bộ quần áo có khối lượng 50 kg. Trọng lượng của bộ quần áo trên Trái Đất và trên Mặt Trăng khoảng bao nhiêu, biết lực hút của Mặt Trăng lên vật chỉ bằng khoảng 1/6 lực hút của Trái Đất?
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/8 bài

Bài 1

Trọng lượng của một vật là

Bài 2

Tính gần đúng trọng lượng ở Trái Đất của một bạn học sinh có khối lượng 42 kg.

Đơn vị:N

Bài 3

Một hộp sữa có khối lượng 400 g. Trọng lượng của hộp sữa ở Trái Đất khoảng bao nhiêu niutơn?

Đơn vị:N

Bài 4

Một vật có trọng lượng 35 N ở Trái Đất. Khối lượng của vật khoảng bao nhiêu kilôgam?

Đơn vị:kg

Bài 5

Những tính chất nào là của trọng lượng (không phải của khối lượng)?

Bài 6

Mang một quả cân 1 kg từ Trái Đất lên Mặt Trăng. Điều nào đúng?

Bài 7

Một robot tự hành có khối lượng 180 kg. Biết lực hút của Mặt Trăng chỉ bằng khoảng 1/6 lực hút của Trái Đất và dùng P=10m ở Trái Đất, trọng lượng của robot trên Mặt Trăng khoảng bao nhiêu niutơn?

Đơn vị:N

Bài 8

Những câu nào nói đúng về lực hấp dẫn?

Ghi nhớ

  • Khối lượng là số đo lượng chất của vật, đơn vị kg, đo bằng cân; khối lượng không đổi ở mọi nơi.
  • Lực hấp dẫn là lực hút giữa các vật có khối lượng.
  • Trọng lượng P là độ lớn lực hút của Trái Đất lên vật, đơn vị N, đo bằng lực kế; gần đúng P=10m.
  • Cùng một vật, ở nơi có lực hút yếu hơn (như Mặt Trăng) thì trọng lượng nhỏ hơn, còn khối lượng vẫn như cũ.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ