Bài 44. Lực ma sát

Lực ma sát

Các loại lực ma sát
Loại	Xuất hiện khi	Ví dụ
Ma sát nghỉ	Vật bị kéo hoặc đẩy nhưng vẫn đứng yên trên bề mặt vật khác	Thùng hàng bị đẩy nhẹ vẫn nằm yên; quyển sách nằm yên trên mặt bàn nghiêng
Ma sát trượt	Vật trượt trên bề mặt vật khác	Kéo khúc gỗ trượt trên mặt bàn; bạn nhỏ trượt cầu trượt
Ma sát lăn	Vật lăn trên bề mặt vật khác	Bánh xe lăn trên đường; viên bi lăn trên sàn

Khi kéo một khối gỗ đang đứng yên bằng lực kế và tăng dần lực kéo, lúc đầu khối gỗ chưa chuyển động: lực ma sát nghỉ cân bằng với lực kéo và lớn dần theo lực kéo. Khi lực kéo vượt quá một giá trị nhất định, khối gỗ bắt đầu trượt. Khi khối gỗ trượt đều, số chỉ của lực kế bằng độ lớn của lực ma sát trượt.

Bề mặt tiếp xúc càng nhám (gồ ghề) thì lực ma sát càng lớn.
Vật đè lên mặt tiếp xúc càng nặng thì lực ma sát càng lớn.
Với cùng một vật, lực ma sát lăn nhỏ hơn nhiều so với lực ma sát trượt.

Tác dụng của lực ma sát

Lực ma sát có thể cản trở chuyển động: bóp phanh, má phanh ép vào vành bánh xe, lực ma sát làm bánh xe quay chậm lại và xe dừng lại. Nhưng lực ma sát cũng có thể giúp vật chuyển động: nhờ ma sát nghỉ giữa bàn chân và mặt đất, ta mới bước đi được; nhờ ma sát giữa lốp xe và mặt đường, xe mới lăn được về phía trước.

Ma sát có lợi và ma sát có hại
Ma sát có lợi	Ma sát có hại
Giúp ta đi lại, cầm nắm được đồ vật	Làm mòn đế giày, lốp xe, các bộ phận máy
Giúp phanh xe, giữ xe đỗ trên dốc	Cản trở chuyển động, làm tốn sức đẩy, kéo vật
Giữ đinh, ốc vít chặt trong gỗ	Làm nóng các chi tiết máy cọ xát nhau
Giúp viết phấn lên bảng, bút lên giấy	Làm xích, trục xe đạp chóng hỏng

Lực ma sát và an toàn giao thông

Ma sát giữa lốp xe và mặt đường giúp xe lăn bánh, đổi hướng và phanh lại được. Khi đường ướt, có dầu nhớt hay rêu, ma sát giảm mạnh: xe dễ bị trượt, phanh lâu dừng hơn.

Số chỉ lực kế khi khối gỗ chuyển động đều
Bề mặt	Lực ma sát
Chưa ghi số đo nào.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Kéo một khối gỗ trên mặt bàn bằng lực kế theo phương nằm ngang. Khi lực kế chỉ

1{,}2\ \text{N}

, khối gỗ vẫn đứng yên. Khi khối gỗ trượt đều, lực kế chỉ

1{,}5\ \text{N}

. a) Lúc khối gỗ đứng yên, lực ma sát là loại nào, độ lớn bao nhiêu? b) Lực ma sát trượt có độ lớn bao nhiêu?

Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Vì sao trong trục bánh xe đạp người ta lắp ổ bi và tra dầu mỡ?

Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/8 bài

Bài 1

Lực ma sát xuất hiện ở đâu?

Bài 2

Ghép mỗi trường hợp với loại lực ma sát xuất hiện.

Bài 3

Kéo một hộp gỗ chuyển động đều trên sàn bằng lực kế đặt nằm ngang, lực kế chỉ $4{,}5\ \text{N}$ . Lực ma sát trượt tác dụng lên hộp gỗ có độ lớn bao nhiêu niutơn?

Bài 4

Dùng lực $20\ \text{N}$ đẩy một cái bàn theo phương nằm ngang, bàn vẫn đứng yên. Lực ma sát nghỉ tác dụng lên bàn

Bài 5

Trường hợp nào lực ma sát có lợi?

Bài 6

Những cách nào làm giảm lực ma sát?

Bài 7

Kéo cùng một khối gỗ chuyển động đều trên ba bề mặt, lực kế lần lượt chỉ $1\ \text{N}$ (mặt kính), $1{,}5\ \text{N}$ (mặt gỗ), $3\ \text{N}$ (giấy nhám). Kết luận nào đúng?

Bài 8

Vì sao khi trời mưa, xe đi trên đường dễ bị trượt và phanh lâu dừng hơn?