Bỏ qua đến nội dung

Chuyên đề 3 · Chuyên đề

Bài 8. Tác động của việc sử dụng năng lượng hiện nay đối với Việt Nam

Chụp từ vệ tinh vào ban đêm, Việt Nam hiện lên như một dải ánh đèn chạy dọc bờ biển, sáng nhất ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Mỗi năm nước ta sản xuất khoảng 280 tỉ kWh điện. Lượng điện ấy đến từ đâu, và việc sản xuất nó tác động thế nào tới môi trường?

Em sẽ học được

  • Kể được các nguồn năng lượng Việt Nam đang khai thác và tiềm năng của chúng.
  • Nhận xét được cơ cấu sử dụng năng lượng ở Việt Nam hiện nay.
  • Nêu được tác động của nhà máy nhiệt điện, thuỷ điện tới môi trường và biến đổi khí hậu.
  • Ước tính được lượng phát thải CO₂ của một cơ cấu điện và thực hiện được một số biện pháp tiết kiệm điện năng.

Các nguồn năng lượng ở Việt Nam hiện nay

Các nguồn năng lượng chính ở nước ta
NguồnNơi khai thác, tiềm năng
ThanTrữ lượng lớn nhất ở Quảng Ninh; nhiều mỏ ở sâu nên khai thác ngày càng khó, nước ta đã phải nhập khẩu thêm than
Dầu khíCác mỏ chủ yếu ở thềm lục địa phía Nam (như mỏ Bạch Hổ)
Nước (thuỷ năng)Nhiều sông dốc, nhiều nước; lớn nhất là hệ thống sông Đà với các nhà máy Hoà Bình, Sơn La, Lai Châu. Các dòng sông lớn hầu như đã được khai thác
Mặt TrờiNằm trong vùng nhiệt đới, nhiều nắng, nhất là Nam Trung Bộ và Nam Bộ (Ninh Thuận, Bình Thuận)
GióBờ biển dài hơn 3260 km; gió mạnh ở Nam Trung Bộ, ven biển và ngoài khơi đồng bằng sông Cửu Long
Địa nhiệtCó nhiều nguồn nước nóng nhưng chưa được khai thác để phát điện

Than, dầu, khí đốt là năng lượng hoá thạch, không tái tạo: chúng hình thành trong hàng triệu năm và sẽ cạn dần. Nước, Mặt Trời, gió, địa nhiệt là năng lượng tái tạo.

Sử dụng năng lượng ở Việt Nam hiện nay

Mức tiêu dùng năng lượng bình quân theo đầu người phản ánh trình độ phát triển của một quốc gia: nước có nhiều nhà máy, phương tiện, thiết bị điện thì dùng nhiều năng lượng. Ảnh vệ tinh chụp ban đêm cho thấy điều đó: vùng sáng rực là nơi dân cư đông, công nghiệp phát triển. Mức tiêu dùng năng lượng bình quân đầu người của nước ta còn thấp hơn nhiều nước phát triển nhưng đang tăng nhanh.

Trong những năm gần đây, khoảng một nửa sản lượng điện nước ta đến từ nhiệt điện than, gần một phần ba từ thuỷ điện, phần còn lại từ nhiệt điện khí, điện mặt trời, điện gió và một ít sinh khối. Điện mặt trời và điện gió tăng rất nhanh từ năm 2019. Cơ cấu này cho thấy nước ta vẫn dựa nhiều vào nhiên liệu hoá thạch và công nghệ khai thác năng lượng tái tạo đang dần phát triển.

Định lí · Ước tính phát thải CO₂

Mỗi kWh điện từ một nguồn ứng với một lượng CO₂ phát thải f (g/kWh). Với cơ cấu có tỉ lệ p₁,p₂,…, phát thải trung bình là f tb =p₁f₁+p₂f₂+… và lượng CO₂ của sản lượng điện A là m=f tb A.
Phát thải CO₂ trong cả vòng đời nhà máy, trung vị theo IPCC (2014)
Nguồn điệnThanKhíSinh khốiMặt trờiThuỷ điệnGió
g/kWh820490230482411

Trong phần khám phá, em hãy kéo các thanh trượt để thay đổi cơ cấu điện và xem lượng CO₂ thay đổi ra sao. Thử tìm một cơ cấu giảm được một nửa lượng phát thải.

Tác động của việc sử dụng năng lượng đối với môi trường và biến đổi khí hậu

Việt Nam là một trong những nước chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu và nước biển dâng: bờ biển dài, hai đồng bằng lớn (sông Hồng và sông Cửu Long) thấp và đông dân. Nước biển dâng gây ngập, xâm nhập mặn, sạt lở bờ biển; thời tiết cực đoan làm bão, lũ, hạn hán khắc nghiệt hơn.

Tác động của nhà máy nhiệt điện và thuỷ điện
Nhà máyTác động tới môi trường
Nhiệt điện than, khíThải nhiều CO₂ gây hiệu ứng nhà kính; thải SO₂, NO x gây mưa acid; bụi mịn gây bệnh hô hấp; tro xỉ chiếm đất và có thể làm ô nhiễm nước ngầm; nước làm mát xả ra nóng hơn làm hại sinh vật
Thuỷ điệnLòng hồ làm ngập rừng, đất canh tác, phải di dân; đập giữ phù sa nên hạ du thiếu phù sa, bờ sông, bờ biển sạt lở; dòng chảy thay đổi ảnh hưởng tới cá và sinh vật; thực vật phân huỷ dưới lòng hồ có thể sinh khí CH₄; xả lũ, vỡ đập gây nguy hiểm

Ghi chú · Không có nguồn điện nào hoàn toàn "sạch"

Pin mặt trời, tua bin gió hầu như không thải khí khi vận hành, nhưng việc khai thác vật liệu, sản xuất, vận chuyển và xử lí khi hết hạn vẫn gây phát thải và chất thải. Vì vậy ta so sánh phát thải trong cả vòng đời nhà máy.

Sử dụng năng lượng hiệu quả trong đời sống và sản xuất

Mỗi kWh điện tiết kiệm được là một phần nhiên liệu không phải đốt. Sử dụng năng lượng hiệu quả nghĩa là dùng ít năng lượng hơn mà vẫn đạt được cùng một mục đích.

  • Dùng đèn LED thay đèn sợi đốt: cùng độ sáng nhưng công suất nhỏ hơn nhiều lần.
  • Chọn thiết bị có nhãn năng lượng nhiều sao, điều hoà có công nghệ inverter.
  • Đặt điều hoà khoảng 26 °C, đóng kín cửa, vệ sinh lưới lọc định kì.
  • Rút phích cắm hoặc tắt hẳn thiết bị thay vì để chế độ chờ.
  • Tận dụng ánh sáng và gió tự nhiên; không mở tủ lạnh lâu, không để thức ăn còn nóng vào tủ.
  • Trong sản xuất: thay động cơ cũ bằng động cơ hiệu suất cao, tận dụng nhiệt thải, lắp pin mặt trời trên mái nhà xưởng.

Dự án

Dự án: Kiểm toán điện năng gia đình em

Mục tiêu: biết gia đình em dùng điện vào việc gì nhiều nhất, đề ra và thực hiện các biện pháp tiết kiệm điện, ước tính lượng CO₂ giảm được. Dụng cụ: hoá đơn tiền điện vài tháng gần đây, nhãn công suất trên các thiết bị, bảng tính hoặc sổ ghi chép.

  1. Lập bảng các thiết bị điện trong nhà: tên, công suất P (ghi trên nhãn), số giờ dùng mỗi ngày t.
  2. Tính điện năng mỗi thiết bị dùng trong một tháng A=Pt (kWh), so sánh tổng với số kWh trên hoá đơn.
  3. Tìm ba thiết bị tốn điện nhất và đề ra biện pháp tiết kiệm cho từng thiết bị.
  4. Thực hiện các biện pháp trong một tháng, rồi đọc số kWh trên hoá đơn tháng đó.
  5. Tính điện năng tiết kiệm được và lượng CO₂ giảm được, lấy 0,7 kg CO₂ cho mỗi kWh.

Ghi chú · Báo cáo

Nộp bảng kiểm toán điện năng, biểu đồ so sánh điện năng trước và sau, danh sách biện pháp đã làm và những khó khăn gặp phải. Chia sẻ một biện pháp hiệu quả nhất với cả lớp.

Khám phá

Cơ cấu điện và lượng phát thải

Kéo thanh trượt của từng nguồn điện; các nguồn còn lại tự điều chỉnh để tổng luôn bằng 100%. Quan sát biểu đồ, phát thải trung bình mỗi kWh và tổng lượng CO₂ mỗi năm. Thử tìm cơ cấu giảm được một nửa lượng phát thải mà thuỷ điện không quá 30%.

47%9%30%10%
  • Nhiệt điện than 47%
  • Nhiệt điện khí 9%
  • Thuỷ điện 30%
  • Điện mặt trời 10%
  • Điện gió 3%
  • Điện sinh khối 1%

Sản lượng điện mỗi năm: khoảng 280 tỉ kWh

Phát thải trung bình: 444 g CO₂/kWh

Phát thải mỗi năm: 124,4 triệu tấn CO₂

So với cơ cấu gần đây: bằng nhau

Tỉ lệ năng lượng tái tạo (kể cả thuỷ điện): 44%

Thử thách: giảm phát thải xuống còn không quá 62 triệu tấn CO₂ mỗi năm (một nửa cơ cấu gần đây), giữ thuỷ điện không quá 30%.

47 %
9 %
30 %
10 %
3 %
1 %

Cơ cấu gần đây là số liệu làm tròn, gần với những năm 2022 – 2023. Mức phát thải mỗi kWh tính cho cả vòng đời nhà máy, theo giá trị trung vị của IPCC (2014).

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một nhà máy nhiệt điện than có công suất 1200 MW, mỗi năm phát điện tương đương 6000 giờ ở công suất đó. Lấy phát thải 820 g CO₂ cho mỗi kWh. Tính điện năng nhà máy sản xuất mỗi năm và lượng CO₂ tương ứng.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một hệ thống điện gồm 60% nhiệt điện than, 30% thuỷ điện và 10% điện gió. Tính phát thải trung bình cho mỗi kWh. Nếu thay một nửa phần nhiệt điện than bằng điện mặt trời thì phát thải trung bình giảm bao nhiêu phần trăm?
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Một bóng đèn sợi đốt 60 W được thay bằng bóng LED 9 W sáng tương đương. Đèn bật 5 giờ mỗi ngày. Tính điện năng tiết kiệm được trong một năm (365 ngày).
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/11 bài

Bài 1

Việt Nam hiện đang khai thác những nguồn năng lượng nào để sản xuất điện?

Bài 2

Trong những năm gần đây, nguồn nào đóng góp nhiều nhất vào sản lượng điện của nước ta?

Bài 3

Những tác động nào là của nhà máy nhiệt điện than?

Bài 4

Những tác động nào là của nhà máy thuỷ điện?

Bài 5

Một hệ thống điện gồm 60% nhiệt điện than (820 g/kWh) và 40% thuỷ điện (24 g/kWh). Phát thải trung bình cho mỗi kWh là bao nhiêu gam CO₂?

Đơn vị:g/kWh

Bài 6

Các nhà máy nhiệt điện than sản xuất 10 tỉ kWh điện, mỗi kWh thải 820 g CO₂. Lượng CO₂ thải ra là bao nhiêu triệu tấn?

Đơn vị:triệu tấn

Bài 7

Nhà máy thuỷ điện Sơn La có công suất 2400 MW. Nếu mỗi năm nhà máy phát điện tương đương 4200 giờ ở công suất đó thì điện năng sản xuất được là bao nhiêu tỉ kWh?

Đơn vị:tỉ kWh

Bài 8

Thay một bóng đèn 40 W bằng bóng LED 8 W sáng tương đương, bật 6 giờ mỗi ngày. Trong 30 ngày tiết kiệm được bao nhiêu kWh?

Đơn vị:kWh

Bài 9

Vì sao nước biển dâng tác động tới Việt Nam nặng nề hơn nhiều nước khác?

Bài 10

Vì sao mức tiêu dùng năng lượng bình quân đầu người phản ánh trình độ phát triển của một nước?

Bài 11

Những biện pháp nào giúp tiết kiệm điện trong gia đình?

Ghi nhớ

  • Việt Nam khai thác than, dầu khí, thuỷ năng, năng lượng Mặt Trời, gió; còn tiềm năng địa nhiệt.
  • Điện nước ta chủ yếu từ nhiệt điện than và thuỷ điện; điện mặt trời, điện gió đang tăng nhanh.
  • Nhiệt điện thải khí nhà kính, khí gây mưa acid, bụi; thuỷ điện làm ngập rừng, giữ phù sa, thay đổi dòng chảy.
  • Phát thải trung bình của một cơ cấu điện: f tb =p₁f₁+p₂f₂+…; lượng CO₂ bằng f tb nhân điện năng.
  • Dùng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và chuyển sang năng lượng tái tạo giúp giảm phát thải.