Bỏ qua đến nội dung

Chương I · Lý thuyết

Bài 2. Các quy tắc an toàn trong phòng thực hành vật lí

Một chiếc phích cắm rút sai cách, một ngọn đèn cồn bị thổi tắt, một tia laser chiếu nhầm vào mắt: rất nhiều tai nạn trong phòng thực hành bắt đầu từ những thao tác tưởng như vô hại. Trước khi làm thí nghiệm, em cần đọc được các kí hiệu trên thiết bị, nhận ra nguy cơ và biết cách xử lí khi có sự cố.

Em sẽ học được

  • Đọc được các kí hiệu và nhãn thông số thường gặp trên thiết bị thí nghiệm.
  • Phân biệt được biển cấm, biển cảnh báo và biển thông báo trong phòng thực hành.
  • Nêu được các nguy cơ mất an toàn khi sử dụng thiết bị điện, nhiệt và quang.
  • Nêu và tuân thủ được các quy tắc an toàn trong phòng thực hành.
  • Chọn được cách xử lí phù hợp khi xảy ra sự cố về điện, cháy, bỏng hoặc vỡ dụng cụ.

Kí hiệu và biển báo trong phòng thực hành

Mỗi thiết bị đều có nhãn thông số và các kí hiệu cho biết chức năng, yêu cầu kĩ thuật và lưu ý khi sử dụng. Phải đọc kĩ chúng trước khi dùng.

Một số kí hiệu thường gặp trên thiết bị và dụng cụ
Kí hiệuÝ nghĩa
DC hoặc dấu trừDòng điện một chiều
AC hoặc dấu ∼Dòng điện xoay chiều
Input (I)Đầu vào
Output (O)Đầu ra
Dấu + và dấu trừCực dương và cực âm
Ba vạch ngang ngắn dầnCần nối đất
Hình chiếc liDụng cụ dễ vỡ
Hai mũi tên chỉ lênDụng cụ đặt đứng
Mặt trời bị gạch chéoTránh ánh nắng chiếu trực tiếp
Thùng rác bị gạch chéoKhông được bỏ vào thùng rác
Ba nhóm biển báo
NhómHình dạngVí dụ
Biển cấmHình tròn, viền đỏCấm lửa, cấm ăn uống
Biển cảnh báoHình tam giác đều, viền đen hoặc đỏ, nền vàngNguy hiểm về điện, chất dễ cháy, chất độc, tia laser, nhiệt độ cao, từ trường
Biển thông báoHình chữ nhậtLối thoát hiểm, vị trí đặt bình chữa cháy

Chọn một bộ kí hiệu, rồi đặt từng thẻ vào đúng ý nghĩa của nó.

Bộ kí hiệu

Thẻ chưa xếp (6)

Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.

Đúng 0/6 thẻ

Ghi chú · Đọc nhãn thông số

Trên một bộ đổi nguồn có nhãn "Input: 220 V AC; Output: 12 V DC, 2 A", đầu vào phải nối với nguồn xoay chiều 220 V, đầu ra cấp điện một chiều 12 V và dòng điện lấy ra không nên vượt quá 2 A.

An toàn khi sử dụng thiết bị thí nghiệm

Đặc điểm và lưu ý khi dùng từng loại thiết bị
Loại thiết bịĐặc điểmLưu ý
Thiết bị điện (biến áp nguồn, đồng hồ đa năng, ampe kế, vôn kế)Có hiệu điện thế định mức, giới hạn đo và thang đoDùng đúng chức năng, đúng thang đo; điện áp nguồn phải khớp với điện áp định mức; tăng điện áp từ thấp lên
Thiết bị nhiệt và dụng cụ thuỷ tinh (đèn cồn, bình chịu nhiệt, nhiệt kế)Dễ gây bỏng; thuỷ tinh dễ nứt, vỡ; thuỷ ngân trong nhiệt kế rất độcKhông cầm trực tiếp vật nóng; tắt đèn cồn bằng cách đậy nắp, không thổi; không kéo bấc đèn quá dài
Thiết bị quang (đèn chiếu, thấu kính, gương, màn ảnh, đèn laser)Dễ mốc, xước, nứt, vỡ, bám bụi, làm sai lệch đường truyền của ánh sángĐể nơi khô thoáng; cầm nhẹ, tránh trầy xước; không chiếu tia laser vào mắt

Các nguy cơ mất an toàn

  • Nguy hiểm cho người: chạm tay vào phần kim loại của phích cắm, rút phích bằng cách kéo dây, chạm vào dây sờn có thể gây điện giật; chiếu tia laser vào mắt làm hại mắt; chạm tay vào vật đang nóng gây bỏng.
  • Hỏng thiết bị đo: đo dòng điện vượt giới hạn đo của ampe kế có thể làm hỏng ampe kế, thậm chí gây chập cháy; chọn sai chức năng hoặc sai thang đo cũng làm hỏng đồng hồ.
  • Cháy nổ: để nước, dung dịch dẫn điện hoặc chất dễ cháy gần thiết bị điện; đun bằng đèn cồn sai cách; cắm dây lỏng gây phóng tia lửa điện.

Các quy tắc an toàn trong phòng thực hành

  1. Đọc kĩ hướng dẫn sử dụng và các kí hiệu trên thiết bị; kiểm tra thiết bị trước khi dùng.
  2. Chỉ tiến hành thí nghiệm khi được giáo viên hướng dẫn cho phép.
  3. Tắt công tắc nguồn trước khi cắm hoặc tháo thiết bị điện.
  4. Chỉ cắm phích khi hiệu điện thế của nguồn khớp với hiệu điện thế định mức của dụng cụ; bố trí dây điện gọn gàng, không gây vướng.
  5. Không chạm trực tiếp vào vật hoặc thiết bị đang nóng khi không có dụng cụ bảo hộ.
  6. Không để nước, dung dịch dẫn điện hoặc dễ cháy gần thiết bị điện.
  7. Giữ khoảng cách an toàn khi nung nóng vật, khi làm thí nghiệm có vật bắn ra hoặc có tia laser.
  8. Làm xong, tắt nguồn, sắp xếp dụng cụ gọn gàng, vệ sinh chỗ làm và bỏ chất thải đúng nơi quy định.

Xử lí khi có sự cố

Định lí · Nguyên tắc chung

Bình tĩnh, báo ngay cho giáo viên, ngắt nguồn điện nếu sự cố liên quan đến điện hoặc cháy, và làm theo hướng dẫn. An toàn của con người luôn được ưu tiên hơn thiết bị.
Một số sự cố thường gặp
Sự cốCách xử líKhông được
Có người bị điện giậtNgắt nguồn điện ngay bằng công tắc hoặc cầu dao, gọi giáo viênDùng tay trần kéo người bị giật khi chưa ngắt điện
Thiết bị điện bốc cháyNgắt điện, báo giáo viên, dùng bình chữa cháy theo hướng dẫn; ra theo lối thoát hiểm nếu lửa lanDùng nước dập lửa khi thiết bị còn điện
Cồn đổ và bắt lửaTrùm khăn ướt hoặc phủ cát lên đám lửa, dời chất dễ cháy ra xaThổi, quạt hay dội nhiều nước
Bị bỏng nhẹXả chỗ bỏng dưới vòi nước mát sạch khoảng 15 phút, báo giáo viênBôi kem đánh răng, làm vỡ bóng nước
Vỡ nhiệt kế thuỷ ngânTránh xa chỗ vỡ, mở cửa cho thoáng, báo giáo viên để thu gomNhặt bằng tay, quét vào thùng rác

Khám phá

Em xử lí thế nào?

Mỗi tình huống là một việc có thể xảy ra trong phòng thực hành. Chọn cách xử lí an toàn và đọc lời giải thích: chọn sai, em sẽ thấy hậu quả và được chọn lại. Cuối cùng, xem nhóm quy tắc nào em cần đọc lại.

Tình huống 1/13 · An toàn điện

Thí nghiệm đã xong, em cần rút nguồn của bộ thí nghiệm khỏi ổ cắm.

Em sẽ làm gì? Chọn một cách xử lí.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một bộ đổi nguồn có nhãn: "Input: 220 V AC, 50 Hz; Output: 12 V DC, 2 A". Hãy cho biết cách nối bộ đổi nguồn và công suất lớn nhất nó cấp được cho mạch.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Đồng hồ đa năng có các thang đo cường độ dòng điện 200 mA, 2 A và 10 A. Em cần đo dòng điện chưa biết, dự đoán khoảng trên dưới 1 A. Em nên làm thế nào?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Khi đang đun nước, một bạn làm đổ đèn cồn, cồn tràn ra bàn và bắt lửa, gần đó có bộ nguồn đang cắm điện. Hãy nêu cách xử lí.
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Nối mỗi kí hiệu trên thiết bị với ý nghĩa của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 2

Biển báo hình tam giác đều, viền đen hoặc đỏ, nền vàng thuộc nhóm nào?

Bài 3

Những thao tác nào gây mất an toàn trong phòng thực hành?

Bài 4

Ampe kế có giới hạn đo 3 A được mắc vào mạch có dòng điện 5 A. Điều gì có thể xảy ra?

Bài 5

Một bộ nguồn có nhãn "Output: 12 V DC, 1,5 A". Công suất lớn nhất mà bộ nguồn cấp được là bao nhiêu oát?

Đơn vị:W

Bài 6

Vì sao trước khi bật máy biến áp, phải vặn nút chỉnh điện áp về mức thấp nhất?

Bài 7

Cách đúng để tắt đèn cồn là gì?

Bài 8

Bộ nguồn đang cắm điện bốc cháy và em đã báo cho giáo viên. Sắp xếp các việc tiếp theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Dập lửa bằng bình chữa cháy theo hướng dẫn
  2. Vị trí 2: Ngắt nguồn điện
  3. Vị trí 3: Ra ngoài theo lối thoát hiểm nếu lửa lan rộng

Bài 9

Một bạn bị điện giật, tay còn dính vào dây điện hở. Em cần làm gì đầu tiên?

Bài 10

Nối mỗi thao tác sai với nguy cơ chính mà nó gây ra.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Ghi nhớ

  • Đọc kĩ kí hiệu và nhãn thông số trước khi dùng: DC một chiều, AC xoay chiều, Input đầu vào, Output đầu ra.
  • Biển cấm hình tròn viền đỏ, biển cảnh báo tam giác nền vàng, biển thông báo hình chữ nhật.
  • Chỉ làm thí nghiệm khi giáo viên cho phép; tắt nguồn trước khi cắm, tháo thiết bị; chọn đúng thang đo, bắt đầu từ thang lớn nhất.
  • Không chạm vật nóng bằng tay trần, không thổi tắt đèn cồn, không chiếu tia laser vào mắt.
  • Khi có sự cố: bình tĩnh, ngắt điện nếu liên quan đến điện hoặc cháy, báo ngay cho giáo viên và làm theo hướng dẫn.