Bỏ qua đến nội dung

Chương III · Lý thuyết

Bài 8. Tốc độ chuyển động

Trong giờ thể dục, bốn bạn chạy những quãng đường khác nhau và mỗi bạn mất một khoảng thời gian khác nhau. Nếu hai bạn không chạy cùng quãng đường, cũng không chạy trong cùng thời gian, làm sao biết bạn nào chạy nhanh hơn?

Em sẽ học được

  • Nêu được ý nghĩa vật lí của tốc độ: đại lượng cho biết chuyển động nhanh hay chậm.
  • Liệt kê được đơn vị đo tốc độ thường dùng: m/s và km/h; đổi được giữa hai đơn vị này.
  • Tính được tốc độ theo công thức v=s/t, và tính được quãng đường hoặc thời gian khi biết hai đại lượng còn lại.
  • So sánh được độ nhanh, chậm của các chuyển động.

Tốc độ chuyển động

Có hai cách so sánh độ nhanh, chậm của hai chuyển động mà không cần tính toán:

  • Cùng một quãng đường: chuyển động nào mất ít thời gian hơn thì nhanh hơn.
  • Cùng một khoảng thời gian: chuyển động nào đi được quãng đường dài hơn thì nhanh hơn.
Kết quả chạy của bốn bạn trong giờ thể dục
BạnQuãng đường s (m)Thời gian t (s)Quãng đường chạy trong 1 s (m)
An601060:10=6
Bình601260:12=5
Chi10016100:16=6,25
Dũng721672:16=4,5

An và Bình chạy cùng 60 m, An mất ít thời gian hơn nên An nhanh hơn. Chi và Dũng chạy cùng 16 s, Chi chạy được xa hơn nên Chi nhanh hơn. Còn An và Chi khác cả quãng đường lẫn thời gian: ta so sánh quãng đường mỗi bạn chạy được trong 1 s. Chi chạy được 6,25 m mỗi giây, An chạy được 6 m, nên Chi nhanh hơn An.

Định nghĩa · Tốc độ

Thương số s/t đặc trưng cho sự nhanh, chậm của chuyển động, gọi là tốc độ chuyển động, gọi tắt là tốc độ. Tốc độ = quãng đường đi được : thời gian đi quãng đường đó.
v=s/t

Trong đó v là tốc độ, s là quãng đường đi được, t là thời gian đi quãng đường đó. Tốc độ càng lớn thì chuyển động càng nhanh. Từ công thức suy ra:

s=v·t t=s/v

Đơn vị đo tốc độ

Đơn vị đo tốc độ phụ thuộc vào đơn vị đo độ dài và đơn vị đo thời gian: quãng đường đo bằng mét, thời gian đo bằng giây thì tốc độ có đơn vị mét trên giây (m/s). Trong hệ đơn vị đo lường chính thức ở nước ta, đơn vị tốc độ thường dùng là mét trên giây (m/s) và kilômét trên giờ (km/h).

Đơn vị tốc độ ứng với đơn vị độ dài và thời gian
Đơn vị độ dàiĐơn vị thời gianĐơn vị tốc độ
msm/s
kmhkm/h
kmskm/s
cmsxăng-ti-mét/s

Định lí · Đổi đơn vị

1 m/s=(1 m)/(1 s)=(0,001 km)/(1/3600 h)=3,6 km/h. Muốn đổi từ m/s sang km/h ta nhân với 3,6; đổi từ km/h sang m/s ta chia cho 3,6. Ví dụ 36 km/h=10 m/s.

Lưu ý · Đơn vị phải khớp nhau

Khi so sánh tốc độ, phải đổi về cùng một đơn vị. Khi dùng công thức v=s/t, nếu s đo bằng km và t đo bằng phút thì phải đổi phút ra giờ (hoặc km ra m và phút ra giây) trước khi chia.

Khám phá

Cuộc đua ảo

Chọn từng bạn rồi chỉnh quãng đường s và thời gian t của bạn đó. Bảng xếp hạng tính v=s/t và xếp từ nhanh đến chậm. Nhấn "Xuất phát" để thấy mọi bạn chạy cùng lúc: khi các bạn đều đang chạy, bạn có tốc độ lớn hơn luôn đi được xa hơn. Thử cho hai bạn cùng quãng đường, hoặc cùng thời gian, rồi đọc nhận xét bên dưới.

Chỉnh số liệu của
60 m
10 s
0 m100 mAnBìnhChiDũng
Chưa xuất phát · vạch đứt là đích của từng bạn
Bảng xếp hạng theo tốc độ
HạngTêns (m)t (s)v (m/s)v (km/h)
1Chi100166,2522,5
2An6010621,6
3Bình6012518
4Dũng72164,516,2

Chi nhanh nhất (Chi: v = 100 : 16 = 6,25 m/s). An và Bình cùng chạy 60 m: An mất ít thời gian hơn nên nhanh hơn.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một người đi xe đạp đi hết quãng đường 9 km trong 45 phút. Tính tốc độ của người đó theo đơn vị km/h và m/s.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một ô tô chạy với tốc độ 54 km/h, một xe máy chạy với tốc độ 12 m/s. Xe nào chạy nhanh hơn?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Một ô tô chạy với tốc độ không đổi 48 km/h. (a) Sau 2,5 h ô tô đi được bao nhiêu kilômét? (b) Ô tô cần bao lâu để đi hết quãng đường 60 km?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Công thức tính tốc độ là

Bài 2

Ba bạn cùng chạy 60 m. Bạn A hết 10 s, bạn B hết 9,5 s, bạn C hết 11 s. Bạn nào chạy nhanh nhất?

Bài 3

Một bạn chạy 100 m hết 16 s. Tốc độ của bạn đó là bao nhiêu mét trên giây?

Đơn vị:m/s

Bài 4

Đổi 72 km/h ra mét trên giây.

Đơn vị:m/s

Bài 5

Đổi 15 m/s ra kilômét trên giờ.

Đơn vị:km/h

Bài 6

Một người đi bộ với tốc độ không đổi 1,2 m/s trong 15 phút. Người đó đi được quãng đường bao nhiêu mét?

Đơn vị:m

Bài 7

Một xe máy chạy với tốc độ không đổi 36 km/h trên quãng đường 9 km. Xe đi hết quãng đường đó trong bao nhiêu phút?

Đơn vị:phút

Bài 8

Sắp xếp các chuyển động sau theo thứ tự từ chậm đến nhanh.

  1. Vị trí 1: Ô tô: 20 m/s
  2. Vị trí 2: Người đi bộ: 5 km/h
  3. Vị trí 3: Xe máy: 40 km/h
  4. Vị trí 4: Xe đạp: 4 m/s

Bài 9

Những đơn vị nào dưới đây là đơn vị đo tốc độ?

Ghi nhớ

  • Tốc độ cho biết chuyển động nhanh hay chậm: v=s/t; suy ra s=v·t và t=s/v.
  • Cùng quãng đường, thời gian ít hơn thì nhanh hơn; cùng thời gian, quãng đường dài hơn thì nhanh hơn; trường hợp khác thì so sánh tốc độ.
  • Đơn vị thường dùng: m/s và km/h; 1 m/s=3,6 km/h.
  • Trước khi tính hay so sánh, đổi các đại lượng về đơn vị phù hợp với nhau.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ