Chương III · Lý thuyết
Bài 8. Tốc độ chuyển động
Trong giờ thể dục, bốn bạn chạy những quãng đường khác nhau và mỗi bạn mất một khoảng thời gian khác nhau. Nếu hai bạn không chạy cùng quãng đường, cũng không chạy trong cùng thời gian, làm sao biết bạn nào chạy nhanh hơn?
Em sẽ học được
- Nêu được ý nghĩa vật lí của tốc độ: đại lượng cho biết chuyển động nhanh hay chậm.
- Liệt kê được đơn vị đo tốc độ thường dùng: m/s và km/h; đổi được giữa hai đơn vị này.
- Tính được tốc độ theo công thức v=s/t, và tính được quãng đường hoặc thời gian khi biết hai đại lượng còn lại.
- So sánh được độ nhanh, chậm của các chuyển động.
Tốc độ chuyển động
Có hai cách so sánh độ nhanh, chậm của hai chuyển động mà không cần tính toán:
- Cùng một quãng đường: chuyển động nào mất ít thời gian hơn thì nhanh hơn.
- Cùng một khoảng thời gian: chuyển động nào đi được quãng đường dài hơn thì nhanh hơn.
| Bạn | Quãng đường s (m) | Thời gian t (s) | Quãng đường chạy trong 1 s (m) |
|---|---|---|---|
| An | 60 | 10 | 60:10=6 |
| Bình | 60 | 12 | 60:12=5 |
| Chi | 100 | 16 | 100:16=6,25 |
| Dũng | 72 | 16 | 72:16=4,5 |
An và Bình chạy cùng 60 m, An mất ít thời gian hơn nên An nhanh hơn. Chi và Dũng chạy cùng 16 s, Chi chạy được xa hơn nên Chi nhanh hơn. Còn An và Chi khác cả quãng đường lẫn thời gian: ta so sánh quãng đường mỗi bạn chạy được trong 1 s. Chi chạy được 6,25 m mỗi giây, An chạy được 6 m, nên Chi nhanh hơn An.
Định nghĩa · Tốc độ
Trong đó v là tốc độ, s là quãng đường đi được, t là thời gian đi quãng đường đó. Tốc độ càng lớn thì chuyển động càng nhanh. Từ công thức suy ra:
Đơn vị đo tốc độ
Đơn vị đo tốc độ phụ thuộc vào đơn vị đo độ dài và đơn vị đo thời gian: quãng đường đo bằng mét, thời gian đo bằng giây thì tốc độ có đơn vị mét trên giây (m/s). Trong hệ đơn vị đo lường chính thức ở nước ta, đơn vị tốc độ thường dùng là mét trên giây (m/s) và kilômét trên giờ (km/h).
| Đơn vị độ dài | Đơn vị thời gian | Đơn vị tốc độ |
|---|---|---|
| m | s | m/s |
| km | h | km/h |
| km | s | km/s |
| cm | s | xăng-ti-mét/s |
Định lí · Đổi đơn vị
Lưu ý · Đơn vị phải khớp nhau
Khám phá
Cuộc đua ảo
Chọn từng bạn rồi chỉnh quãng đường s và thời gian t của bạn đó. Bảng xếp hạng tính v=s/t và xếp từ nhanh đến chậm. Nhấn "Xuất phát" để thấy mọi bạn chạy cùng lúc: khi các bạn đều đang chạy, bạn có tốc độ lớn hơn luôn đi được xa hơn. Thử cho hai bạn cùng quãng đường, hoặc cùng thời gian, rồi đọc nhận xét bên dưới.
| Hạng | Tên | s (m) | t (s) | v (m/s) | v (km/h) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Chi | 100 | 16 | 6,25 | 22,5 |
| 2 | An | 60 | 10 | 6 | 21,6 |
| 3 | Bình | 60 | 12 | 5 | 18 |
| 4 | Dũng | 72 | 16 | 4,5 | 16,2 |
Chi nhanh nhất (Chi: v = 100 : 16 = 6,25 m/s). An và Bình cùng chạy 60 m: An mất ít thời gian hơn nên nhanh hơn.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Công thức tính tốc độ là
Bài 2
Ba bạn cùng chạy 60 m. Bạn A hết 10 s, bạn B hết 9,5 s, bạn C hết 11 s. Bạn nào chạy nhanh nhất?
Bài 3
Một bạn chạy 100 m hết 16 s. Tốc độ của bạn đó là bao nhiêu mét trên giây?
Bài 4
Đổi 72 km/h ra mét trên giây.
Bài 5
Đổi 15 m/s ra kilômét trên giờ.
Bài 6
Một người đi bộ với tốc độ không đổi 1,2 m/s trong 15 phút. Người đó đi được quãng đường bao nhiêu mét?
Bài 7
Một xe máy chạy với tốc độ không đổi 36 km/h trên quãng đường 9 km. Xe đi hết quãng đường đó trong bao nhiêu phút?
Bài 8
Sắp xếp các chuyển động sau theo thứ tự từ chậm đến nhanh.
Bài 9
Những đơn vị nào dưới đây là đơn vị đo tốc độ?
Ghi nhớ
- Tốc độ cho biết chuyển động nhanh hay chậm: v=s/t; suy ra s=v·t và t=s/v.
- Cùng quãng đường, thời gian ít hơn thì nhanh hơn; cùng thời gian, quãng đường dài hơn thì nhanh hơn; trường hợp khác thì so sánh tốc độ.
- Đơn vị thường dùng: m/s và km/h; 1 m/s=3,6 km/h.
- Trước khi tính hay so sánh, đổi các đại lượng về đơn vị phù hợp với nhau.