Chương 5 · Lý thuyết
Bài 17. Một số dạng năng lượng tái tạo
Nhiên liệu hoá thạch đang cạn dần và gây ô nhiễm môi trường. Nắng, gió, sóng, dòng sông thì vẫn còn đó mỗi ngày. Nhưng vì sao ta không thể chỉ lắp thật nhiều pin Mặt Trời là đủ điện cho cả tỉnh? Mỗi nguồn năng lượng tái tạo mạnh ở đâu, yếu ở đâu?
Em sẽ học được
- Nêu được khái niệm năng lượng tái tạo và kể được một số dạng năng lượng tái tạo.
- Nêu được ưu điểm, nhược điểm của năng lượng Mặt Trời, gió, sóng biển, dòng sông, sinh khối và địa nhiệt.
- Chọn được dạng năng lượng tái tạo phù hợp với địa hình và thời tiết của một vùng, giải thích được vì sao cần phối hợp nhiều nguồn.
- Nêu được một số biện pháp sử dụng hiệu quả năng lượng và bảo vệ môi trường.
Năng lượng tái tạo
Định nghĩa · Năng lượng tái tạo
Phần lớn năng lượng tái tạo bắt nguồn từ Mặt Trời: ánh sáng trực tiếp, gió và sóng (do chênh lệch nhiệt độ trong khí quyển), dòng sông (do nước bốc hơi rồi mưa xuống), sinh khối (do cây quang hợp). Riêng địa nhiệt đến từ nhiệt trong lòng Trái Đất.
Năng lượng Mặt Trời, gió và sóng biển
| Dạng năng lượng | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|
| Mặt Trời | Luôn có sẵn, khó cạn kiệt; không gây tiếng ồn; không thải khí gây ô nhiễm hay khí nhà kính khi hoạt động. | Giá tấm pin còn cao, hiệu suất thấp; pin hết hạn thành rác thải điện tử; gây ô nhiễm ánh sáng ở đô thị; chiếm nhiều diện tích, ảnh hưởng hệ sinh thái. |
| Gió | Luôn có sẵn, không thải khí nhà kính; công nghệ phát triển mạnh; nhiều vùng biển nước ta có tiềm năng. | Hiệu suất chuyển đổi thấp, đầu tư ban đầu cao; gây tiếng ồn; ảnh hưởng đến chim di cư và dơi; có thể gây nhiễu tín hiệu phát thanh. |
| Sóng biển | Luôn có sẵn, không tạo chất thải. | Hiệu suất thấp, đầu tư cao; ảnh hưởng giao thông đường biển và hệ sinh thái; phụ thuộc mùa, chịu tác động của thiên tai. |
Năng lượng Mặt Trời được dùng trực tiếp để chiếu sáng, sấy khô nông sản, làm muối; và dùng để tạo điện nhờ pin Mặt Trời, hoặc để đun nước và chạy nhà máy nhiệt điện nhờ thiết bị thu nhiệt.
Gió làm quay cánh của tuabin gió, sóng làm các thiết bị nổi trên biển chuyển động. Máy phát nối với chúng biến cơ năng thành điện năng.
Năng lượng dòng sông, sinh khối và địa nhiệt
- Năng lượng dòng sông: nước trong hồ chứa trên cao có thế năng; khi chảy xuống, nó làm quay tuabin của nhà máy thuỷ điện.
- Năng lượng sinh khối: năng lượng hoá học lưu trữ trong chất hữu cơ từ thực vật, động vật. Sinh khối được đốt trực tiếp hoặc ủ thành khí sinh học để lấy nhiệt, tạo điện. Cây trồng lại được sau vài tháng hoặc vài năm nên nguồn này được bổ sung liên tục.
- Năng lượng địa nhiệt: nhiệt trong lòng Trái Đất. Nước nóng và hơi nước từ lòng đất được dùng để sưởi ấm hoặc làm quay tuabin tạo điện.
| Dạng năng lượng | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|
| Dòng sông (thuỷ điện) | Có sẵn trong tự nhiên; ít tác động xấu đến môi trường hơn nhiên liệu hoá thạch; hiệu suất tạo điện cao hơn điện Mặt Trời và điện gió. | Đập ảnh hưởng môi trường sống, cản trở động vật di chuyển từ hạ nguồn lên thượng nguồn; có thể gây áp lực địa chất và động đất; làm mất rừng, buộc di dời dân cư; vỡ đập gây lũ lụt diện rộng. |
| Sinh khối | Tận dụng chất hữu cơ từ thực vật, động vật như rơm, trấu, bã mía, gỗ vụn, phân; chủ động phát điện cả ngày đêm. | Đốt vẫn thải khói và khí gây ô nhiễm; nguồn nguyên liệu có hạn; có thể chiếm đất trồng cây lương thực. |
| Địa nhiệt | Ổn định cả ngày đêm, quanh năm; chiếm ít đất; thải ít khí nhà kính. | Chỉ khai thác được ở một số vùng; khoan sâu rất tốn kém; có thể làm rò rỉ khí độc từ lòng đất. |
Ghi chú · Không có nguồn nào hoàn hảo
Sử dụng hiệu quả năng lượng và bảo vệ môi trường
Định nghĩa · Sử dụng hiệu quả năng lượng
Bảo vệ môi trường gồm phòng ngừa và hạn chế tác động xấu đến môi trường, khắc phục ô nhiễm, sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và ứng phó với biến đổi khí hậu. Hai việc này gắn chặt với nhau: dùng ít năng lượng hơn thì đốt ít nhiên liệu hơn và thải ít khí độc hơn.
- Tắt đèn, quạt và rút phích cắm khi không dùng; tận dụng ánh sáng và gió tự nhiên.
- Chọn thiết bị tiết kiệm điện, như đèn LED hay thiết bị có nhãn năng lượng cao.
- Đi bộ, đi xe đạp, đi phương tiện công cộng khi có thể.
- Tăng tỉ lệ năng lượng tái tạo, giảm dần việc đốt nhiên liệu hoá thạch.
- Trồng và giữ rừng; phân loại, tái chế rác thải.
Khám phá
Quy hoạch điện cho một tỉnh
Chọn một tỉnh, đọc đặc điểm địa hình và thời tiết, rồi bấm + để xây các cụm nhà máy. Mục tiêu: đủ điện trong cả bốn tình huống (ngày, đêm, mùa mưa, mùa khô) mà không vượt ngân sách. Thử cả ba tỉnh và so sánh tổ hợp của em.
Tỉnh ven biển khô hạn: nhiều nắng, gió mạnh quanh năm, không có sông lớn và rất ít cây trồng.
Điện cung cấp so với nhu cầu
Ngày, mùa mưa 0/100 thiếu
Đêm, mùa mưa 0/60 thiếu
Ngày, mùa khô 0/100 thiếu
Đêm, mùa khô 0/60 thiếu
Chi phí xây dựng 0/30
Vạch đen trên mỗi thanh là nhu cầu điện. Các số liệu là giả định của trò chơi.
Chưa có nhà máy nào. Đọc đặc điểm của tỉnh, rồi bấm + để xây cụm nhà máy từ nguồn phù hợp.
- Mặt Trời
Tối đa 6 cụm · giá 3/cụm. Mỗi cụm: mùa mưa 10 (ngày), 0 (đêm); mùa khô 20 (ngày), 0 (đêm).
Nhiều nắng, nhất là mùa khô.
Ưu, nhược điểm
Ưu điểm: Luôn có sẵn, khó cạn kiệt, không gây tiếng ồn, không thải khí nhà kính khi hoạt động.
Nhược điểm: Chi phí cao, chiếm nhiều diện tích; pin hết hạn thành rác thải điện tử; ban đêm không phát điện.
- Gió
Tối đa 5 cụm · giá 4/cụm. Mỗi cụm: mùa mưa 15 (ngày), 15 (đêm); mùa khô 25 (ngày), 25 (đêm).
Gió mạnh ngày và đêm, nhất là mùa khô.
Ưu, nhược điểm
Ưu điểm: Luôn có sẵn, không thải khí nhà kính khi hoạt động, có triển vọng lớn ở ngoài khơi.
Nhược điểm: Đầu tư ban đầu cao, gây tiếng ồn, ảnh hưởng đến chim di cư và dơi; lúc có lúc không.
Dòng sông: không xây được
Không có sông lớn để làm thuỷ điện.
Ưu, nhược điểm
Ưu điểm: Hiệu suất tạo điện cao hơn điện Mặt Trời và điện gió; hồ chứa điều tiết được điện cả ngày đêm.
Nhược điểm: Đập làm mất rừng, cản đường di chuyển của cá, buộc di dời dân cư; vỡ đập gây lũ lụt lớn; mùa khô ít nước.
- Sinh khối
Tối đa 2 cụm · giá 3/cụm. Mỗi cụm: mùa mưa 10 (ngày), 10 (đêm); mùa khô 10 (ngày), 10 (đêm).
Ít phụ phẩm nông nghiệp nên chỉ có vài cụm.
Ưu, nhược điểm
Ưu điểm: Tận dụng rơm, trấu, bã mía, gỗ vụn; chủ động phát điện cả ngày đêm.
Nhược điểm: Đốt vẫn thải khói và khí gây ô nhiễm; lượng nguyên liệu có hạn.
Địa nhiệt: không xây được
Không có vùng địa nhiệt thuận lợi.
Ưu, nhược điểm
Ưu điểm: Ổn định cả ngày đêm, quanh năm; chiếm ít đất.
Nhược điểm: Chỉ có ở một số nơi, khoan sâu rất tốn kém; có thể làm rò rỉ khí độc từ lòng đất.
- Sóng biển
Tối đa 2 cụm · giá 6/cụm. Mỗi cụm: mùa mưa 6 (ngày), 6 (đêm); mùa khô 10 (ngày), 10 (đêm).
Có sóng nhưng đầu tư tốn kém.
Ưu, nhược điểm
Ưu điểm: Luôn có sẵn, không tạo chất thải.
Nhược điểm: Hiệu suất thấp, đầu tư cao; cản trở giao thông đường biển, phụ thuộc mùa, chịu ảnh hưởng của thiên tai.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/11 bài
Bài 1
Năng lượng tái tạo là năng lượng
Bài 2
Những dạng năng lượng nào là năng lượng tái tạo?
Bài 3
Nối mỗi dạng năng lượng với nhược điểm đặc trưng của nó.
Bài 4
Một tỉnh chỉ có thuỷ điện. Thời điểm nào dễ thiếu điện nhất?
Bài 5
Vùng nào sau đây phù hợp nhất để xây nhà máy điện gió?
Bài 6
Vì sao năng lượng sinh khối là năng lượng tái tạo, còn năng lượng từ than mỏ thì không?
Bài 7
Phát biểu nào đúng về năng lượng địa nhiệt?
Bài 8
Một mái nhà lắp 8 tấm pin Mặt Trời, mỗi tấm công suất 450 W. Coi mỗi ngày có 4 giờ nắng tốt. Tính điện năng tạo ra trong một ngày (theo kWh).
Bài 9
Có 5 tấn nước trong hồ chứa ở độ cao 40 m so với tuabin. Coi 90% thế năng của nước biến thành điện năng. Tính điện năng tạo ra (theo jun).
Bài 10
Thay một bóng đèn sợi đốt 60 W bằng một bóng đèn LED 9 W cùng độ sáng. Mỗi ngày đèn bật 5 giờ. Sau 30 ngày, gia đình tiết kiệm được bao nhiêu kWh điện?
Bài 11
Những việc làm nào là sử dụng hiệu quả năng lượng?
Ghi nhớ
- Năng lượng tái tạo đến từ các nguồn liên tục được bổ sung qua các quá trình tự nhiên.
- Năng lượng Mặt Trời, gió, sóng biển luôn có sẵn và không thải khí nhà kính khi hoạt động, nhưng đầu tư cao, hiệu suất thấp và phụ thuộc thời tiết.
- Thuỷ điện có hiệu suất cao nhưng đập làm mất rừng, cản đường đi của động vật và buộc di dời dân cư; mùa khô sông ít nước.
- Sinh khối tận dụng phụ phẩm nhưng đốt vẫn thải khói; địa nhiệt ổn định nhưng chỉ có ở một số vùng và rất tốn kém.
- Không nguồn nào hoàn hảo: cần chọn theo địa hình, thời tiết và phối hợp nhiều nguồn.
- Sử dụng hiệu quả năng lượng là dùng ít năng lượng hơn cho cùng một công việc; điều đó cũng giúp bảo vệ môi trường.