Chương VIII · Lý thuyết
Bài 40. Lực là gì?
Cầu thủ sút quả bóng đang nằm yên, thủ môn bắt dính quả bóng đang bay tới, em bóp méo quả bóng cao su trong tay, một thanh nam châm hút chiếc đinh từ xa. Tất cả đều là tác dụng của lực. Vậy lực là gì, và lực gây ra những thay đổi nào cho vật?
Em sẽ học được
- Lấy được ví dụ để chứng tỏ lực là sự đẩy hoặc sự kéo.
- Nêu được lực có thể làm vật thay đổi tốc độ, thay đổi hướng chuyển động hoặc bị biến dạng.
- Phân biệt được lực tiếp xúc và lực không tiếp xúc, lấy được ví dụ cho mỗi loại.
Lực là sự đẩy hoặc kéo
Tay em đẩy cánh cửa thì cửa mở ra; con bò kéo chiếc xe thì xe lăn bánh; chân cầu thủ đá vào quả bóng thì bóng bay đi. Trong mỗi trường hợp, một vật đẩy hoặc kéo một vật khác.
| Hoạt động | Vật gây ra lực | Vật chịu tác dụng lực | Đẩy hay kéo |
|---|---|---|---|
| Mở cửa tủ | Tay | Cánh cửa tủ | Kéo |
| Đẩy xe hàng | Tay người | Xe hàng | Đẩy |
| Kéo co | Mỗi đội | Sợi dây | Kéo |
| Đá bóng | Chân cầu thủ | Quả bóng | Đẩy |
Tác dụng của lực
Lực tác dụng lên một vật có thể làm thay đổi chuyển động của vật. Sự thay đổi chuyển động gồm:
- Vật đang đứng yên bắt đầu chuyển động (cầu thủ sút quả bóng đang nằm yên).
- Vật đang chuyển động bị dừng lại (thủ môn bắt dính quả bóng).
- Vật chuyển động nhanh lên (đạp mạnh bàn đạp, xe đạp chạy nhanh hơn).
- Vật chuyển động chậm lại (bóp phanh, xe đạp chạy chậm dần).
- Vật đổi hướng chuyển động (cầu thủ đánh đầu làm quả bóng bay chệch hướng).
Lực tác dụng lên vật cũng có thể làm vật bị biến dạng, tức là thay đổi hình dạng: tay bóp quả bóng làm nó méo đi, tay kéo lò xo làm lò xo dãn ra, chân giẫm lên lon nhôm làm lon bẹp lại.
Lực tiếp xúc và lực không tiếp xúc
Thẻ chưa xếp (8)
Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.
Khám phá
Sân chơi đẩy và kéo
Chọn vật, chọn lúc đầu vật đứng yên hay đang lăn sang phải, rồi chọn tay đẩy hoặc kéo, hướng và độ mạnh của lực. Các chấm xám cho biết vị trí của vật trước khi có lực, các chấm màu là vị trí sau đó, cách nhau những khoảng thời gian bằng nhau: chấm càng xa nhau thì vật chạy càng nhanh. Hãy tìm cách làm quả bóng đang lăn chạy nhanh lên, chậm lại, dừng lại và đổi hướng; so sánh độ méo của quả bóng cao su và hòn bi sắt.
Tay đẩy sang phải, lực vừa. Vật đang đứng yên bắt đầu chuyển động theo hướng của lực. Tốc độ trước: 0 ô/bước, sau: 2 ô/bước. Trong lúc tay đẩy, quả bóng cao su bị méo đi: lực còn làm vật biến dạng.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/7 bài
Bài 1
Câu nào nói đúng về lực?
Bài 2
Ghép mỗi hoạt động với tác dụng chính của lực trong hoạt động đó.
Bài 3
Những lực nào dưới đây là lực không tiếp xúc?
Bài 4
Một quả bóng đang lăn sang phải. Bạn Lan đẩy nhẹ vào quả bóng theo hướng ngược lại (sang trái). Điều gì có thể xảy ra?
Bài 5
Trường hợp nào dưới đây lực vừa làm vật biến dạng vừa làm thay đổi chuyển động của vật?
Bài 6
Một bạn thả quả bóng rơi xuống sàn và quả bóng nảy lên. Sắp xếp các giai đoạn theo đúng thứ tự xảy ra.
Bài 7
Khi em ngồi lên ghế, ghế chịu một lực đẩy xuống. Vật nào đã gây ra lực này? (ghi một từ hoặc cụm từ ngắn)
Ghi nhớ
- Tác dụng đẩy hoặc kéo của vật này lên vật khác gọi là lực.
- Lực có thể làm vật bắt đầu chuyển động, dừng lại, nhanh lên, chậm lại, đổi hướng chuyển động, hoặc làm vật biến dạng.
- Lực tiếp xúc: vật gây ra lực tiếp xúc với vật chịu lực. Lực không tiếp xúc: hai vật không tiếp xúc nhau (lực hút của nam châm, của Trái Đất).