Chuyên đề 3 · Chuyên đề
Bài 10. Dự án: Điều tra, tìm hiểu về một trong các lĩnh vực sinh thái nhân văn tại địa phương
Rác ở khu phố em được xử lí thế nào? Cánh đồng gần nhà còn phun nhiều thuốc trừ sâu không? Địa phương em có loài cây, con vật quý nào cần bảo vệ? Trong dự án này, nhóm em sẽ tự đi tìm câu trả lời bằng số liệu thật và đề xuất cách làm cho quan hệ giữa con người và tự nhiên ở quê hương hài hoà hơn.
Em sẽ học được
- Lập được kế hoạch điều tra một lĩnh vực sinh thái nhân văn tại địa phương.
- Thu thập thông tin bằng quan sát, phỏng vấn, phiếu khảo sát; xử lí được số liệu thành bảng, tỉ lệ phần trăm, biểu đồ và bản đồ.
- Đánh giá được thực trạng theo ba mặt kinh tế, xã hội, môi trường và đề xuất được giải pháp phù hợp với địa phương.
- Viết và trình bày được báo cáo dự án.
Mục tiêu và đề tài
Mục tiêu: vận dụng kiến thức về sinh thái nhân văn để tìm hiểu thực trạng một lĩnh vực ở địa phương, phát hiện điểm tích cực, điểm cần cải thiện và đề xuất giải pháp hướng tới phát triển bền vững. Mỗi nhóm chọn một đề tài:
- Nông nghiệp sinh thái: các mô hình VAC, lúa – cá, nông nghiệp hữu cơ; tình hình sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; cách xử lí vỏ chai, bao bì thuốc.
- Khu dân cư, đô thị xanh: diện tích cây xanh, mặt nước; thu gom, phân loại rác; điểm rác tự phát; ô nhiễm không khí, tiếng ồn.
- Bảo tồn và du lịch sinh thái: các loài quý hiếm, khu bảo tồn, cảnh quan; hoạt động du lịch và tác động của nó; hiểu biết của người dân.
- Ứng phó biến đổi khí hậu: các hiện tượng thời tiết cực đoan ở địa phương; việc dùng năng lượng mặt trời, biogas; đốt rác, đốt rơm rạ; trồng rừng, cây xanh.
Dự án
Tiến trình dự án
Chia lớp thành các nhóm 4 đến 6 học sinh, thực hiện trong 3 đến 4 tuần. Chuẩn bị: sổ ghi chép, phiếu khảo sát in sẵn, điện thoại để chụp ảnh, bản đồ hoặc sơ đồ địa phương (vẽ tay hoặc in từ bản đồ trực tuyến).
- Xác định vấn đề: nhóm chọn đề tài, nêu câu hỏi cần trả lời, phạm vi (thôn, xã, phường) và đối tượng điều tra.
- Lập kế hoạch: phân công nhiệm vụ, thời gian, địa điểm; soạn phiếu khảo sát 5 đến 10 câu, câu hỏi ngắn, rõ, có sẵn các lựa chọn.
- Thu thập thông tin: quan sát và chụp ảnh, đánh dấu các điểm quan sát lên bản đồ; phỏng vấn cán bộ địa phương, người dân; phát phiếu cho ít nhất 30 người; đọc tài liệu từ nguồn tin cậy.
- Xử lí thông tin: kiểm tra phiếu, đếm số người chọn mỗi câu trả lời, tính tỉ lệ phần trăm, vẽ biểu đồ; tổng hợp bản đồ quan sát.
- Phân tích và đề xuất: đánh giá thực trạng theo ba mặt kinh tế, xã hội, môi trường; chỉ ra nguyên nhân; đề xuất giải pháp khả thi cho người dân, nhà trường, chính quyền.
- Báo cáo, trình bày trước lớp; tự đánh giá và đánh giá chéo giữa các nhóm.
| Công việc | Thời gian | Người phụ trách | Sản phẩm |
|---|---|---|---|
| Soạn và in phiếu khảo sát | Tuần 1 | Cả nhóm | Phiếu 8 câu hỏi |
| Quan sát, chụp ảnh, đánh dấu điểm rác tự phát | Tuần 2 | 2 bạn | Bản đồ quan sát, ảnh |
| Phỏng vấn tổ trưởng dân phố, phát phiếu cho các hộ | Tuần 2 | 3 bạn | Phiếu đã điền |
| Xử lí số liệu, vẽ biểu đồ, viết báo cáo | Tuần 3 | Cả nhóm | Báo cáo, bài trình chiếu |
Lưu ý · Trung thực và an toàn
Báo cáo và đánh giá
- Tên dự án, tên các thành viên, địa bàn điều tra.
- Đặt vấn đề: lí do chọn đề tài, liên hệ với khái niệm sinh thái nhân văn và phát triển bền vững.
- Mục tiêu, nội dung và phương pháp: kế hoạch, mẫu phiếu, số người được hỏi, nơi quan sát.
- Kết quả: bảng số liệu, biểu đồ, bản đồ quan sát, ảnh có chú thích.
- Thảo luận: điểm tích cực, điểm cần cải thiện và nguyên nhân, xét cả ba mặt kinh tế, xã hội, môi trường.
- Kết luận và đề xuất giải pháp; tài liệu tham khảo; phụ lục (phiếu khảo sát).
| Tiêu chí | Nội dung |
|---|---|
| Nội dung khoa học | Vận dụng đúng kiến thức sinh thái nhân văn, phát triển bền vững |
| Số liệu | Thu thập trung thực, đủ mẫu, xử lí đúng, có bảng, biểu đồ, bản đồ |
| Giải pháp | Xuất phát từ số liệu, cụ thể, khả thi ở địa phương |
| Trình bày | Rõ ràng, đúng thời gian, trả lời được câu hỏi |
| Hợp tác | Mọi thành viên có nhiệm vụ và hoàn thành |
Khám phá
Bản đồ quan sát và biểu đồ khảo sát
Chọn lĩnh vực nhóm điều tra. Trên sơ đồ địa phương, chọn khu vực và loại điểm rồi bấm "Thêm điểm" cho mỗi nơi quan sát được. Nhập số người chọn mỗi câu trả lời để vẽ biểu đồ tỉ lệ và đọc nhận xét. Cuối cùng sao chép bản tóm tắt vào báo cáo; trang không lưu lại dữ liệu.
2. Bản đồ quan sát địa phương
Khu dân cư
- Mô hình sinh thái: 0
- Vỏ chai thuốc vứt bừa: 0
Chọn khu vực trên sơ đồ và loại điểm, rồi bấm "Thêm điểm" cho mỗi nơi nhóm quan sát được.
3. Kết quả khảo sát
Câu hỏi: Gia đình bạn đang sản xuất nông nghiệp theo cách nào?
Số người chọn mỗi câu trả lời:
Nhập số người chọn mỗi câu trả lời để vẽ biểu đồ.
Chưa đánh dấu điểm nào trên bản đồ.
4. Bản tóm tắt để đưa vào báo cáo
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/7 bài
Bài 1
Sắp xếp các bước thực hiện dự án điều tra theo đúng thứ tự.
Bài 2
Khảo sát 60 người dân, có 21 người biết tên một loài quý hiếm của địa phương. Tỉ lệ người biết là bao nhiêu phần trăm?
Bài 3
Trong 50 hộ trồng rau được hỏi, 40% dùng phân hữu cơ, ít thuốc hoá học. Có bao nhiêu hộ như vậy?
Bài 4
Chọn tất cả các câu hỏi phù hợp cho phiếu khảo sát về phân loại rác.
Bài 5
Một nhóm chỉ hỏi 8 bạn cùng lớp rồi kết luận "75% người dân địa phương đã phân loại rác". Kết luận này
Bài 6
Bản đồ quan sát cho thấy nhiều điểm đốt rơm rạ ngoài đồng sau vụ gặt. Chọn tất cả các giải pháp phù hợp để đề xuất.
Bài 7
Chọn tất cả các việc làm đúng khi điều tra tại địa phương.
Ghi nhớ
- Dự án gồm các bước: xác định vấn đề, lập kế hoạch, thu thập thông tin, xử lí số liệu, phân tích và đề xuất, báo cáo và đánh giá.
- Số liệu phải trung thực, đủ mẫu (ít nhất khoảng 30 người) và được xử lí thành tỉ lệ phần trăm, biểu đồ, bản đồ quan sát.
- Đánh giá thực trạng theo ba mặt kinh tế, xã hội, môi trường; giải pháp phải xuất phát từ số liệu và khả thi ở địa phương.
- Giải pháp tốt huy động nhiều bên: người dân, nhà trường, chính quyền, doanh nghiệp.