Bỏ qua đến nội dung

Chuyên đề 3 · Chuyên đề

Bài 10. Dự án: Điều tra, tìm hiểu về một trong các lĩnh vực sinh thái nhân văn tại địa phương

Rác ở khu phố em được xử lí thế nào? Cánh đồng gần nhà còn phun nhiều thuốc trừ sâu không? Địa phương em có loài cây, con vật quý nào cần bảo vệ? Trong dự án này, nhóm em sẽ tự đi tìm câu trả lời bằng số liệu thật và đề xuất cách làm cho quan hệ giữa con người và tự nhiên ở quê hương hài hoà hơn.

Em sẽ học được

  • Lập được kế hoạch điều tra một lĩnh vực sinh thái nhân văn tại địa phương.
  • Thu thập thông tin bằng quan sát, phỏng vấn, phiếu khảo sát; xử lí được số liệu thành bảng, tỉ lệ phần trăm, biểu đồ và bản đồ.
  • Đánh giá được thực trạng theo ba mặt kinh tế, xã hội, môi trường và đề xuất được giải pháp phù hợp với địa phương.
  • Viết và trình bày được báo cáo dự án.

Mục tiêu và đề tài

Mục tiêu: vận dụng kiến thức về sinh thái nhân văn để tìm hiểu thực trạng một lĩnh vực ở địa phương, phát hiện điểm tích cực, điểm cần cải thiện và đề xuất giải pháp hướng tới phát triển bền vững. Mỗi nhóm chọn một đề tài:

  • Nông nghiệp sinh thái: các mô hình VAC, lúa – cá, nông nghiệp hữu cơ; tình hình sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; cách xử lí vỏ chai, bao bì thuốc.
  • Khu dân cư, đô thị xanh: diện tích cây xanh, mặt nước; thu gom, phân loại rác; điểm rác tự phát; ô nhiễm không khí, tiếng ồn.
  • Bảo tồn và du lịch sinh thái: các loài quý hiếm, khu bảo tồn, cảnh quan; hoạt động du lịch và tác động của nó; hiểu biết của người dân.
  • Ứng phó biến đổi khí hậu: các hiện tượng thời tiết cực đoan ở địa phương; việc dùng năng lượng mặt trời, biogas; đốt rác, đốt rơm rạ; trồng rừng, cây xanh.

Dự án

Tiến trình dự án

Chia lớp thành các nhóm 4 đến 6 học sinh, thực hiện trong 3 đến 4 tuần. Chuẩn bị: sổ ghi chép, phiếu khảo sát in sẵn, điện thoại để chụp ảnh, bản đồ hoặc sơ đồ địa phương (vẽ tay hoặc in từ bản đồ trực tuyến).

  1. Xác định vấn đề: nhóm chọn đề tài, nêu câu hỏi cần trả lời, phạm vi (thôn, xã, phường) và đối tượng điều tra.
  2. Lập kế hoạch: phân công nhiệm vụ, thời gian, địa điểm; soạn phiếu khảo sát 5 đến 10 câu, câu hỏi ngắn, rõ, có sẵn các lựa chọn.
  3. Thu thập thông tin: quan sát và chụp ảnh, đánh dấu các điểm quan sát lên bản đồ; phỏng vấn cán bộ địa phương, người dân; phát phiếu cho ít nhất 30 người; đọc tài liệu từ nguồn tin cậy.
  4. Xử lí thông tin: kiểm tra phiếu, đếm số người chọn mỗi câu trả lời, tính tỉ lệ phần trăm, vẽ biểu đồ; tổng hợp bản đồ quan sát.
  5. Phân tích và đề xuất: đánh giá thực trạng theo ba mặt kinh tế, xã hội, môi trường; chỉ ra nguyên nhân; đề xuất giải pháp khả thi cho người dân, nhà trường, chính quyền.
  6. Báo cáo, trình bày trước lớp; tự đánh giá và đánh giá chéo giữa các nhóm.
Gợi ý kế hoạch của nhóm điều tra rác thải khu dân cư
Công việcThời gianNgười phụ tráchSản phẩm
Soạn và in phiếu khảo sátTuần 1Cả nhómPhiếu 8 câu hỏi
Quan sát, chụp ảnh, đánh dấu điểm rác tự phátTuần 22 bạnBản đồ quan sát, ảnh
Phỏng vấn tổ trưởng dân phố, phát phiếu cho các hộTuần 23 bạnPhiếu đã điền
Xử lí số liệu, vẽ biểu đồ, viết báo cáoTuần 3Cả nhómBáo cáo, bài trình chiếu

Lưu ý · Trung thực và an toàn

Ghi đúng số liệu thu được, không tự thêm bớt phiếu; ghi rõ nguồn mọi thông tin, hình ảnh. Xin phép trước khi phỏng vấn, chụp ảnh, ghi âm và giữ kín thông tin cá nhân của người trả lời. Đi theo nhóm; không tự ý vào khu vực nguy hiểm, không chạm vào bao bì thuốc bảo vệ thực vật hay rác thải nguy hại.

Báo cáo và đánh giá

  1. Tên dự án, tên các thành viên, địa bàn điều tra.
  2. Đặt vấn đề: lí do chọn đề tài, liên hệ với khái niệm sinh thái nhân văn và phát triển bền vững.
  3. Mục tiêu, nội dung và phương pháp: kế hoạch, mẫu phiếu, số người được hỏi, nơi quan sát.
  4. Kết quả: bảng số liệu, biểu đồ, bản đồ quan sát, ảnh có chú thích.
  5. Thảo luận: điểm tích cực, điểm cần cải thiện và nguyên nhân, xét cả ba mặt kinh tế, xã hội, môi trường.
  6. Kết luận và đề xuất giải pháp; tài liệu tham khảo; phụ lục (phiếu khảo sát).
Gợi ý tiêu chí đánh giá
Tiêu chíNội dung
Nội dung khoa họcVận dụng đúng kiến thức sinh thái nhân văn, phát triển bền vững
Số liệuThu thập trung thực, đủ mẫu, xử lí đúng, có bảng, biểu đồ, bản đồ
Giải phápXuất phát từ số liệu, cụ thể, khả thi ở địa phương
Trình bàyRõ ràng, đúng thời gian, trả lời được câu hỏi
Hợp tácMọi thành viên có nhiệm vụ và hoàn thành

Khám phá

Bản đồ quan sát và biểu đồ khảo sát

Chọn lĩnh vực nhóm điều tra. Trên sơ đồ địa phương, chọn khu vực và loại điểm rồi bấm "Thêm điểm" cho mỗi nơi quan sát được. Nhập số người chọn mỗi câu trả lời để vẽ biểu đồ tỉ lệ và đọc nhận xét. Cuối cùng sao chép bản tóm tắt vào báo cáo; trang không lưu lại dữ liệu.

1. Chọn lĩnh vực điều tra

2. Bản đồ quan sát địa phương

Loại điểm cần đánh dấu
Khu dân cưTrường họcChợĐồng ruộngSông, kênhĐồi, rừng

Khu dân cư

  • Mô hình sinh thái: 0
  • Vỏ chai thuốc vứt bừa: 0

Chọn khu vực trên sơ đồ và loại điểm, rồi bấm "Thêm điểm" cho mỗi nơi nhóm quan sát được.

3. Kết quả khảo sát

Câu hỏi: Gia đình bạn đang sản xuất nông nghiệp theo cách nào?

Số người chọn mỗi câu trả lời:

Nhập số người chọn mỗi câu trả lời để vẽ biểu đồ.

Chưa đánh dấu điểm nào trên bản đồ.

4. Bản tóm tắt để đưa vào báo cáo

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Nhóm khảo sát 40 hộ trong một khu phố với câu hỏi "Gia đình bạn có phân loại rác tại nguồn không?": 10 hộ thường xuyên, 18 hộ thỉnh thoảng, 12 hộ không. Tính tỉ lệ từng câu trả lời và nhận xét.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Bản đồ quan sát của một nhóm có 5 điểm rác tự phát ven kênh, 1 điểm ở chợ, 0 điểm ở khu dân cư; khu dân cư có 3 vườn hoa do người dân tự trồng. Hãy rút ra nhận xét và đề xuất giải pháp theo quan điểm sinh thái nhân văn.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/7 bài

Bài 1

Sắp xếp các bước thực hiện dự án điều tra theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Báo cáo và đánh giá
  2. Vị trí 2: Phân tích, đề xuất giải pháp
  3. Vị trí 3: Xử lí số liệu, vẽ biểu đồ, bản đồ
  4. Vị trí 4: Quan sát, phỏng vấn, phát phiếu
  5. Vị trí 5: Lập kế hoạch, soạn phiếu khảo sát
  6. Vị trí 6: Xác định vấn đề, câu hỏi điều tra

Bài 2

Khảo sát 60 người dân, có 21 người biết tên một loài quý hiếm của địa phương. Tỉ lệ người biết là bao nhiêu phần trăm?

Đơn vị:%

Bài 3

Trong 50 hộ trồng rau được hỏi, 40% dùng phân hữu cơ, ít thuốc hoá học. Có bao nhiêu hộ như vậy?

Đơn vị:hộ

Bài 4

Chọn tất cả các câu hỏi phù hợp cho phiếu khảo sát về phân loại rác.

Bài 5

Một nhóm chỉ hỏi 8 bạn cùng lớp rồi kết luận "75% người dân địa phương đã phân loại rác". Kết luận này

Bài 6

Bản đồ quan sát cho thấy nhiều điểm đốt rơm rạ ngoài đồng sau vụ gặt. Chọn tất cả các giải pháp phù hợp để đề xuất.

Bài 7

Chọn tất cả các việc làm đúng khi điều tra tại địa phương.

Ghi nhớ

  • Dự án gồm các bước: xác định vấn đề, lập kế hoạch, thu thập thông tin, xử lí số liệu, phân tích và đề xuất, báo cáo và đánh giá.
  • Số liệu phải trung thực, đủ mẫu (ít nhất khoảng 30 người) và được xử lí thành tỉ lệ phần trăm, biểu đồ, bản đồ quan sát.
  • Đánh giá thực trạng theo ba mặt kinh tế, xã hội, môi trường; giải pháp phải xuất phát từ số liệu và khả thi ở địa phương.
  • Giải pháp tốt huy động nhiều bên: người dân, nhà trường, chính quyền, doanh nghiệp.