Bỏ qua đến nội dung

Chương II · Lý thuyết

Bài 10. Sự rơi tự do

Thả một hòn đá và một chiếc lá cùng lúc, hòn đá chạm đất trước. Có phải vật nặng luôn rơi nhanh hơn vật nhẹ? Galilei đã phản bác quan niệm hàng nghìn năm đó, và một ống đã hút hết không khí sẽ cho ta thấy vì sao.

Em sẽ học được

  • Nêu được yếu tố làm các vật rơi nhanh, chậm khác nhau trong không khí.
  • Nêu được khái niệm sự rơi tự do và các đặc điểm của chuyển động rơi tự do.
  • Nêu được gia tốc rơi tự do g và các yếu tố mà g phụ thuộc.
  • Vận dụng được các công thức của chuyển động rơi tự do.

Sự rơi trong không khí

Thả hai tờ giấy giống nhau, một tờ để phẳng và một tờ vo tròn: hai tờ nặng bằng nhau nhưng tờ vo tròn rơi nhanh hơn. Vậy khối lượng không phải yếu tố quyết định.

Ghi chú · Nguyên nhân

Trong không khí, vật rơi nhanh hay chậm phụ thuộc vào độ lớn của lực cản không khí so với trọng lượng của vật. Lực cản càng nhỏ so với trọng lượng thì vật rơi càng nhanh.

Sự rơi tự do

Định nghĩa · Sự rơi tự do

Sự rơi tự do là sự rơi chỉ dưới tác dụng của trọng lực. Khi lực cản của không khí không đáng kể so với trọng lượng của vật, sự rơi của vật trong không khí được coi là rơi tự do.

Trong ống đã hút hết không khí (ống Newton), lông chim và hòn bi rơi nhanh như nhau. Muốn biết vật rơi tự do chuyển động thế nào, người ta dùng ảnh hoạt nghiệm: chụp vị trí của vật sau những khoảng thời gian bằng nhau.

Vị trí của vật rơi tự do từ trạng thái nghỉ (lấy g=9,8 m/s²)
t (s)0,10,20,30,40,5
s (m)0,0490,1960,4410,7841,225
s/t mũ 2 (m/s²)4,94,94,94,94,9

Tỉ số s/t mũ 2 không đổi, nghĩa là s tỉ lệ với t mũ 2 đúng như công thức của chuyển động nhanh dần đều không vận tốc đầu.

  • Phương: thẳng đứng.
  • Chiều: từ trên xuống dưới.
  • Tính chất: chuyển động thẳng nhanh dần đều.

Gia tốc rơi tự do và các công thức

Định lí · Gia tốc rơi tự do

Tại cùng một nơi trên Trái Đất, mọi vật rơi tự do đều có cùng gia tốc, kí hiệu là g. Giá trị của g phụ thuộc vào vĩ độ địa lí và độ cao. Ở gần bề mặt Trái Đất thường lấy g=9,8 m/s² (có khi lấy gần đúng 10 m/s² để tính nhanh).

Rơi tự do từ trạng thái nghỉ là trường hợp riêng của chuyển động thẳng biến đổi đều với v₀=0, a=g. Chọn chiều dương hướng xuống, ta có:

v=gt
d=s=1/2gt mũ 2
v mũ 2 =2gs

Khám phá

Ống Newton ảo

Thả cặp vật trong ống có không khí, rồi hút hết không khí và thả lại. So sánh thời gian chạm đáy. Quan sát các dấu chấm: khoảng cách giữa chúng thay đổi thế nào?

Trong ống
Cặp vật
1 mHòn biLông chim
Hình chiếu chậm 5 lần.
Thời điểm t = 0,00 s
VậtTốc độ lúc này (m/s)Chạm đáy sau (s)
Hòn bi0,00…
Lông chim0,00…

Chọn cặp vật và môi trường rồi nhấn "Thả cùng lúc". Mỗi dấu chấm là vị trí của vật sau 0,1 s, như ảnh hoạt nghiệm.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Thả một viên bi từ độ cao 19,6 m so với mặt đất. Bỏ qua lực cản không khí, lấy g=9,8 m/s². Tính thời gian rơi và vận tốc của bi khi chạm đất.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một hòn đá rơi tự do mất 3 s mới chạm đất. Lấy g=9,8 m/s². Tính độ cao thả và quãng đường đá rơi được trong giây cuối cùng.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/8 bài

Bài 1

Trường hợp nào có thể coi là sự rơi tự do?

Bài 2

Trong chân không, thả cùng lúc một lông chim và một hòn bi ở cùng độ cao thì

Bài 3

Những phát biểu nào đúng về chuyển động rơi tự do?

Bài 4

Một vật rơi tự do từ trạng thái nghỉ. Lấy g=9,8 m/s². Tính vận tốc của vật sau 2,5 s.

Đơn vị:m/s

Bài 5

Một vật rơi tự do trong 4 s. Lấy g=9,8 m/s². Tính quãng đường vật rơi được.

Đơn vị:m

Bài 6

Thả một vật từ độ cao 45 m, bỏ qua lực cản, lấy g=10 m/s². Sau bao lâu vật chạm đất?

Đơn vị:s

Bài 7

Thả một vật từ độ cao 20 m, bỏ qua lực cản, lấy g=9,8 m/s². Tính vận tốc khi vật chạm đất (làm tròn đến một chữ số thập phân).

Đơn vị:m/s

Bài 8

Một vật rơi tự do chạm đất sau 4 s, lấy g=9,8 m/s². Tính quãng đường vật rơi trong giây cuối cùng.

Đơn vị:m

Ghi nhớ

  • Trong không khí, vật rơi nhanh hay chậm phụ thuộc vào lực cản so với trọng lượng, không phải vào khối lượng.
  • Sự rơi tự do là sự rơi chỉ dưới tác dụng của trọng lực: thẳng đứng, từ trên xuống, nhanh dần đều.
  • Ở cùng một nơi, mọi vật rơi tự do có cùng gia tốc g; gần mặt đất thường lấy g=9,8 m/s².
  • Công thức: v=gt, s=1/2gt mũ 2, v mũ 2 =2gs.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ