Chương II · Lý thuyết
Bài 9. Chuyển động thẳng biến đổi đều
Một ô tô rời bến, cứ mỗi giây vận tốc tăng thêm đúng 2 m/s. Biết vận tốc tại mỗi thời điểm, làm sao tính được xe đã đi bao xa mà không cần đo trên đường? Câu trả lời nằm ngay trên đồ thị vận tốc – thời gian.
Em sẽ học được
- Nêu được định nghĩa chuyển động thẳng biến đổi đều, phân biệt nhanh dần đều và chậm dần đều.
- Viết và vận dụng được công thức v=v₀+at.
- Vẽ và đọc được đồ thị v trừ t, tính gia tốc từ độ dốc của đồ thị.
- Tính được độ dịch chuyển từ diện tích dưới đồ thị v trừ t và từ công thức.
- Vận dụng được hệ thức v mũ 2 trừ v₀ mũ 2 =2ad.
Gia tốc của chuyển động thẳng biến đổi đều
Định nghĩa · Chuyển động thẳng biến đổi đều
Vận tốc thay đổi đều nên độ biến thiên vận tốc trong những khoảng thời gian bằng nhau là như nhau. Do đó gia tốc không đổi:
Vận tốc tức thời
Chọn gốc thời gian t₀=0 lúc vật có vận tốc v₀. Từ a=(v trừ v₀)/t, vận tốc tại thời điểm t (sách còn viết là v t) là:
Nếu vật bắt đầu chuyển động từ trạng thái nghỉ (v₀=0) thì v=at. Chọn chiều dương là chiều chuyển động: nhanh dần đều có a>0, chậm dần đều có a<0. Tổng quát: a cùng dấu với v là nhanh dần, a trái dấu với v là chậm dần.
Đồ thị vận tốc – thời gian
Vì v là hàm bậc nhất của t nên đồ thị v trừ t là một đoạn thẳng. Điểm đầu của đồ thị cho biết v₀, còn độ dốc của đồ thị cho biết gia tốc:
| Dáng đồ thị | Gia tốc | Chuyển động |
|---|---|---|
| Nằm ngang | a=0 | Thẳng đều |
| Đi lên | a>0 | Nhanh dần đều |
| Đi xuống | a<0 | Chậm dần đều |
Độ dịch chuyển
Định lí · Tính từ đồ thị
Với chuyển động thẳng đều, phần diện tích là hình chữ nhật cạnh v và t, nên d=vt. Với chuyển động thẳng biến đổi đều, phần diện tích là hình thang vuông có hai đáy v₀, v và chiều cao t:
Thay t=(v trừ v₀)/a vào công thức trên, ta được hệ thức không chứa thời gian:
Lưu ý · Chú ý khi vật đổi chiều
Khám phá
Đồ thị vận tốc – thời gian kéo thả
Kéo hai đầu đoạn thẳng (hoặc chọn rồi dùng phím mũi tên) để đổi v₀, v và thời gian. Nhấn "Cho xe chạy" và so sánh diện tích tô màu với vị trí của xe. Thử cho đồ thị cắt trục thời gian để thấy xe đổi chiều.
- Gia tốc
- a = 1,25 m/s²
- Vận tốc
- v = 15 m/s
- Độ dịch chuyển
- d = 80 m
- Quãng đường
- s = 80 m
v=v₀+at=5+1,25·8=15 m/s
d=v₀t+1/2at mũ 2 =5·8+1/2·1,25·8 mũ 2 =80 m
Diện tích tô màu: ((v₀+v)t)/2=((5+15)·8)/2=80 m, đúng bằng độ dịch chuyển.
Lúc này vật nhanh dần đều: a và v cùng dấu, |v| tăng theo thời gian.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Đặc điểm nào đúng với mọi chuyển động thẳng biến đổi đều?
Bài 2
Một xe máy có v₀=5 m/s, tăng tốc đều với gia tốc 2 m/s². Tính vận tốc của xe sau 4 s.
Bài 3
Một ô tô bắt đầu rời bến, chuyển động nhanh dần đều với gia tốc 1,5 m/s². Tính độ dịch chuyển của ô tô sau 10 s.
Bài 4
Một ô tô đang chạy 20 m/s thì phanh gấp, đi thêm 100 m mới dừng. Tính gia tốc của ô tô, lấy chiều dương là chiều chuyển động.
Bài 5
Đồ thị v trừ t của một vật là đoạn thẳng đi từ 4 m/s lúc t=0 lên 12 m/s lúc t=6 s. Tính độ dịch chuyển của vật trong 6 s đó.
Bài 6
Một vật có v₀=8 m/s và a= âm 2 m/s². Tính quãng đường vật đi được trong 6 s đầu (không phải độ dịch chuyển).
Bài 7
Vận tốc của một vật là v=10 trừ 2t (m/s). Mô tả nào đúng?
Bài 8
Những công thức nào đúng với chuyển động thẳng biến đổi đều (lúc t=0 có v₀)?
Bài 9
Nối dáng đồ thị v trừ t (với v>0) với tính chất chuyển động.
Ghi nhớ
- Chuyển động thẳng biến đổi đều có gia tốc không đổi: a cùng dấu v là nhanh dần đều, trái dấu v là chậm dần đều.
- Vận tốc: v=v₀+at; đồ thị v trừ t là đoạn thẳng có độ dốc bằng a.
- Độ dịch chuyển bằng diện tích dưới đồ thị v trừ t: d=v₀t+1/2at mũ 2.
- Khi không biết thời gian, dùng v mũ 2 trừ v₀ mũ 2 =2ad.