Chương II · Lý thuyết
Bài 12. Chuyển động ném
Quả bóng được đá lên, viên đạn pháo được bắn đi đều vạch một đường cong trên không trung. Đường cong đó trông phức tạp, nhưng chỉ cần tách thành hai chuyển động đơn giản đã học, ta tính được bóng bay bao lâu, cao bao nhiêu và xa bao nhiêu.
Em sẽ học được
- Phân tích được chuyển động ném thành hai chuyển động thành phần theo phương ngang và phương thẳng đứng.
- Viết được công thức tính thời gian rơi và tầm xa của chuyển động ném ngang.
- Viết được công thức tính tầm cao, tầm xa của chuyển động ném xiên.
- Giải thích được vì sao tầm xa lớn nhất khi ném xiên với góc 45°.
Chuyển động ném ngang
Định nghĩa · Chuyển động ném ngang
Thí nghiệm: búa gõ vào thanh thép, bi A bị đẩy đi theo phương ngang, còn bi B rơi tự do từ cùng độ cao. Hai bi luôn ở cùng một độ cao và chạm đất cùng lúc. Theo phương ngang không có lực tác dụng nên bi A chuyển động đều; theo phương thẳng đứng bi A rơi tự do.
| Phương | Tính chất | Công thức |
|---|---|---|
| Ngang | Thẳng đều | d x =v₀t; v x =v₀ |
| Thẳng đứng | Rơi tự do | d y =1/2gt mũ 2; v y =gt |
Khi chạm đất d y =H, nên thời gian chuyển động và tầm xa L (giá trị lớn nhất của d x) là:
Thời gian rơi chỉ phụ thuộc H, không phụ thuộc v₀. Tầm xa phụ thuộc cả H và v₀. Quỹ đạo có dạng một nhánh parabol.
Chuyển động ném xiên
Vật được ném từ mặt đất với vận tốc đầu vectơ v₀ hợp với phương ngang góc α (góc ném). Phân tích vectơ v₀ thành hai thành phần:
| Phương | Tính chất | Công thức |
|---|---|---|
| Ngang | Thẳng đều | v x =v₀ cos α; d x =v₀ cos α·t |
| Thẳng đứng (chiều dương hướng lên) | Biến đổi đều, gia tốc trừ g | v y =v₀ sin α trừ gt; d y =v₀ sin α·t trừ 1/2gt mũ 2 |
Ở điểm cao nhất v y =0, nên vật lên đến đó sau (v₀ sin α)/g; thời gian bay gấp đôi khoảng này. Từ đó suy ra tầm cao H và tầm xa L:
Ghi chú · Góc ném cho tầm xa lớn nhất
Lưu ý · Điều kiện áp dụng
Khám phá
Súng bắn bóng ảo
Chọn kiểu ném, chỉnh v₀ và góc hoặc độ cao, nhấn "Ném" và kéo thanh thời gian để xem v x, v y. Trong ném ngang, so sánh bóng với vật thả rơi tự do màu cam. Tính trước để bóng rơi trúng bia.
→ vx: thành phần ngang ↕ vy: thành phần thẳng đứng
- Tầm xa L
- …
- Tầm cao H
- …
- Thời gian bay
- …
Lúc t=0 s: v x =14,14 m/s (không đổi), v y =14,14 m/s, v= căn bậc hai của (v x mũ 2 +v y mũ 2)=20 m/s.
Mục tiêu: đặt bóng rơi cách điểm ném 30 m (sai lệch không quá 2 m). Chỉnh rồi nhấn "Ném", hoặc kéo thanh thời gian để xem hai thành phần vận tốc.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Thời gian rơi của vật ném ngang phụ thuộc vào yếu tố nào?
Bài 2
Một vật được ném ngang từ độ cao 20 m, lấy g=10 m/s². Tính thời gian rơi.
Bài 3
Một vật được ném ngang với vận tốc 15 m/s từ độ cao 20 m, lấy g=10 m/s². Tính tầm xa.
Bài 4
Một vật được ném ngang từ độ cao 4,9 m, có tầm xa 5 m. Lấy g=9,8 m/s². Tính vận tốc ném.
Bài 5
Vật được ném xiên từ mặt đất với v₀=30 m/s, góc ném 30°. Lấy g=10 m/s². Tính tầm cao.
Bài 6
Vật được ném xiên từ mặt đất với v₀=14 m/s, góc ném 45°. Lấy g=9,8 m/s². Tính tầm xa.
Bài 7
Với cùng vận tốc đầu, ném xiên từ mặt đất ở góc nào thì tầm xa lớn nhất?
Bài 8
Tại điểm cao nhất của quỹ đạo ném xiên (bỏ qua lực cản), những phát biểu nào đúng?
Bài 9
Hai vật được ném xiên từ mặt đất với cùng v₀, góc ném lần lượt 30° và 60°. Kết luận nào đúng?
Ghi nhớ
- Chuyển động ném được phân tích thành chuyển động thẳng đều theo phương ngang và chuyển động do trọng lực theo phương thẳng đứng.
- Ném ngang: t= căn bậc hai của (2H/g), L=v₀ căn bậc hai của (2H/g); thời gian rơi không phụ thuộc v₀.
- Ném xiên: H=(v₀ mũ 2 sin mũ 2 α)/(2g), L=(v₀ mũ 2 sin 2α)/g; tầm xa lớn nhất khi α=45°.
- Quỹ đạo có dạng parabol khi bỏ qua lực cản không khí.