Chương II · Lý thuyết
Bài 8. Chuyển động biến đổi. Gia tốc
Xe máy rời đèn đỏ tăng tốc rất nhanh, còn xe tải nặng thì lên tốc độ từ từ. Cùng đạt 10 m/s, nhưng một xe mất 3 s, xe kia mất 15 s. Để so sánh vận tốc thay đổi nhanh hay chậm, ta cần một đại lượng mới: gia tốc.
Em sẽ học được
- Nhận biết được chuyển động biến đổi, chuyển động nhanh dần và chậm dần.
- Nêu được gia tốc là đại lượng cho biết vận tốc thay đổi nhanh hay chậm và có đơn vị m/s².
- Tính được gia tốc từ độ biến thiên vận tốc và khoảng thời gian.
- Dựa vào dấu của a và v để phân biệt chuyển động nhanh dần với chậm dần.
Chuyển động biến đổi
Định nghĩa · Chuyển động biến đổi
Ô tô rời bến, tàu hoả vào ga, quả bóng bị ném lên cao đều là chuyển động biến đổi. Một vật đi đều trên đường thẳng thì vận tốc không đổi nên không phải chuyển động biến đổi.
Gia tốc
Định nghĩa · Gia tốc
- Δv=v trừ v₀: độ biến thiên vận tốc (m/s).
- Δt=t trừ t₀: khoảng thời gian xảy ra độ biến thiên (s).
- a: gia tốc, đơn vị m/s² trong hệ SI.
Gia tốc 2 m/s² có nghĩa là mỗi giây vận tốc tăng thêm 2 m/s. Gia tốc cho biết vận tốc thay đổi nhanh đến đâu chứ không cho biết vật đang chạy nhanh đến đâu: một xe rất nhanh mà chạy đều vẫn có gia tốc bằng 0.
Gia tốc là đại lượng vectơ
Trong chuyển động thẳng, ta chọn một chiều dương và viết v, a thành số có dấu. Khi đó:
| Chuyển động | Hướng của vectơ a | Dấu |
|---|---|---|
| Nhanh dần | Cùng chiều với vectơ v | a·v>0 |
| Chậm dần | Ngược chiều với vectơ v | a·v<0 |
Lưu ý · Gia tốc âm chưa chắc là chậm dần
Khám phá
Chân ga và phanh
Giữ nút chân ga để tăng tốc, giữ nút phanh để giảm tốc, thả ra để xe đi đều (bỏ qua lực cản). Quan sát mũi tên vectơ v và vectơ a, đồng hồ tốc độ và đồ thị v trừ t. Đổi chiều dương để thấy dấu của v, a thay đổi nhưng dấu của tích a·v thì không.
- Vận tốc
- v = 0 m/s
- Gia tốc
- a = 0 m/s²
Xe đứng yên: v=0 và a=0. Giữ chân ga để xe chạy.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Chuyển động nào sau đây là chuyển động biến đổi?
Bài 2
Gia tốc a=2 m/s² có nghĩa là
Bài 3
Một ô tô bắt đầu chuyển động từ trạng thái đứng yên, sau 10 s đạt vận tốc 72 km/h. Tính gia tốc của ô tô.
Bài 4
Một xe có vận tốc v₀=4 m/s tại thời điểm t₀=0 và v=12,5 m/s tại t=5 s. Tính gia tốc trung bình của xe.
Bài 5
Một ô tô đang chạy 20 m/s thì phanh với gia tốc âm 4 m/s². Sau bao lâu xe dừng hẳn?
Bài 6
Chọn chiều dương từ trái sang phải. Một tàu chạy sang trái, vận tốc đổi từ âm 10 m/s thành âm 20 m/s trong 4 s. Tính gia tốc (có dấu).
Bài 7
Tàu ở câu trên chuyển động
Bài 8
Trong chuyển động chậm dần, vectơ gia tốc
Bài 9
Vận tốc của một vật tăng từ 5,28 m/s tại t=4 s lên 12,5 m/s tại t=8 s. Tính gia tốc trung bình trong khoảng này.
Ghi nhớ
- Chuyển động biến đổi có vận tốc thay đổi theo thời gian.
- Gia tốc a=Δv/Δt cho biết vận tốc thay đổi nhanh hay chậm, đơn vị m/s².
- Gia tốc là đại lượng vectơ: vectơ a=(Δ vectơ v)/Δt.
- Nhanh dần: a·v>0; chậm dần: a·v<0; dấu của riêng a chưa đủ để kết luận.