Bỏ qua đến nội dung

Chương III · Lý thuyết

Bài 15. Định luật 2 Newton

Xe đẩy siêu thị rỗng chỉ cần đẩy nhẹ là chạy nhanh, nhưng chất đầy hàng thì cùng lực đó xe tăng tốc rất chậm. Định luật 1 Newton cho biết điều gì xảy ra khi không có lực; còn khi có lực, vận tốc thay đổi nhanh chậm thế nào?

Em sẽ học được

  • Phát biểu được định luật 2 Newton và viết được hệ thức vectơ a=(vectơ F)/m.
  • Từ số liệu thí nghiệm, nêu được mối quan hệ giữa gia tốc với lực và với khối lượng.
  • Nêu được đơn vị newton từ đơn vị cơ bản của SI.
  • Vận dụng được định luật để tính gia tốc, lực hoặc khối lượng.

Thí nghiệm: gia tốc phụ thuộc vào lực và khối lượng

Cho xe chạy từ trạng thái nghỉ trên đoạn đường d dưới tác dụng của lực kéo không đổi. Đo thời gian t, gia tốc của xe là a=2d/t mũ 2. Lần lượt thay đổi một đại lượng và giữ nguyên đại lượng kia:

  • Giữ nguyên khối lượng, tăng lực kéo: đồ thị a theo F là đường thẳng đi qua gốc toạ độ, tức a tỉ lệ thuận với F.
  • Giữ nguyên lực kéo, tăng khối lượng: a giảm, và đồ thị a theo 1/m là đường thẳng đi qua gốc toạ độ, tức a tỉ lệ nghịch với m.

Định luật 2 Newton

Định lí · Định luật 2 Newton

Gia tốc của một vật có cùng hướng với lực tác dụng lên vật. Độ lớn của gia tốc tỉ lệ thuận với độ lớn của lực và tỉ lệ nghịch với khối lượng của vật.
vectơ a=(vectơ F)/m hay vectơ F=m vectơ a

Nếu vật chịu nhiều lực thì vectơ F là hợp lực của các lực đó: vectơ F= vectơ F₁+ vectơ F₂+…+ vectơ F n. Ví dụ xe chịu lực kéo và lực cản ngược chiều thì F=F k trừ F c. Khi vectơ F= vectơ 0 thì vectơ a= vectơ 0, ta trở lại định luật 1 Newton.

Đơn vị của lực

Từ F=ma, trong hệ SI, đơn vị của lực là newton (N), được xây dựng từ các đơn vị cơ bản kilôgam, mét và giây:

1 N=1 kg·1 m/s mũ 2 =1 kg.m/s mũ 2

Định nghĩa · Một newton

1 N là độ lớn của lực truyền cho vật có khối lượng 1 kg gia tốc 1 m/s².

Khối lượng và mức quán tính

Từ a=F/m: cùng một lực, vật có khối lượng càng lớn thì gia tốc càng nhỏ, tức vận tốc càng khó thay đổi. Đó là lí do khối lượng đặc trưng cho mức quán tính của vật.

Hai cách làm thay đổi gia tốc
Thay đổiGia tốcVí dụ
F tăng gấp đôi, m không đổiTăng gấp đôiThêm một người đẩy xe
m tăng gấp đôi, F không đổiGiảm một nửaChất thêm hàng lên xe

Khám phá

Đẩy xe và vẽ đồ thị từ số liệu

Cho xe chạy với các lực và tải khác nhau. Mỗi lần chạy thêm một điểm vào đồ thị. Giữ nguyên khối lượng để xem đồ thị a theo F, giữ nguyên lực để xem đồ thị a theo 1/m.

0 m1 mF
2 N
1 kg
a theo F, với m = 1 kg
0246810012345a (m/s²)F (N)
a theo 1/m, với F = 2 N
024681000,511,52a (m/s²)1/m (kg⁻¹)

Chọn lực và khối lượng rồi cho xe chạy. Đồng hồ đo thời gian xe đi hết 1 m, từ đó tính a=2d/t mũ 2.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một ô tô khối lượng 1000 kg tăng tốc từ trạng thái đứng yên, sau 10 s đạt 20 m/s. Tính hợp lực tác dụng lên xe.
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một lực F truyền cho vật m₁ gia tốc 2 m/s² và truyền cho vật m₂ gia tốc 3 m/s². Lực đó truyền cho vật khối lượng m₁+m₂ gia tốc bao nhiêu?
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Một xe khối lượng 50 kg chịu lực kéo 300 N và lực cản 100 N ngược chiều chuyển động. Tính gia tốc của xe.
Đã hiện 0/2 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Một lực 15 N tác dụng lên vật 3 kg. Tính gia tốc của vật.

Đơn vị:m/s²

Bài 2

Muốn vật 0,5 kg có gia tốc 4 m/s² thì hợp lực tác dụng lên vật phải bằng bao nhiêu?

Đơn vị:N

Bài 3

Lực 20 N làm vật có gia tốc 4 m/s². Tính khối lượng của vật.

Đơn vị:kg

Bài 4

Nếu lực tác dụng lên vật tăng gấp đôi và khối lượng của vật giảm một nửa thì gia tốc

Bài 5

Xe khối lượng 200 kg chịu lực kéo 500 N và lực cản 100 N ngược chiều chuyển động. Tính gia tốc của xe.

Đơn vị:m/s²

Bài 6

Một ô tô 1200 kg đang chạy 20 m/s thì phanh và dừng lại sau 5 s. Tính độ lớn lực hãm.

Đơn vị:N

Bài 7

Vật 5 kg đang đứng yên chịu hợp lực không đổi 10 N. Tính vận tốc của vật sau 4 s.

Đơn vị:m/s

Bài 8

Một lực truyền cho vật m₁ gia tốc 6 m/s² và truyền cho vật m₂ gia tốc 3 m/s². Lực đó truyền cho vật khối lượng m₁+m₂ gia tốc bao nhiêu?

Đơn vị:m/s²

Bài 9

Đơn vị newton được biểu diễn theo các đơn vị cơ bản của SI là

Bài 10

Chọn các phát biểu đúng theo định luật 2 Newton.

Ghi nhớ

  • vectơ a=(vectơ F)/m: gia tốc cùng hướng với hợp lực, tỉ lệ thuận với lực, tỉ lệ nghịch với khối lượng.
  • 1 N =1 kg.m/s² là lực truyền cho vật 1 kg gia tốc 1 m/s².
  • Khối lượng càng lớn, gia tốc càng nhỏ: khối lượng đặc trưng cho mức quán tính.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ