Bỏ qua đến nội dung

Chương III · Lý thuyết

Bài 16. Định luật 3 Newton

Trên sân băng, một bạn đẩy bạn kia. Chỉ một người đẩy, nhưng cả hai đều trượt ra xa. Người đẩy cũng chịu một lực, vậy lực ấy từ đâu ra và lớn bao nhiêu?

Em sẽ học được

  • Phát biểu được định luật 3 Newton và viết được hệ thức của định luật.
  • Nêu được đặc điểm của lực và phản lực.
  • Phân biệt được cặp lực và phản lực với cặp lực cân bằng.
  • Vận dụng định luật giải thích các hiện tượng thực tế.

Sự tương tác giữa các vật

Lực không bao giờ xuất hiện đơn lẻ. Khi vật này tác dụng lực lên vật kia, vật kia cũng tác dụng lại một lực: búa đập vào đinh thì đinh cũng đập lại búa, chân đạp lên đất thì đất cũng đẩy lại chân. Tác dụng giữa các vật luôn có tính hai chiều, gọi là sự tương tác.

Móc hai lực kế vào nhau rồi kéo hai đầu theo hai chiều ngược nhau, ta thấy hai lực kế luôn chỉ cùng một số đo, dù kéo mạnh hay nhẹ, dù kéo một đầu hay cả hai đầu.

Định luật 3 Newton

Định lí · Định luật 3 Newton

Khi vật A tác dụng lên vật B một lực, vật B cũng tác dụng lại vật A một lực. Hai lực này cùng phương, ngược chiều, cùng độ lớn và đặt vào hai vật khác nhau.
vectơ F AB = trừ vectơ F BA

Ở đây vectơ F AB là lực do A tác dụng lên B, còn vectơ F BA là lực do B tác dụng lên A.

Lực và phản lực

Trong tương tác giữa hai vật, một lực gọi là lực tác dụng, lực kia gọi là phản lực. Cặp lực và phản lực có những đặc điểm sau:

  • Luôn xuất hiện hoặc mất đi đồng thời.
  • Cùng phương, ngược chiều, cùng độ lớn và cùng bản chất (cùng là lực hấp dẫn, cùng là lực đàn hồi, ...).
  • Đặt vào hai vật khác nhau, nên không cân bằng nhau.

Lưu ý · Dễ nhầm

Hai lực có cùng độ lớn không có nghĩa là hai vật chuyển động như nhau. Mỗi vật có gia tốc riêng a=F/m, nên vật nhẹ thu gia tốc lớn hơn. Quả táo và Trái Đất hút nhau bằng hai lực như nhau, nhưng ta chỉ thấy quả táo rơi.
Quyển sách nằm yên trên mặt bàn
Tiêu chíLực và phản lựcHai lực cân bằng
Đặt vàoHai vật khác nhauCùng một vật
Ví dụSách đè lên bàn, bàn đẩy lại sáchTrọng lực của sách, lực nâng của bàn lên sách
Bản chấtLuôn cùng bản chấtCó thể khác bản chất

Thẻ chưa xếp (7)

Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.

Đúng 0/7 thẻ

Khám phá

Hai người trượt băng đẩy nhau

Chọn ai đẩy, đổi khối lượng và lực đẩy rồi bấm Đẩy nhau. Theo dõi hai lực kế trong lúc đẩy, rồi so sánh gia tốc và vận tốc của hai người.

Ai đẩy
0AB
Lực kế trên A 0 N
Lực kế trên B 0 N
50 kg
75 kg
150 N
Kết quả sau 1 s đẩy nhau
NgườiLực chịuGia tốcVận tốc khi rời nhau
A150 N3 m/s²3 m/s
B150 N2 m/s²2 m/s

Đoán trước khi thử: người nặng hơn có đẩy mạnh hơn không, và số chỉ của hai lực kế có khác nhau không?

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Hai người trên sân băng có khối lượng 50 kg và 60 kg đẩy nhau. Trong lúc đẩy, người 50 kg chịu lực 120 N. Tính lực mà người 60 kg chịu và gia tốc của mỗi người.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Quyển sách nằm yên trên bàn chịu trọng lực vectơ P và lực nâng vectơ N của bàn. Hai lực này có phải là cặp lực và phản lực không? Phản lực của vectơ P và vectơ N là những lực nào?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/8 bài

Bài 1

Cặp lực và phản lực trong định luật 3 Newton

Bài 2

Trong một vụ va chạm, xe tải tác dụng lên xe con một lực 5000 N. Xe con tác dụng lên xe tải một lực bao nhiêu?

Đơn vị:N

Bài 3

Hai người 40 kg và 60 kg đẩy nhau trên sân băng. Người 40 kg có gia tốc 3 m/s². Tính gia tốc của người 60 kg.

Đơn vị:m/s²

Bài 4

Xe A khối lượng 1 kg va chạm xe B khối lượng 2 kg trong 0,2 s. Vận tốc xe A thay đổi 6 m/s. Vận tốc xe B thay đổi bao nhiêu?

Đơn vị:m/s

Bài 5

Chọn các đặc điểm đúng của cặp lực và phản lực.

Bài 6

Quyển sách nằm trên bàn. Phản lực của trọng lực tác dụng lên sách là

Bài 7

Người đi bộ tiến được về phía trước là nhờ

Bài 8

Nối mỗi lực với phản lực của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Ghi nhớ

  • Lực luôn xuất hiện thành cặp: vectơ F AB = trừ vectơ F BA.
  • Lực và phản lực cùng phương, ngược chiều, cùng độ lớn, cùng bản chất, xuất hiện và mất đi đồng thời.
  • Chúng đặt vào hai vật khác nhau nên không cân bằng nhau; hai lực cân bằng thì đặt vào cùng một vật.
  • Cùng độ lớn lực, vật có khối lượng nhỏ hơn thu gia tốc lớn hơn.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ