Chương III · Lý thuyết
Bài 16. Định luật 3 Newton
Trên sân băng, một bạn đẩy bạn kia. Chỉ một người đẩy, nhưng cả hai đều trượt ra xa. Người đẩy cũng chịu một lực, vậy lực ấy từ đâu ra và lớn bao nhiêu?
Em sẽ học được
- Phát biểu được định luật 3 Newton và viết được hệ thức của định luật.
- Nêu được đặc điểm của lực và phản lực.
- Phân biệt được cặp lực và phản lực với cặp lực cân bằng.
- Vận dụng định luật giải thích các hiện tượng thực tế.
Sự tương tác giữa các vật
Lực không bao giờ xuất hiện đơn lẻ. Khi vật này tác dụng lực lên vật kia, vật kia cũng tác dụng lại một lực: búa đập vào đinh thì đinh cũng đập lại búa, chân đạp lên đất thì đất cũng đẩy lại chân. Tác dụng giữa các vật luôn có tính hai chiều, gọi là sự tương tác.
Móc hai lực kế vào nhau rồi kéo hai đầu theo hai chiều ngược nhau, ta thấy hai lực kế luôn chỉ cùng một số đo, dù kéo mạnh hay nhẹ, dù kéo một đầu hay cả hai đầu.
Định luật 3 Newton
Định lí · Định luật 3 Newton
Ở đây vectơ F AB là lực do A tác dụng lên B, còn vectơ F BA là lực do B tác dụng lên A.
Lực và phản lực
Trong tương tác giữa hai vật, một lực gọi là lực tác dụng, lực kia gọi là phản lực. Cặp lực và phản lực có những đặc điểm sau:
- Luôn xuất hiện hoặc mất đi đồng thời.
- Cùng phương, ngược chiều, cùng độ lớn và cùng bản chất (cùng là lực hấp dẫn, cùng là lực đàn hồi, ...).
- Đặt vào hai vật khác nhau, nên không cân bằng nhau.
Lưu ý · Dễ nhầm
| Tiêu chí | Lực và phản lực | Hai lực cân bằng |
|---|---|---|
| Đặt vào | Hai vật khác nhau | Cùng một vật |
| Ví dụ | Sách đè lên bàn, bàn đẩy lại sách | Trọng lực của sách, lực nâng của bàn lên sách |
| Bản chất | Luôn cùng bản chất | Có thể khác bản chất |
Thẻ chưa xếp (7)
Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.
Khám phá
Hai người trượt băng đẩy nhau
Chọn ai đẩy, đổi khối lượng và lực đẩy rồi bấm Đẩy nhau. Theo dõi hai lực kế trong lúc đẩy, rồi so sánh gia tốc và vận tốc của hai người.
| Người | Lực chịu | Gia tốc | Vận tốc khi rời nhau |
|---|---|---|---|
| A | 150 N | 3 m/s² | 3 m/s |
| B | 150 N | 2 m/s² | 2 m/s |
Đoán trước khi thử: người nặng hơn có đẩy mạnh hơn không, và số chỉ của hai lực kế có khác nhau không?
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/8 bài
Bài 1
Cặp lực và phản lực trong định luật 3 Newton
Bài 2
Trong một vụ va chạm, xe tải tác dụng lên xe con một lực 5000 N. Xe con tác dụng lên xe tải một lực bao nhiêu?
Bài 3
Hai người 40 kg và 60 kg đẩy nhau trên sân băng. Người 40 kg có gia tốc 3 m/s². Tính gia tốc của người 60 kg.
Bài 4
Xe A khối lượng 1 kg va chạm xe B khối lượng 2 kg trong 0,2 s. Vận tốc xe A thay đổi 6 m/s. Vận tốc xe B thay đổi bao nhiêu?
Bài 5
Chọn các đặc điểm đúng của cặp lực và phản lực.
Bài 6
Quyển sách nằm trên bàn. Phản lực của trọng lực tác dụng lên sách là
Bài 7
Người đi bộ tiến được về phía trước là nhờ
Bài 8
Nối mỗi lực với phản lực của nó.
Ghi nhớ
- Lực luôn xuất hiện thành cặp: vectơ F AB = trừ vectơ F BA.
- Lực và phản lực cùng phương, ngược chiều, cùng độ lớn, cùng bản chất, xuất hiện và mất đi đồng thời.
- Chúng đặt vào hai vật khác nhau nên không cân bằng nhau; hai lực cân bằng thì đặt vào cùng một vật.
- Cùng độ lớn lực, vật có khối lượng nhỏ hơn thu gia tốc lớn hơn.