Bỏ qua đến nội dung

Chương III · Lý thuyết

Bài 17. Trọng lực và lực căng

Một chiếc đèn nặng được treo bằng hai sợi dây chéo. Kéo hai sợi dây dang rộng ra, đèn vẫn nặng như cũ nhưng dây lại dễ đứt hơn. Vì sao vậy? Muốn trả lời, ta cần hiểu trọng lực và lực căng.

Em sẽ học được

  • Nêu được trọng lực là gì, viết được công thức P=mg.
  • Nêu được khái niệm trọng tâm và cách xác định trọng tâm của vật mỏng phẳng.
  • Nêu được đặc điểm của lực căng dây.
  • Tính được lực căng khi vật được treo cân bằng bằng một hoặc hai dây.

Trọng lực

Định nghĩa · Trọng lực

Trọng lực là lực hấp dẫn do Trái Đất tác dụng lên vật, gây ra cho vật gia tốc rơi tự do. Trọng lực có phương thẳng đứng, chiều từ trên xuống và điểm đặt tại trọng tâm của vật.

Áp dụng định luật 2 Newton cho vật rơi tự do, độ lớn của trọng lực, còn gọi là trọng lượng của vật, là:

P=mg

Gần mặt đất thường lấy g≈9,8 m/s². Trọng lượng của vật thay đổi theo nơi đặt vật vì g thay đổi, còn khối lượng của vật thì không đổi. Lên Mặt Trăng (g≈1,6 m/s²), trọng lượng của vật giảm đi khoảng 6 lần.

Trọng tâm của vật

Định nghĩa · Trọng tâm

Trọng tâm là điểm đặt của trọng lực của vật. Với vật mỏng phẳng đồng chất có hình dạng đối xứng, trọng tâm trùng với tâm đối xứng của vật.

Với vật mỏng phẳng bất kì, có thể tìm trọng tâm bằng cách treo: buộc dây vào một điểm trên vật, khi vật đứng yên thì trọng lực và lực căng cân bằng, nên trọng tâm nằm trên đường kéo dài của dây. Treo ở một điểm khác, ta được đường thứ hai; giao điểm của hai đường là trọng tâm.

Tấm phẳng
ABC

Khi vật đứng yên, trọng lực cân bằng với lực căng dây, nên trọng tâm nằm trên đường thẳng đứng đi qua điểm treo. Treo tấm phẳng ở một lỗ khác để vẽ thêm một đường.

Lực căng

Định nghĩa · Lực căng dây

Khi dây bị kéo căng, nó tác dụng lên hai vật gắn với hai đầu dây những lực căng. Lực căng có điểm đặt là điểm mà đầu dây tiếp xúc với vật, phương trùng với chính sợi dây, chiều hướng từ hai đầu dây vào phần giữa của sợi dây.

Với dây nhẹ, lực căng tại mọi điểm trên dây có cùng độ lớn. Mỗi sợi dây chỉ chịu được một lực căng tối đa, vượt quá giới hạn đó thì dây đứt.

Vật khối lượng m treo đứng yên
Cách treoĐiều kiện cân bằngLực căng
Một dây thẳng đứngT=PT=mg
Hai dây đối xứng, mỗi dây hợp với phương thẳng đứng góc α2T cos α=PT=mg/(2 cos α)

Khám phá

Treo vật bằng dây

Đổi cách treo, khối lượng và góc của dây. Quan sát hai mũi tên lực căng thay đổi trong khi trọng lực giữ nguyên, và hợp lực của chúng (nét đứt) luôn cân bằng với vectơ P.

Cách treo
T₁T₂P
5 kg
30 °
P = mg
49 N
T₁
28,3 N
T₂
28,3 N

Hai dây đối xứng: T=P/(2 cos α). Góc càng lớn, lực căng càng lớn, dù trọng lực không đổi. Hợp lực của hai lực căng luôn cân bằng với vectơ P.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một vật có khối lượng 2,5 kg. Tính trọng lượng của vật ở Trái Đất (g=9,8 m/s²) và trên Mặt Trăng (g=1,6 m/s²).
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một đèn khối lượng 3 kg được treo bằng hai dây đối xứng, mỗi dây hợp với phương thẳng đứng góc 30°. Tính lực căng mỗi dây. Lấy g=9,8 m/s².
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Dây kéo vật 2 kg đi lên nhanh dần đều với gia tốc 1 m/s². Tính lực căng dây. Lấy g=9,8 m/s².
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Tính trọng lượng của một người có khối lượng 50 kg. Lấy g=9,8 m/s².

Đơn vị:N

Bài 2

Một nhà du hành khối lượng 60 kg đứng trên Mặt Trăng, nơi g=1,6 m/s². Tính trọng lượng của người đó.

Đơn vị:N

Bài 3

Một vật 4 kg treo đứng yên bằng một sợi dây. Tính lực căng dây. Lấy g=9,8 m/s².

Đơn vị:N

Bài 4

Vật 5 kg treo bằng hai dây đối xứng, mỗi dây hợp với phương thẳng đứng góc 60°. Tính lực căng mỗi dây. Lấy g=9,8 m/s².

Đơn vị:N

Bài 5

Vật có trọng lực 49 N treo bằng hai dây vuông góc với nhau, dây thứ nhất hợp với phương thẳng đứng góc 60°, dây thứ hai góc 30°. Tính lực căng dây thứ nhất.

Đơn vị:N

Bài 6

Dây kéo vật 10 kg đi lên nhanh dần đều với gia tốc 0,5 m/s². Tính lực căng dây. Lấy g=9,8 m/s².

Đơn vị:N

Bài 7

Khi dang rộng hai dây treo một vật (góc với phương thẳng đứng tăng), lực căng mỗi dây

Bài 8

Trọng tâm của một chiếc nhẫn tròn đồng chất nằm ở đâu?

Bài 9

Chọn các đặc điểm đúng của lực căng dây tác dụng lên vật.

Bài 10

Phát biểu nào sau đây đúng?

Ghi nhớ

  • Trọng lực có phương thẳng đứng, chiều từ trên xuống, đặt tại trọng tâm; độ lớn P=mg.
  • Trọng tâm của vật mỏng phẳng là giao điểm của các đường dây treo kéo dài khi treo ở các điểm khác nhau.
  • Lực căng có phương theo dây, chiều từ hai đầu dây vào giữa dây.
  • Hai dây đối xứng: T=mg/(2 cos α); góc càng lớn, lực căng càng lớn.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ