Chương III · Lý thuyết
Bài 17. Trọng lực và lực căng
Một chiếc đèn nặng được treo bằng hai sợi dây chéo. Kéo hai sợi dây dang rộng ra, đèn vẫn nặng như cũ nhưng dây lại dễ đứt hơn. Vì sao vậy? Muốn trả lời, ta cần hiểu trọng lực và lực căng.
Em sẽ học được
- Nêu được trọng lực là gì, viết được công thức P=mg.
- Nêu được khái niệm trọng tâm và cách xác định trọng tâm của vật mỏng phẳng.
- Nêu được đặc điểm của lực căng dây.
- Tính được lực căng khi vật được treo cân bằng bằng một hoặc hai dây.
Trọng lực
Định nghĩa · Trọng lực
Áp dụng định luật 2 Newton cho vật rơi tự do, độ lớn của trọng lực, còn gọi là trọng lượng của vật, là:
Gần mặt đất thường lấy g≈9,8 m/s². Trọng lượng của vật thay đổi theo nơi đặt vật vì g thay đổi, còn khối lượng của vật thì không đổi. Lên Mặt Trăng (g≈1,6 m/s²), trọng lượng của vật giảm đi khoảng 6 lần.
Trọng tâm của vật
Định nghĩa · Trọng tâm
Với vật mỏng phẳng bất kì, có thể tìm trọng tâm bằng cách treo: buộc dây vào một điểm trên vật, khi vật đứng yên thì trọng lực và lực căng cân bằng, nên trọng tâm nằm trên đường kéo dài của dây. Treo ở một điểm khác, ta được đường thứ hai; giao điểm của hai đường là trọng tâm.
Khi vật đứng yên, trọng lực cân bằng với lực căng dây, nên trọng tâm nằm trên đường thẳng đứng đi qua điểm treo. Treo tấm phẳng ở một lỗ khác để vẽ thêm một đường.
Lực căng
Định nghĩa · Lực căng dây
Với dây nhẹ, lực căng tại mọi điểm trên dây có cùng độ lớn. Mỗi sợi dây chỉ chịu được một lực căng tối đa, vượt quá giới hạn đó thì dây đứt.
| Cách treo | Điều kiện cân bằng | Lực căng |
|---|---|---|
| Một dây thẳng đứng | T=P | T=mg |
| Hai dây đối xứng, mỗi dây hợp với phương thẳng đứng góc α | 2T cos α=P | T=mg/(2 cos α) |
Khám phá
Treo vật bằng dây
Đổi cách treo, khối lượng và góc của dây. Quan sát hai mũi tên lực căng thay đổi trong khi trọng lực giữ nguyên, và hợp lực của chúng (nét đứt) luôn cân bằng với vectơ P.
- P = mg
- 49 N
- T₁
- 28,3 N
- T₂
- 28,3 N
Hai dây đối xứng: T=P/(2 cos α). Góc càng lớn, lực căng càng lớn, dù trọng lực không đổi. Hợp lực của hai lực căng luôn cân bằng với vectơ P.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Tính trọng lượng của một người có khối lượng 50 kg. Lấy g=9,8 m/s².
Bài 2
Một nhà du hành khối lượng 60 kg đứng trên Mặt Trăng, nơi g=1,6 m/s². Tính trọng lượng của người đó.
Bài 3
Một vật 4 kg treo đứng yên bằng một sợi dây. Tính lực căng dây. Lấy g=9,8 m/s².
Bài 4
Vật 5 kg treo bằng hai dây đối xứng, mỗi dây hợp với phương thẳng đứng góc 60°. Tính lực căng mỗi dây. Lấy g=9,8 m/s².
Bài 5
Vật có trọng lực 49 N treo bằng hai dây vuông góc với nhau, dây thứ nhất hợp với phương thẳng đứng góc 60°, dây thứ hai góc 30°. Tính lực căng dây thứ nhất.
Bài 6
Dây kéo vật 10 kg đi lên nhanh dần đều với gia tốc 0,5 m/s². Tính lực căng dây. Lấy g=9,8 m/s².
Bài 7
Khi dang rộng hai dây treo một vật (góc với phương thẳng đứng tăng), lực căng mỗi dây
Bài 8
Trọng tâm của một chiếc nhẫn tròn đồng chất nằm ở đâu?
Bài 9
Chọn các đặc điểm đúng của lực căng dây tác dụng lên vật.
Bài 10
Phát biểu nào sau đây đúng?
Ghi nhớ
- Trọng lực có phương thẳng đứng, chiều từ trên xuống, đặt tại trọng tâm; độ lớn P=mg.
- Trọng tâm của vật mỏng phẳng là giao điểm của các đường dây treo kéo dài khi treo ở các điểm khác nhau.
- Lực căng có phương theo dây, chiều từ hai đầu dây vào giữa dây.
- Hai dây đối xứng: T=mg/(2 cos α); góc càng lớn, lực căng càng lớn.