Chương III · Lý thuyết
Bài 19. Lực cản và lực nâng
Vì sao xe đua, tàu cao tốc, cá heo đều có đầu thon? Vì sao chiếc máy bay nặng hàng trăm tấn lại giữ được độ cao, còn con chuồn chuồn có thể lơ lửng trên không? Câu trả lời nằm ở hai lực do chất lưu tác dụng lên vật: lực cản và lực nâng.
Em sẽ học được
- Nêu được khái niệm chất lưu, đặc điểm của lực cản khi vật chuyển động trong chất lưu.
- Nêu được lực cản phụ thuộc vào hình dạng và tốc độ của vật, giải thích được tác dụng của hình dạng khí động học.
- Giải thích được vì sao vật rơi trong chất lưu đạt tới tốc độ giới hạn.
- Nêu được đặc điểm của lực nâng và vận dụng để tính lực nâng trong trường hợp vật cân bằng.
Lực cản của chất lưu
Định nghĩa · Chất lưu và lực cản
- Tốc độ: vật chuyển động càng nhanh, lực cản càng lớn. Đạp xe nhanh ta cảm nhận gió cản mạnh hơn đạp chậm.
- Hình dạng: cùng tốc độ, vật đầu bè chịu lực cản lớn hơn vật đầu thon.
Định nghĩa · Hình dạng khí động học
Tốc độ giới hạn khi vật rơi trong chất lưu
Khi một vật rơi trong chất lưu, tốc độ tăng làm lực cản tăng. Đến một lúc, lực cản cân bằng với trọng lực (nếu lực đẩy của chất lưu không đáng kể) nên hợp lực bằng 0: vật chuyển động đều với tốc độ không đổi, gọi là tốc độ giới hạn.
Tốc độ 26,7 m/s còn nhỏ nên lực cản 178 N nhỏ hơn trọng lực 686 N: người vẫn rơi nhanh dần, nhưng gia tốc giảm dần.
Chiếc dù có diện tích lớn và cản không khí mạnh, nên tốc độ giới hạn khi bung dù chỉ vài mét trên giây, đủ để người nhảy dù tiếp đất an toàn.
Lực nâng của chất lưu
Định nghĩa · Lực nâng
| Đặc điểm | Lực cản | Lực nâng |
|---|---|---|
| Phương | Song song với chuyển động | Vuông góc với chuyển động |
| Tác dụng | Làm chậm chuyển động | Đỡ vật, giữ vật không bị rơi |
Máy bay bay ngang với tốc độ không đổi thì các lực cân bằng từng đôi: lực nâng cân bằng với trọng lực, lực đẩy của động cơ cân bằng với lực cản. Khi cất cánh, đầu máy bay ngẩng lên làm lực nâng tăng; khi hạ cánh, đầu chúc nhẹ xuống làm lực nâng giảm.
Ghi chú · Lực đẩy Archimedes
Khám phá
Ống khí động ảo
Đổi hình dạng vật và tốc độ gió, so sánh độ dài mũi tên lực cản. Với cánh máy bay, tăng góc ngẩng để xem lực nâng đổi thế nào. Số đo trong ống là từ một mô hình minh hoạ, dùng để so sánh các trường hợp.
- Lực cản
- 64,8 N
- Lực nâng
- 0 N
Dòng khí bị chặn và tạo xoáy phía sau vật nên lực cản lớn. Đổi sang giọt nước cùng tốc độ gió để so sánh; tăng tốc độ gió cũng làm lực cản tăng nhanh.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Chất lưu gồm những chất nào?
Bài 2
Lực cản của chất lưu tác dụng lên vật đang chuyển động có hướng
Bài 3
Lực cản của không khí lên một ô tô phụ thuộc vào những yếu tố nào được nêu dưới đây?
Bài 4
Vì sao tàu ngầm và cá thường có phần đầu thon?
Bài 5
Một máy bay khối lượng 200 tấn bay ngang với tốc độ không đổi. Tính độ lớn lực nâng, theo đơn vị MN. Lấy g=9,8 m/s².
Bài 6
Một khinh khí cầu có tổng khối lượng 300 kg lơ lửng đứng yên trên không. Tính độ lớn lực nâng của không khí. Lấy g=9,8 m/s².
Bài 7
Một vật 0,5 kg rơi trong dầu và đã đạt tốc độ giới hạn. Lực đẩy của dầu lên vật là 1,4 N. Tính lực cản của dầu. Lấy g=9,8 m/s².
Bài 8
Thả một vật có thể tích 5·10 mũ trừ 4 m³ chìm hoàn toàn trong nước có khối lượng riêng 1000 kg/m³. Tính lực đẩy Archimedes. Lấy g=9,8 m/s².
Bài 9
Một vật rơi trong không khí đạt tốc độ giới hạn khi
Bài 10
Hình dạng có đầu thon, nhỏ, làm giảm lực cản của chất lưu gọi là hình dạng gì? (Trả lời bằng cụm từ.)
Ghi nhớ
- Lực cản của chất lưu ngược hướng chuyển động, phụ thuộc vào hình dạng và tốc độ của vật.
- Hình dạng khí động học có đầu thon, nhỏ, làm giảm lực cản.
- Vật rơi trong chất lưu đạt tốc độ giới hạn khi hợp lực bằng 0, sau đó rơi đều.
- Lực nâng vuông góc với hướng chuyển động; khi vật bay ngang đều, lực nâng cân bằng với trọng lực.