Bỏ qua đến nội dung

Chương III · Luyện tập

Bài 20. Một số ví dụ về cách giải các bài toán thuộc phần động lực học

Một thùng hàng bị kéo trên sàn, một quyển sách trượt trên mặt bàn nghiêng hay một ô tô hãm phanh: các tình huống rất khác nhau nhưng đều giải được theo cùng một trình tự. Nắm được trình tự đó, ta sẽ không bỏ sót lực và không nhầm dấu.

Em sẽ học được

  • Thực hiện được các bước giải bài toán động lực học: vẽ lực, chọn trục, viết phương trình, giải.
  • Tìm được gia tốc khi biết các lực, tìm được lực khi biết gia tốc.
  • Giải được bài toán chuyển động trên mặt phẳng ngang và mặt phẳng nghiêng có ma sát.

Các bước giải

  1. Chọn vật cần khảo sát. Biểu diễn tất cả các lực tác dụng lên vật, với điểm đặt, phương và chiều của từng lực.
  2. Chọn hệ trục vuông góc: Ox cùng hướng chuyển động (nếu vật đứng yên, lấy theo hướng lực kéo), Oy vuông góc với Ox.
  3. Chiếu các lực lên hai trục rồi viết định luật 2 Newton: theo Ox: ∑F x =ma x (1); theo Oy: ∑F y =0 (2).
  4. Giải hệ (1), (2) để tìm đại lượng cần tìm. Kiểm tra lại đơn vị và ý nghĩa của kết quả.

Bài toán thường gặp thuộc hai dạng: biết các lực, tìm gia tốc rồi suy ra chuyển động; hoặc biết chuyển động (gia tốc), tìm lực. Cầu nối giữa lực và chuyển động chính là gia tốc.

Hai tình huống quan trọng

Tình huốngTheo OyTheo Ox
Mặt ngang, lực kéo F chếch lên góc αN=mg trừ F sin αF cos α trừ μN=ma
Vật trượt xuống mặt phẳng nghiêng góc αN=mg cos αmg sin α trừ μN=ma

Lưu ý · Lỗi thường gặp

Áp lực N không phải lúc nào cũng bằng mg: hãy luôn tìm N từ phương trình theo Oy. Chỉ vẽ các lực tác dụng lên vật đang xét; thành phần P sin α là một phần của trọng lực, không phải thêm một lực mới.

Khám phá

Giải bài toán theo từng bước

Chọn một bài toán và đi qua năm bước: chọn đủ các lực, chọn trục, chọn phương trình đúng, tính gia tốc, rồi chạy mô phỏng. Làm sai ở bước nào, trang sẽ giải thích lỗi đó trước khi cho đi tiếp.

Bài toán

Kéo thùng m=10 kg đang đứng yên trên sàn ngang bằng dây chếch lên 30°, lực kéo F=50 N, hệ số ma sát trượt μ=0,2. Lấy g=9,8 m/s². Tính gia tốc của thùng.

  1. 1. Vẽ lực
  2. 2. Chọn trục
  3. 3. Viết phương trình
  4. 4. Tính
  5. 5. Kiểm tra
Lực nào tác dụng lên vật?

Bước 1: chọn tất cả các lực tác dụng lên vật, rồi bấm Kiểm tra.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Đẩy một cái thùng 55 kg theo phương ngang với lực 220 N, hệ số ma sát trượt giữa thùng và sàn là 0,35. Tính gia tốc của thùng. Lấy g=9,8 m/s².
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một quyển sách được thả trượt từ trạng thái nghỉ trên mặt bàn nghiêng góc 30°, hệ số ma sát trượt 0,3. Tính gia tốc của sách và tốc độ của sách sau 2 s. Lấy g=9,8 m/s².
Đã hiện 0/5 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Một học sinh kéo thùng sách 10 kg trên sàn ngang bằng dây chếch lên 30°, hệ số ma sát trượt 0,2. Tính lực kéo để thùng chuyển động thẳng đều. Lấy g=9,8 m/s².
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 4

Đề bài: Hai vật m₁=5 kg và m₂=10 kg nối với nhau bằng dây nhẹ trên sàn ngang. Kéo vật m₂ bằng lực ngang F=45 N, hệ số ma sát trượt với mỗi vật là 0,1. Tính gia tốc và lực căng dây. Lấy g=9,8 m/s².
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/12 bài

Bài 1

Sắp xếp các bước giải bài toán động lực học theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Giải hệ phương trình, kiểm tra kết quả.
  2. Vị trí 2: Chọn vật, biểu diễn các lực tác dụng lên vật.
  3. Vị trí 3: Viết định luật 2 Newton theo từng trục.
  4. Vị trí 4: Chọn hệ trục Ox, Oy.

Bài 2

Đẩy một vật 40 kg trên sàn ngang bằng lực ngang 200 N, hệ số ma sát trượt 0,25. Tính gia tốc của vật. Lấy g=9,8 m/s².

Đơn vị:m/s²

Bài 3

Một vật 100 kg bắt đầu chuyển động nhanh dần đều, đi được 10 m thì đạt tốc độ 25,2 km/h. Bỏ qua ma sát, tính lực kéo.

Đơn vị:N

Bài 4

Một ô tô 2 tấn đang chạy với tốc độ 20 m/s thì hãm phanh, dừng lại sau 5 s. Tính độ lớn lực hãm.

Đơn vị:N

Bài 5

Một vật trượt xuống mặt phẳng nghiêng 30° không ma sát. Tính gia tốc của vật. Lấy g=9,8 m/s².

Đơn vị:m/s²

Bài 6

Một vật trượt xuống mặt phẳng nghiêng 30°, hệ số ma sát trượt 0,2. Tính gia tốc của vật. Lấy g=9,8 m/s².

Đơn vị:m/s²

Bài 7

Kéo một vật 20 kg trên sàn ngang bằng dây chếch lên 60°, hệ số ma sát trượt 0,1. Tính lực kéo để vật chuyển động thẳng đều. Lấy g=9,8 m/s².

Đơn vị:N

Bài 8

Dây kéo vật 5 kg đi lên với lực căng 60 N. Tính gia tốc của vật. Lấy g=9,8 m/s².

Đơn vị:m/s²

Bài 9

Hai vật m₁=2 kg và m₂=3 kg nối bằng dây nhẹ trên mặt ngang không ma sát. Kéo vật m₂ bằng lực ngang 20 N. Tính lực căng dây nối.

Đơn vị:N

Bài 10

Đẩy nhẹ một vật trên mặt phẳng nghiêng 30° cho vật bắt đầu đi xuống, sau đó vật trượt xuống thẳng đều. Tính hệ số ma sát trượt.

Bài 11

Một vật đang trượt xuống mặt phẳng nghiêng có ma sát. Những lực nào tác dụng lên vật?

Bài 12

Kéo vật trên sàn ngang bằng lực chếch lên góc α (0<α<90°). Áp lực của vật lên sàn

Ghi nhớ

  • Bốn bước: vẽ lực, chọn trục, viết định luật 2 Newton theo từng trục, giải và kiểm tra.
  • Chọn Ox theo hướng chuyển động, nên theo Oy thường có ∑F y =0.
  • Luôn tìm N từ phương trình theo Oy rồi mới tính F mst =μN.
  • Mặt phẳng nghiêng: a=g(sin α trừ μ cos α) khi vật trượt xuống.