Bỏ qua đến nội dung

Chương IV · Lý thuyết

Bài 24. Công suất

Đi cầu thang bộ hay đi thang máy lên tầng năm, công đưa bạn lên cao là như nhau. Vậy thang máy hơn ở chỗ nào? Vật lí đo điều đó bằng công suất.

Em sẽ học được

  • Nêu được ý nghĩa và định nghĩa của công suất, viết được công thức P=A/t.
  • Nêu được đơn vị oát, các bội số và đơn vị mã lực.
  • Suy ra được liên hệ P=F v và vận dụng được để giải thích tác dụng của hộp số.
  • Tính được công suất trong các tình huống thực tế.

Công suất

Hai máy nâng cùng một vật lên cùng một độ cao thực hiện cùng một công, nhưng máy làm xong trước thì mạnh hơn. Muốn so sánh, ta xét công thực hiện được trong một đơn vị thời gian.

Định nghĩa · Công suất

Công suất là đại lượng đặc trưng cho tốc độ sinh công của người hoặc thiết bị, đo bằng công sinh ra trong một đơn vị thời gian: P=A/t, với A là công thực hiện được trong thời gian t.

Công suất cũng dùng cho các quá trình truyền năng lượng nói chung: máy sưởi 2000 W nhận 2000 J điện năng mỗi giây.

Đơn vị công suất

Định nghĩa · Oát

Trong hệ SI, đơn vị công suất là oát (W): 1 W=(1 J)/(1 s). Oát là công suất của thiết bị sinh công 1 J trong 1 s.
Ô tô, xe máy thường ghi công suất bằng mã lực.
Đơn vịĐổi ra oát
kilôoát (kW)1 kW =1000 W
mêgaoát (MW)1 MW =1000000 W
mã lực (HP)1 HP ≈746 W

Liên hệ giữa công suất, lực và tốc độ

Vật chuyển động thẳng đều theo hướng của lực không đổi F, đi được quãng đường s trong thời gian t, khi đó A=F s và v=s/t.

P=A/t=(F s)/t=F v

Nếu v là tốc độ trung bình thì P là công suất trung bình; nếu v là tốc độ tức thời thì P là công suất tức thời.

Ghi chú · Hộp số

Động cơ có công suất giới hạn, nên với cùng công suất, tốc độ càng nhỏ thì lực kéo càng lớn. Lên dốc cần lực lớn, người lái về số thấp: xe chạy chậm hơn nhưng kéo khoẻ hơn.
Số của hộp số
Đoạn đường
60 kW
05 00010 000010203040F (N)v (m/s)Lực cần

F=P/v=60000/20=3000 N, đủ lực cần thiết 3000 N. Đây là số cao nhất còn kéo được xe trên đoạn đường này.

Khám phá

Thang máy và cầu thang bộ

Chọn khối lượng, độ cao và thời gian của hai cách đi, rồi bấm "Bắt đầu đi lên". Công của hai cách thay đổi thế nào, công suất thay đổi thế nào?

Cầu thang bộThang máy
t = 0 s (tua nhanh 5 lần)
60 kg
15 m
60 s
15 s

Đi bộ

Công A = 8 820 J

P = A/t = 147 W ≈ 0,2 HP

P = F.v = 588 N × 0,25 m/s

Thang máy

Công A = 8 820 J

P = A/t = 588 W ≈ 0,79 HP

P = F.v = 588 N × 1 m/s

Hai cách đưa người lên cao đều cần công A=mgh=8820 J. Thang máy xong nhanh gấp 4 lần nên công suất lớn gấp 4 lần: công như nhau, khác nhau ở tốc độ sinh công.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Cần cẩu nâng đều kiện hàng 500 kg lên cao 20 m trong 25 s. Lấy g=9,8 m/s². Tính công và công suất của lực nâng.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Ô tô chạy đều với tốc độ 72 km/h, lực kéo của động cơ là 2000 N. Tính công suất của động cơ theo kW và theo mã lực.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Một máy sinh công 6000 J trong 30 s. Tính công suất của máy.

Đơn vị:W

Bài 2

Một người 60 kg đi cầu thang lên độ cao 15 m trong 1 phút. Lấy g=9,8 m/s². Tính công suất đưa người đó lên cao.

Đơn vị:W

Bài 3

Lực kéo của động cơ là 500 N, xe chuyển động đều cùng hướng lực với tốc độ 10 m/s. Tính công suất.

Đơn vị:W

Bài 4

Oát (W) bằng

Bài 5

Một máy bơm có công suất 1,5 HP. Đổi công suất này ra oát.

Đơn vị:W

Bài 6

Động cơ ô tô cho công suất 60 kW khi xe chạy đều 72 km/h. Tính lực kéo của động cơ.

Đơn vị:N

Bài 7

Một máy có công suất 2 kW hoạt động liên tục trong 5 phút. Tính công máy sinh ra, theo kJ.

Đơn vị:kJ

Bài 8

Máy nào có công suất lớn nhất?

Bài 9

Thang máy khối lượng tổng cộng 800 kg đi lên đều với tốc độ 2 m/s. Lấy g=9,8 m/s². Tính công suất của lực kéo.

Đơn vị:W

Bài 10

Giữ nguyên công suất động cơ, lái xe về số thấp khi lên dốc để

Ghi nhớ

  • Công suất là tốc độ sinh công: P=A/t.
  • Đơn vị là oát: 1 W =1 J/s; 1 kW =1000 W; 1 HP ≈746 W.
  • Khi lực cùng hướng chuyển động: P=F v, cùng công suất thì đi chậm kéo khoẻ.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ