Bỏ qua đến nội dung

Chương IV · Lý thuyết

Bài 25. Động năng, thế năng

Viên đạn nhỏ xuyên thủng tấm thép, còn búa máy nâng lên cao rồi thả xuống đóng được cọc sâu vào đất. Cả hai đều có khả năng sinh công: một do đang chuyển động, một do đang ở trên cao. Năng lượng đó tính thế nào?

Em sẽ học được

  • Nêu được khái niệm động năng và viết được công thức W đ =1/2mv mũ 2.
  • Phát biểu được định lí động năng và vận dụng được để tính công, lực, tốc độ.
  • Nêu được khái niệm thế năng trọng trường, viết được công thức W t =mgh.
  • Giải thích được sự phụ thuộc của thế năng vào mốc thế năng.

Động năng

Định nghĩa · Động năng

Động năng là năng lượng vật có được do chuyển động. Vật khối lượng m chuyển động với tốc độ v có động năng W đ =1/2mv mũ 2, với m tính bằng kg, v bằng m/s và W đ bằng J.

Công thức suy ra từ công: vật đứng yên, chịu lực không đổi F và đi được quãng đường s thì v mũ 2 =2as và F=ma, nên A=F s=ma·v mũ 2 /(2a)=1/2mv mũ 2.

Ghi chú · Tốc độ quan trọng hơn khối lượng

Động năng tỉ lệ với bình phương tốc độ. Tốc độ tăng gấp đôi thì động năng tăng gấp bốn, vì thế xe chạy nhanh rất nguy hiểm khi va chạm. Động năng là đại lượng vô hướng, không âm.

Định lí động năng

Định lí · Định lí động năng

Độ biến thiên động năng của một vật bằng công của lực tác dụng lên vật (hợp lực, nếu có nhiều lực): A=W đ2 trừ W đ1 =1/2mv₂ mũ 2 trừ 1/2mv₁ mũ 2.
  • Công dương (lực phát động): động năng tăng, vật nhanh lên.
  • Công âm (lực cản): động năng giảm, vật chậm lại.

Xe khối lượng 1 000 kg trên đường ngang, hợp lực dọc theo chuyển động.

10 m/s
2 000 N
50 m
Động năng đầu
50 kJ
Công của lực
100 kJ
Động năng sau
150 kJ

A=W đ2 trừ W đ1: 100=150 trừ 50 (kJ). Công dương làm động năng tăng: tốc độ cuối là 17,3 m/s.

Thế năng trọng trường

Định nghĩa · Thế năng trọng trường

Vật ở độ cao h so với mốc đã chọn dự trữ năng lượng dưới dạng thế năng trọng trường: W t =Ph=mgh. Mốc thế năng là nơi h=0; thường chọn mặt đất, nhưng có thể chọn nơi khác.

Giá trị W t bằng công cần thực hiện để nâng đều vật từ mốc lên độ cao h: A=F s=P h=mgh. Công này chỉ phụ thuộc hiệu độ cao, không phụ thuộc vào đường đi.

Lưu ý · Thế năng phụ thuộc mốc

Đổi mốc thì W t của vật đổi theo; vật ở dưới mốc có W t âm. Nhưng độ chênh thế năng giữa hai vị trí không đổi, nên kết quả các bài toán không phụ thuộc vào mốc đã chọn.

Ngoài thế năng trọng trường còn có thế năng đàn hồi, như của lò xo bị nén hay cánh cung đang giương.

Khám phá

Tàu lượn ảo

Thả tàu chạy hoặc kéo toa tàu dọc đường ray, quan sát hai thanh năng lượng. Thử đổi khối lượng và đổi mốc thế năng: đại lượng nào thay đổi, đại lượng nào giữ nguyên?

Mốc thế năngh = 30 m
Mốc thế năng
400 kg
Động năng
0 kJ
Thế năng
117,6 kJ

Độ cao so với đất 30 m, tốc độ 0 m/s (0 km/h), g = 9,8 m/s². Bỏ qua ma sát.

W đ =1/2mv mũ 2 =0 kJ, W t =mgh=117,6 kJ. Tàu đứng yên ở đỉnh cao nhất: chưa có động năng, thế năng lớn nhất.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Ô tô 1,5 tấn chạy với tốc độ 72 km/h. Tính động năng của xe.
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Xe 1000 kg tăng tốc từ 10 m/s lên 20 m/s trên đoạn đường ngang 100 m. Tính công và độ lớn của hợp lực tác dụng lên xe.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Vật 2 kg ở cách mặt đất 10 m, dưới vật là sàn tầng cao 4 m. Lấy g=9,8 m/s². Tính thế năng của vật khi chọn mốc ở mặt đất và khi chọn mốc ở sàn tầng.
Đã hiện 0/2 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Vật 2 kg chuyển động với tốc độ 3 m/s. Tính động năng của vật.

Đơn vị:J

Bài 2

Viên đạn 50 g bay với tốc độ 200 m/s. Tính động năng của viên đạn.

Đơn vị:J

Bài 3

Vật 4 kg có động năng 200 J. Tính tốc độ của vật.

Đơn vị:m/s

Bài 4

Khối lượng không đổi, tốc độ của vật tăng gấp đôi thì động năng

Bài 5

Vật 3 kg ở độ cao 5 m so với mặt đất, mốc thế năng ở mặt đất. Lấy g=9,8 m/s². Tính thế năng.

Đơn vị:J

Bài 6

Ô tô 1200 kg đang chạy 20 m/s thì phanh, dừng lại sau 40 m. Coi lực cản không đổi. Tính độ lớn của lực cản.

Đơn vị:N

Bài 7

Vật 0,5 kg đang đứng yên, chịu hợp lực 10 N và đi được 5 m theo hướng của lực. Tính tốc độ của vật (làm tròn đến hai chữ số thập phân).

Đơn vị:m/s

Bài 8

Thế năng trọng trường của một vật phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Bài 9

Vật 5 kg ở đáy giếng sâu 4 m, chọn mốc thế năng ở miệng giếng. Lấy g=9,8 m/s². Tính thế năng của vật.

Đơn vị:J

Bài 10

Nâng đều cùng một vật lên cùng một độ cao, một lần theo phương thẳng đứng, một lần qua mặt phẳng nghiêng không ma sát. So sánh công của lực nâng.

Ghi nhớ

  • Động năng: W đ =1/2mv mũ 2, tỉ lệ với bình phương tốc độ.
  • Định lí động năng: A=W đ2 trừ W đ1; công dương làm vật nhanh lên, công âm làm vật chậm lại.
  • Thế năng trọng trường: W t =mgh, với h đo từ mốc thế năng đã chọn.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ