Chương IV · Lý thuyết
Bài 25. Động năng, thế năng
Viên đạn nhỏ xuyên thủng tấm thép, còn búa máy nâng lên cao rồi thả xuống đóng được cọc sâu vào đất. Cả hai đều có khả năng sinh công: một do đang chuyển động, một do đang ở trên cao. Năng lượng đó tính thế nào?
Em sẽ học được
- Nêu được khái niệm động năng và viết được công thức W đ =1/2mv mũ 2.
- Phát biểu được định lí động năng và vận dụng được để tính công, lực, tốc độ.
- Nêu được khái niệm thế năng trọng trường, viết được công thức W t =mgh.
- Giải thích được sự phụ thuộc của thế năng vào mốc thế năng.
Động năng
Định nghĩa · Động năng
Công thức suy ra từ công: vật đứng yên, chịu lực không đổi F và đi được quãng đường s thì v mũ 2 =2as và F=ma, nên A=F s=ma·v mũ 2 /(2a)=1/2mv mũ 2.
Ghi chú · Tốc độ quan trọng hơn khối lượng
Định lí động năng
Định lí · Định lí động năng
- Công dương (lực phát động): động năng tăng, vật nhanh lên.
- Công âm (lực cản): động năng giảm, vật chậm lại.
Xe khối lượng 1 000 kg trên đường ngang, hợp lực dọc theo chuyển động.
A=W đ2 trừ W đ1: 100=150 trừ 50 (kJ). Công dương làm động năng tăng: tốc độ cuối là 17,3 m/s.
Thế năng trọng trường
Định nghĩa · Thế năng trọng trường
Giá trị W t bằng công cần thực hiện để nâng đều vật từ mốc lên độ cao h: A=F s=P h=mgh. Công này chỉ phụ thuộc hiệu độ cao, không phụ thuộc vào đường đi.
Lưu ý · Thế năng phụ thuộc mốc
Ngoài thế năng trọng trường còn có thế năng đàn hồi, như của lò xo bị nén hay cánh cung đang giương.
Khám phá
Tàu lượn ảo
Thả tàu chạy hoặc kéo toa tàu dọc đường ray, quan sát hai thanh năng lượng. Thử đổi khối lượng và đổi mốc thế năng: đại lượng nào thay đổi, đại lượng nào giữ nguyên?
Độ cao so với đất 30 m, tốc độ 0 m/s (0 km/h), g = 9,8 m/s². Bỏ qua ma sát.
W đ =1/2mv mũ 2 =0 kJ, W t =mgh=117,6 kJ. Tàu đứng yên ở đỉnh cao nhất: chưa có động năng, thế năng lớn nhất.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Vật 2 kg chuyển động với tốc độ 3 m/s. Tính động năng của vật.
Bài 2
Viên đạn 50 g bay với tốc độ 200 m/s. Tính động năng của viên đạn.
Bài 3
Vật 4 kg có động năng 200 J. Tính tốc độ của vật.
Bài 4
Khối lượng không đổi, tốc độ của vật tăng gấp đôi thì động năng
Bài 5
Vật 3 kg ở độ cao 5 m so với mặt đất, mốc thế năng ở mặt đất. Lấy g=9,8 m/s². Tính thế năng.
Bài 6
Ô tô 1200 kg đang chạy 20 m/s thì phanh, dừng lại sau 40 m. Coi lực cản không đổi. Tính độ lớn của lực cản.
Bài 7
Vật 0,5 kg đang đứng yên, chịu hợp lực 10 N và đi được 5 m theo hướng của lực. Tính tốc độ của vật (làm tròn đến hai chữ số thập phân).
Bài 8
Thế năng trọng trường của một vật phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Bài 9
Vật 5 kg ở đáy giếng sâu 4 m, chọn mốc thế năng ở miệng giếng. Lấy g=9,8 m/s². Tính thế năng của vật.
Bài 10
Nâng đều cùng một vật lên cùng một độ cao, một lần theo phương thẳng đứng, một lần qua mặt phẳng nghiêng không ma sát. So sánh công của lực nâng.
Ghi nhớ
- Động năng: W đ =1/2mv mũ 2, tỉ lệ với bình phương tốc độ.
- Định lí động năng: A=W đ2 trừ W đ1; công dương làm vật nhanh lên, công âm làm vật chậm lại.
- Thế năng trọng trường: W t =mgh, với h đo từ mốc thế năng đã chọn.