Bỏ qua đến nội dung

Chương IV · Lý thuyết

Bài 27. Hiệu suất

Đổ đầy bình xăng, nhưng chỉ khoảng một phần ba năng lượng của xăng thực sự làm bánh xe quay. Phần còn lại đi đâu, và làm sao đo được một thiết bị tận dụng năng lượng tốt đến mức nào?

Em sẽ học được

  • Phân biệt được năng lượng có ích và năng lượng hao phí trong các quá trình chuyển hoá năng lượng.
  • Định nghĩa được hiệu suất, viết được công thức theo năng lượng và theo công suất.
  • Viết được công thức hiệu suất của động cơ nhiệt H=A/Q.
  • Tính được hiệu suất và các đại lượng liên quan trong bài toán thực tế.

Năng lượng có ích và năng lượng hao phí

Khi thiết bị hoạt động, năng lượng cung cấp cho nó chuyển hoá thành nhiều dạng. Phần phục vụ đúng mục đích gọi là năng lượng có ích, phần còn lại, thường toả ra dưới dạng nhiệt, là năng lượng hao phí.

Ghi chú · Luôn có hao phí

Trong mọi quá trình chuyển hoá năng lượng luôn tồn tại năng lượng hao phí. Năng lượng không mất đi: W tp =W ci +W hp, chỉ là phần hao phí không dùng được cho mục đích của ta.
Thiết bịNăng lượng vàoCó íchHao phí
Động cơ xehoá năng của xăngcơ năngnhiệt của khí thải, động cơ
Quạt điệnđiện năngđộng năng của cánh và giónhiệt ở động cơ, ma sát
Đèn sợi đốtđiện năngquang năngnhiệt làm nóng bóng đèn
Pin Mặt Trờiquang năngđiện năngnhiệt ở tấm pin, phản xạ

Hiệu suất

Định nghĩa · Hiệu suất

Hiệu suất là tỉ số giữa năng lượng có ích và năng lượng toàn phần, thường tính theo phần trăm: H=(W ci)/(W tp)·100%.

Chia cả tử và mẫu cho thời gian hoạt động, ta được công thức theo công suất:

H=(P ci)/(P tp)·100%

Vì luôn có hao phí nên H luôn nhỏ hơn 100%. Hiệu suất càng cao thì thiết bị càng tiết kiệm năng lượng.

Hiệu suất của động cơ nhiệt

Định lí · Động cơ nhiệt

Động cơ nhiệt chuyển nhiệt lượng của nhiên liệu bị đốt cháy thành công cơ học: H=A/Q·100%, trong đó A là công cơ học động cơ thực hiện và Q là nhiệt lượng động cơ nhận được từ nhiên liệu.
Giá trị gần đúng, thay đổi theo từng loại thiết bị.
Thiết bịHiệu suất (cỡ)
Động cơ nhiệt thông thường30% trừ 40%
Động cơ điện90%
Pin Mặt Trời10%

Ghi chú · Nâng cao hiệu suất

Xe điện tiết kiệm năng lượng hơn xe xăng một phần vì động cơ điện có hiệu suất cao hơn nhiều. Đèn LED thay đèn sợi đốt, bảo dưỡng máy móc, giảm ma sát đều là cách nâng cao hiệu suất.

Khám phá

Dòng năng lượng qua thiết bị

Chọn thiết bị, rồi kéo nút tròn lên xuống để đổi tỉ lệ hao phí. Dải xanh là phần có ích, dải đỏ là phần hao phí; độ rộng dải tỉ lệ với năng lượng. Hiệu suất thay đổi ra sao?

Thiết bị
Hoá năng của xăng: 1 000 JCơ năng quay bánh xe: 500 JNhiệt thoát ra ngoài: 500 J
50 %
1 000 J
Có ích
500 J
Hao phí
500 J
Hiệu suất H
50%

H=(W ci)/(W tp)·100%=500/1000·100%=50%. Cao hơn nhiều so với mức khoảng 30% của động cơ xe thực tế. Kéo tăng phần hao phí để về gần thực tế.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một động cơ nhiệt nhận nhiệt lượng 200 kJ từ nhiên liệu và thực hiện công 60 kJ. Tính hiệu suất và phần năng lượng hao phí.
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Cần cẩu có động cơ công suất 5 kW nâng đều vật 400 kg lên cao 10 m trong 10 s. Lấy g=9,8 m/s². Tính hiệu suất của cần cẩu.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Bếp điện công suất 1000 W, hiệu suất 80%, đun nước cần nhận nhiệt lượng 336 kJ. Tính thời gian đun.
Đã hiện 0/2 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Thiết bị nhận 100 J và cho 75 J năng lượng có ích. Tính hiệu suất.

Đơn vị:%

Bài 2

Động cơ nhiệt nhận nhiệt lượng 500 kJ từ nhiên liệu, thực hiện công 150 kJ. Tính hiệu suất.

Đơn vị:%

Bài 3

Một thiết bị có hiệu suất 25%, nhận năng lượng 1000 J. Tính phần năng lượng hao phí.

Đơn vị:J

Bài 4

Máy bơm tiêu thụ công suất 2 kW, hiệu suất 80%. Tính công suất có ích theo oát.

Đơn vị:W

Bài 5

Cần cẩu công suất 10 kW nâng đều vật 1000 kg lên cao 6 m trong 10 s. Lấy g=9,8 m/s². Tính hiệu suất, theo %.

Đơn vị:%

Bài 6

Vì sao hiệu suất của một thiết bị thực tế luôn nhỏ hơn 100%?

Bài 7

Tấm pin Mặt Trời hiệu suất 10% nhận công suất ánh sáng 1000 W. Tính công suất điện nó tạo ra.

Đơn vị:W

Bài 8

Ghép mỗi thiết bị với dạng năng lượng có ích của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 9

Động cơ xe cho công suất có ích 30 kW với hiệu suất 30%. Tính công suất toàn phần do nhiên liệu cung cấp, theo kW.

Đơn vị:kW

Bài 10

Một máy có hiệu suất 40% và toả ra phần năng lượng hao phí 300 J. Tính năng lượng toàn phần máy nhận vào.

Đơn vị:J

Ghi nhớ

  • Năng lượng toàn phần gồm phần có ích và phần hao phí: W tp =W ci +W hp.
  • Hiệu suất: H=(W ci)/(W tp)·100%=(P ci)/(P tp)·100%, luôn nhỏ hơn 100%.
  • Động cơ nhiệt: H=A/Q·100%.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ