Chương I · Luyện tập
Bài 4. Bài tập về dao động điều hoà
Ba bài học vừa qua cho ta đủ công cụ để mô tả trọn vẹn một dao động điều hoà: phương trình li độ, vận tốc, gia tốc và đồ thị của chúng. Bài này luyện cách dùng các công cụ đó để giải những dạng bài tập thường gặp.
Em sẽ học được
- Xác định được A, ω, T, f, φ từ phương trình hoặc đồ thị dao động.
- Viết được phương trình dao động từ các điều kiện ban đầu.
- Tính được li độ, vận tốc, gia tốc tại một thời điểm hoặc tại một li độ bất kì.
Tóm tắt công thức
| Đại lượng | Công thức |
|---|---|
| Li độ | x=A cos (ωt+φ) |
| Tần số góc, chu kì, tần số | ω=2π/T=2πf |
| Vận tốc | v= trừ ωA sin (ωt+φ), v max =ωA |
| Gia tốc | a= trừ ω mũ 2 x, a max =ω mũ 2 A |
| Liên hệ x và v | x mũ 2 +v mũ 2 /ω mũ 2 =A mũ 2 |
| Độ lệch pha | Δφ=2πΔt/T |
Phương pháp giải
- Viết phương trình: tìm A (từ biên độ, chiều dài quỹ đạo L=2A hoặc A=(v max)/ω), tìm ω=2π/T=2πf, rồi tìm φ từ trạng thái lúc t=0: cos φ=x₀/A; vật đi theo chiều dương thì φ<0, theo chiều âm thì φ>0.
- Tính tại một thời điểm: thay t vào pha (ωt+φ) rồi tính x, v, a.
- Tính tại một li độ: dùng |v|=ω căn bậc hai của (A mũ 2 trừ x mũ 2) và a= trừ ω mũ 2 x, không cần biết thời điểm.
- Đọc đồ thị x trừ t: A là tung độ của đỉnh; T là khoảng thời gian giữa hai đỉnh liên tiếp; φ đọc từ giá trị x₀ lúc t=0 và chiều biến thiên của đồ thị ngay sau đó.
Lưu ý · Chú ý đơn vị và chế độ máy tính
Khám phá
Đọc đồ thị dao động
Mỗi lần bấm Đồ thị khác, một đồ thị li độ – thời gian mới hiện ra. Đọc biên độ, chu kì và pha ban đầu, nhập vào rồi bấm Kiểm tra. Khi đọc đúng, em sẽ thấy phương trình dao động và tốc độ, gia tốc cực đại của vật.
Đọc biên độ A, chu kì T và pha ban đầu φ trên đồ thị, rồi bấm Kiểm tra.
Đã đọc đúng 0 đồ thị.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/11 bài
Bài 1
Một vật dao động điều hoà theo phương trình x=2 cos (4πt trừ π/6) (cm). Tính tần số dao động.
Bài 2
Với vật dao động x=2 cos (4πt trừ π/6) (cm), tính li độ của vật lúc t=0 (làm tròn đến hai chữ số thập phân).
Bài 3
Một vật dao động điều hoà với biên độ 8 cm, chu kì 2 s. Gốc thời gian lúc vật qua vị trí cân bằng theo chiều âm. Phương trình dao động là
Bài 4
Một vật dao động điều hoà với biên độ 4 cm, tần số 0,5 Hz. Gốc thời gian lúc vật ở biên âm. Phương trình dao động là
Bài 5
Một vật dao động theo phương trình x=10 cos (2πt) (cm). Tính li độ của vật lúc t=1/6 s.
Bài 6
Với vật x=10 cos (2πt) (cm), tính vận tốc của vật lúc t=1/6 s (làm tròn đến hai chữ số thập phân, chú ý dấu).
Bài 7
Một vật dao động điều hoà với biên độ 5 cm, tần số góc 4 rad/s. Tính tốc độ của vật khi nó qua li độ x= âm 3 cm.
Bài 8
Một vật dao động điều hoà với chu kì 1 s. Tính gia tốc của vật khi nó ở li độ x=2 cm (làm tròn đến hai chữ số thập phân, chú ý dấu).
Bài 9
Đồ thị li độ – thời gian của một vật cho thấy: lúc t=0 vật ở x=6 cm (đỉnh cao nhất của đồ thị), và lần đầu tiên tới x= âm 6 cm lúc t=0,5 s. Phương trình dao động là
Bài 10
Một vật dao động điều hoà với biên độ 4 cm. Tại li độ nào (lấy giá trị dương) thì tốc độ của vật bằng một nửa tốc độ cực đại? Làm tròn đến hai chữ số thập phân.
Bài 11
Một vật dao động điều hoà với chu kì 1,2 s. Tính khoảng thời gian ngắn nhất để vật đi từ vị trí cân bằng đến li độ x=A/2.
Ghi nhớ
- Viết phương trình: tìm A, ω, rồi φ từ x₀ và chiều chuyển động lúc t=0.
- Tại một thời điểm: tính pha (ωt+φ) rồi thay vào x, v, a (máy tính để chế độ radian).
- Tại một li độ: |v|=ω căn bậc hai của (A mũ 2 trừ x mũ 2), a= trừ ω mũ 2 x.
- Trên đồ thị x trừ t: A là tung độ đỉnh, T là khoảng cách hai đỉnh liên tiếp, φ đọc từ điểm xuất phát và chiều đi của đồ thị.