Bỏ qua đến nội dung

Chương I · Luyện tập

Bài 4. Bài tập về dao động điều hoà

Ba bài học vừa qua cho ta đủ công cụ để mô tả trọn vẹn một dao động điều hoà: phương trình li độ, vận tốc, gia tốc và đồ thị của chúng. Bài này luyện cách dùng các công cụ đó để giải những dạng bài tập thường gặp.

Em sẽ học được

  • Xác định được A, ω, T, f, φ từ phương trình hoặc đồ thị dao động.
  • Viết được phương trình dao động từ các điều kiện ban đầu.
  • Tính được li độ, vận tốc, gia tốc tại một thời điểm hoặc tại một li độ bất kì.

Tóm tắt công thức

Đại lượngCông thức
Li độx=A cos (ωt+φ)
Tần số góc, chu kì, tần sốω=2π/T=2πf
Vận tốcv= trừ ωA sin (ωt+φ), v max =ωA
Gia tốca= trừ ω mũ 2 x, a max =ω mũ 2 A
Liên hệ x và vx mũ 2 +v mũ 2 /ω mũ 2 =A mũ 2
Độ lệch phaΔφ=2πΔt/T

Phương pháp giải

  1. Viết phương trình: tìm A (từ biên độ, chiều dài quỹ đạo L=2A hoặc A=(v max)/ω), tìm ω=2π/T=2πf, rồi tìm φ từ trạng thái lúc t=0: cos φ=x₀/A; vật đi theo chiều dương thì φ<0, theo chiều âm thì φ>0.
  2. Tính tại một thời điểm: thay t vào pha (ωt+φ) rồi tính x, v, a.
  3. Tính tại một li độ: dùng |v|=ω căn bậc hai của (A mũ 2 trừ x mũ 2) và a= trừ ω mũ 2 x, không cần biết thời điểm.
  4. Đọc đồ thị x trừ t: A là tung độ của đỉnh; T là khoảng thời gian giữa hai đỉnh liên tiếp; φ đọc từ giá trị x₀ lúc t=0 và chiều biến thiên của đồ thị ngay sau đó.

Lưu ý · Chú ý đơn vị và chế độ máy tính

Pha tính bằng radian: đặt máy tính ở chế độ rad khi tính cos, sin. Đổi cm sang m khi đề hỏi theo đơn vị SI: 1 cm/s² =0,01 m/s².

Khám phá

Đọc đồ thị dao động

Mỗi lần bấm Đồ thị khác, một đồ thị li độ – thời gian mới hiện ra. Đọc biên độ, chu kì và pha ban đầu, nhập vào rồi bấm Kiểm tra. Khi đọc đúng, em sẽ thấy phương trình dao động và tốc độ, gia tốc cực đại của vật.

03−36−60,250,50,7511,251,51,752x (cm)t (s)
Pha ban đầu φ (rad)

Đọc biên độ A, chu kì T và pha ban đầu φ trên đồ thị, rồi bấm Kiểm tra.

Đã đọc đúng 0 đồ thị.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một vật dao động điều hoà có phương trình x=2 cos (4πt trừ π/6) (cm). Xác định biên độ, chu kì, tần số, pha ban đầu và tính li độ, vận tốc, gia tốc của vật tại thời điểm t=0,25 s.
Đã hiện 0/5 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một vật dao động điều hoà với biên độ 5 cm, chu kì 0,5 s. Chọn gốc thời gian lúc vật qua li độ x=2,5 cm theo chiều dương. Viết phương trình dao động.
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/11 bài

Bài 1

Một vật dao động điều hoà theo phương trình x=2 cos (4πt trừ π/6) (cm). Tính tần số dao động.

Đơn vị:Hz

Bài 2

Với vật dao động x=2 cos (4πt trừ π/6) (cm), tính li độ của vật lúc t=0 (làm tròn đến hai chữ số thập phân).

Đơn vị:cm

Bài 3

Một vật dao động điều hoà với biên độ 8 cm, chu kì 2 s. Gốc thời gian lúc vật qua vị trí cân bằng theo chiều âm. Phương trình dao động là

Bài 4

Một vật dao động điều hoà với biên độ 4 cm, tần số 0,5 Hz. Gốc thời gian lúc vật ở biên âm. Phương trình dao động là

Bài 5

Một vật dao động theo phương trình x=10 cos (2πt) (cm). Tính li độ của vật lúc t=1/6 s.

Đơn vị:cm

Bài 6

Với vật x=10 cos (2πt) (cm), tính vận tốc của vật lúc t=1/6 s (làm tròn đến hai chữ số thập phân, chú ý dấu).

Đơn vị:cm/s

Bài 7

Một vật dao động điều hoà với biên độ 5 cm, tần số góc 4 rad/s. Tính tốc độ của vật khi nó qua li độ x= âm 3 cm.

Đơn vị:cm/s

Bài 8

Một vật dao động điều hoà với chu kì 1 s. Tính gia tốc của vật khi nó ở li độ x=2 cm (làm tròn đến hai chữ số thập phân, chú ý dấu).

Đơn vị:cm/s²

Bài 9

Đồ thị li độ – thời gian của một vật cho thấy: lúc t=0 vật ở x=6 cm (đỉnh cao nhất của đồ thị), và lần đầu tiên tới x= âm 6 cm lúc t=0,5 s. Phương trình dao động là

Bài 10

Một vật dao động điều hoà với biên độ 4 cm. Tại li độ nào (lấy giá trị dương) thì tốc độ của vật bằng một nửa tốc độ cực đại? Làm tròn đến hai chữ số thập phân.

Đơn vị:cm

Bài 11

Một vật dao động điều hoà với chu kì 1,2 s. Tính khoảng thời gian ngắn nhất để vật đi từ vị trí cân bằng đến li độ x=A/2.

Đơn vị:s

Ghi nhớ

  • Viết phương trình: tìm A, ω, rồi φ từ x₀ và chiều chuyển động lúc t=0.
  • Tại một thời điểm: tính pha (ωt+φ) rồi thay vào x, v, a (máy tính để chế độ radian).
  • Tại một li độ: |v|=ω căn bậc hai của (A mũ 2 trừ x mũ 2), a= trừ ω mũ 2 x.
  • Trên đồ thị x trừ t: A là tung độ đỉnh, T là khoảng cách hai đỉnh liên tiếp, φ đọc từ điểm xuất phát và chiều đi của đồ thị.