Bỏ qua đến nội dung

Chương I · Luyện tập

Bài 7. Bài tập về sự chuyển hoá năng lượng trong dao động điều hoà

Bảo toàn cơ năng là chìa khoá của hầu hết các bài tập năng lượng trong dao động: biết cơ năng và một trong hai dạng năng lượng, ta tìm được dạng còn lại, từ đó suy ra li độ hay tốc độ của vật mà không cần biết thời điểm.

Em sẽ học được

  • Tính được động năng, thế năng, cơ năng của vật dao động điều hoà.
  • Xác định được vị trí có W đ =nW t và tốc độ của vật tại đó.
  • Vận dụng được bảo toàn cơ năng cho con lắc lò xo và con lắc đơn.

Tóm tắt công thức

Đại lượngCon lắc lò xoCon lắc đơn
Tần số gócω= căn bậc hai của (k/m)ω= căn bậc hai của (g/l) (góc nhỏ)
Động năngW đ =1/2mv mũ 2W đ =1/2mv mũ 2
Thế năngW t =1/2kx mũ 2W t =mgl(1 trừ cos α)
Cơ năngW=1/2kA mũ 2 =1/2mω mũ 2 A mũ 2W=mgl(1 trừ cos α₀)
Tốc độ|v|=ω căn bậc hai của (A mũ 2 trừ x mũ 2)|v|= căn bậc hai của (2gl(cos α trừ cos α₀))

Khi góc lệch nhỏ (α₀ tính bằng rad), 1 trừ cos α₀≈α₀ mũ 2 /2 nên cơ năng con lắc đơn W≈1/2mglα₀ mũ 2.

Phương pháp giải

  1. Đổi đơn vị sang SI: khối lượng ra kg, li độ và biên độ ra m.
  2. Tính cơ năng W từ dữ kiện ở biên (W=W (t max)) hoặc ở vị trí cân bằng (W=W (đ max) =1/2mv max mũ 2).
  3. Dùng W=W đ +W t để tìm dạng năng lượng còn lại, rồi suy ra x hoặc v.

Định lí · Vị trí có W đ =nW t

W=(n+1)W t, tức 1/2kA mũ 2 =(n+1)1/2kx mũ 2, nên |x|=A/(căn bậc hai của (n+1)). Tại đó |v|=v max căn bậc hai của (n/(n+1)).
Ba trường hợp thường gặp.
Trạng thái|x||v|
W đ =W tA/(căn bậc hai của 2)(v max)/(căn bậc hai của 2)
W đ =3W tA/2(căn bậc hai của 3)/2v max
W t =3W đ(căn bậc hai của 3)/2A(v max)/2

Ghi chú · Chu kì của năng lượng

Động năng và thế năng biến thiên tuần hoàn với chu kì T/2, tần số 2f. Hai lần liên tiếp W đ =W t cách nhau T/4.

Khám phá

Kéo vật đến đúng chỗ

Mỗi đề cho độ cứng k, biên độ A và một trạng thái năng lượng cần đạt. Tính trước li độ cần tìm, kéo vật tới đó (hoặc dùng phím mũi tên) rồi bấm Kiểm tra: ứng dụng sẽ đo W đ, W t và tỉ số (W đ)/(W t) tại vị trí em chọn.

Đề bài số 1

Con lắc lò xo có k=40 N/m dao động điều hoà với biên độ A=6 cm. Kéo vật đến một vị trí có W đ =15W t, rồi bấm Kiểm tra.

x−5O5(cm)

Li độ x = 0,0 cm. Kéo khối vuông, hoặc chọn nó rồi dùng phím mũi tên (bước 0,1 cm; giữ Shift: 1 cm).

Đã giải đúng 0 đề.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một con lắc lò xo gồm vật 250 g và lò xo độ cứng 100 N/m dao động điều hoà với biên độ 10 cm. Xác định vị trí vật có động năng bằng ba lần thế năng và tốc độ của vật tại đó.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một con lắc đơn có vật nặng 200 g, dây dài 0,8 m, được kéo lệch 60° rồi thả nhẹ. Bỏ qua lực cản, lấy g=9,8 m/s². Tính cơ năng của con lắc và tốc độ của vật khi dây treo lệch 30°.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Con lắc lò xo gồm vật 100 g và lò xo độ cứng 40 N/m. Tính khoảng thời gian ngắn nhất giữa hai lần liên tiếp động năng bằng thế năng.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/12 bài

Bài 1

Một con lắc lò xo có độ cứng 80 N/m dao động điều hoà với biên độ 5 cm. Tính cơ năng của con lắc.

Đơn vị:J

Bài 2

Một vật khối lượng 200 g dao động điều hoà với tần số góc 10 rad/s và biên độ 6 cm. Tính cơ năng của vật.

Đơn vị:J

Bài 3

Con lắc lò xo có k=50 N/m dao động với biên độ 8 cm. Tính động năng của vật khi nó ở li độ x= âm 4 cm.

Đơn vị:J

Bài 4

Một vật dao động điều hoà với biên độ 6 cm. Tại vị trí động năng bằng ba lần thế năng, li độ của vật có độ lớn bao nhiêu?

Đơn vị:cm

Bài 5

Ghép mỗi trạng thái năng lượng với độ lớn li độ tương ứng của vật dao động điều hoà biên độ A.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 6

Một vật dao động điều hoà với biên độ 10 cm. Tại vị trí thế năng bằng ba lần động năng, li độ của vật có độ lớn bao nhiêu? (Làm tròn đến hai chữ số thập phân.)

Đơn vị:cm

Bài 7

Con lắc lò xo gồm vật 100 g và lò xo độ cứng 40 N/m dao động với biên độ 5 cm. Tính tốc độ của vật khi nó ở li độ 3 cm.

Đơn vị:m/s

Bài 8

Một con lắc lò xo có vật nặng 0,4 kg và cơ năng 0,08 J. Tính tốc độ của vật tại vị trí động năng bằng thế năng (làm tròn đến hai chữ số thập phân).

Đơn vị:m/s

Bài 9

Một con lắc đơn có vật nặng 100 g, dây dài 1 m, được kéo lệch 60° rồi thả nhẹ. Bỏ qua lực cản, lấy g=10 m/s². Tính tốc độ của vật khi dây treo lệch 30° (làm tròn đến hai chữ số thập phân).

Đơn vị:m/s

Bài 10

Một con lắc đơn có vật nặng 200 g, dây dài 0,5 m, dao động với biên độ góc 0,1 rad tại nơi có g=9,8 m/s². Tính cơ năng của con lắc theo mJ (làm tròn đến hai chữ số thập phân).

Đơn vị:mJ

Bài 11

Một vật dao động điều hoà với chu kì T. Khoảng thời gian ngắn nhất giữa hai lần liên tiếp động năng bằng thế năng là

Bài 12

Thế năng của một con lắc lò xo dao động điều hoà biến thiên tuần hoàn với tần số 6 Hz. Tần số dao động của con lắc là bao nhiêu?

Đơn vị:Hz

Ghi nhớ

  • Luôn bắt đầu từ cơ năng: W=1/2kA mũ 2 (con lắc lò xo), W=mgl(1 trừ cos α₀) (con lắc đơn).
  • W đ =W trừ W t: biết li độ thì tìm được tốc độ, biết tốc độ thì tìm được li độ.
  • W đ =nW t khi |x|=A/(căn bậc hai của (n+1)); W đ =W t tại x=±A/(căn bậc hai của 2).
  • Động năng và thế năng biến thiên với tần số 2f; hai lần liên tiếp W đ =W t cách nhau T/4.