Chương III · Lý thuyết
Bài 17. Khái niệm điện trường
Hai điện tích đặt cách nhau, không chạm vào nhau, vẫn hút hoặc đẩy nhau. Lực đó được truyền đi bằng cách nào? Câu trả lời là điện trường: mỗi điện tích làm thay đổi không gian quanh nó, và điện tích khác đặt vào đó sẽ “cảm nhận” được sự thay đổi ấy dưới dạng lực điện.
Em sẽ học được
- Nêu được khái niệm điện trường là trường lực được tạo ra bởi điện tích, là dạng vật chất tồn tại quanh điện tích.
- Định nghĩa được cường độ điện trường vectơ E=(vectơ F)/q và nêu được đơn vị V/m.
- Vận dụng được E=(k|Q|)/εr mũ 2 và nguyên lí chồng chất điện trường.
- Nêu được khái niệm và các tính chất của đường sức điện.
Điện trường
Định nghĩa · Điện trường
Để nhận biết điện trường tại một điểm, ta đặt tại đó một điện tích thử q nhỏ (để nó không làm thay đổi đáng kể điện trường cần xét) và xem nó có chịu lực điện hay không.
Cường độ điện trường
Đặt lần lượt các điện tích thử q khác nhau tại cùng một điểm M: lực điện F tỉ lệ với q, còn thương số F/q không đổi. Thương số đó chỉ phụ thuộc điện trường tại M.
Định nghĩa · Cường độ điện trường
- q>0: lực vectơ F=q vectơ E cùng chiều với vectơ E.
- q<0: lực vectơ F ngược chiều với vectơ E.
Định lí · Điện trường của một điện tích điểm
Định lí · Nguyên lí chồng chất điện trường
Đường sức điện
Rắc bột mạt cưa (hoặc hạt cỏ) vào dầu cách điện quanh một vật tích điện, các hạt tự sắp xếp thành những đường cong. Hình ảnh đó gọi là điện phổ, gợi ý cách biểu diễn điện trường bằng các đường sức.
Định nghĩa · Đường sức điện
- Qua mỗi điểm trong điện trường chỉ vẽ được một đường sức; các đường sức không cắt nhau.
- Đường sức điện là những đường có hướng, không khép kín: đi ra từ điện tích dương và kết thúc ở điện tích âm (hoặc đi ra vô cực, hoặc từ vô cực đi tới).
- Ở chỗ cường độ điện trường lớn, đường sức vẽ mau (dày); ở chỗ cường độ điện trường nhỏ, đường sức vẽ thưa.
Lưu ý
Khám phá
Vẽ đường sức, đo cường độ điện trường
Mỗi điện tích có độ lớn 1 nC. Chọn một cấu hình hoặc thêm điện tích, kéo chúng trên mặt phẳng. Kéo điểm M để đo vectơ E, đổi dấu điện tích thử để thấy chiều của lực vectơ F=q vectơ E.
Đường sức (xám) đi ra từ điện tích dương, đi vào điện tích âm; chỗ đường sức dày điện trường mạnh. Kéo các điện tích và điểm M.
Tại M: E≈7071 V/m. Điện tích thử q=1 nC chịu lực F=|q|E≈7,07·10 mũ trừ 6 N, cùng chiều với vectơ E. vectơ E là tổng vectơ các cường độ điện trường do từng điện tích gây ra (các mũi tên mảnh).
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Cường độ điện trường tại một điểm đặc trưng cho
Bài 2
Đặt điện tích thử q=5·10 mũ trừ 9 C tại điểm M thì nó chịu lực điện 2·10 mũ trừ 4 N. Tính cường độ điện trường tại M (theo kV/m).
Bài 3
Điện tích điểm Q=8·10 mũ trừ 9 C đặt trong không khí. Tính cường độ điện trường tại điểm cách Q một đoạn 30 cm (theo V/m).
Bài 4
Khoảng cách từ điểm M tới điện tích điểm Q tăng lên 3 lần thì cường độ điện trường tại M
Bài 5
Tại điểm M, vectơ cường độ điện trường hướng sang phải. Đặt tại M một electron thì lực điện tác dụng lên electron
Bài 6
Chọn tất cả các phát biểu đúng về đường sức điện.
Bài 7
Điện tích Q=4·10 mũ trừ 8 C đặt trong dầu hoả có ε=2. Tính cường độ điện trường tại điểm cách Q một đoạn 10 cm (theo kV/m).
Bài 8
Cường độ điện trường do điện tích điểm Q gây ra tại điểm cách nó 20 cm trong không khí là 4500 V/m. Tính độ lớn của Q (theo nC).
Bài 9
Hai điện tích dương q₁=4 nC tại A và q₂=1 nC tại B, AB=9 cm. Điểm M trên đoạn AB có cường độ điện trường tổng hợp bằng 0. Tính AM (theo cm).
Ghi nhớ
- Điện trường là dạng vật chất bao quanh điện tích, tác dụng lực điện lên điện tích khác đặt trong nó.
- Cường độ điện trường vectơ E=(vectơ F)/q, đơn vị V/m; lực lên q>0 cùng chiều vectơ E, lên q<0 ngược chiều vectơ E.
- Điện tích điểm: E=k(|Q|)/εr mũ 2; nhiều điện tích: vectơ E= vectơ E₁+ vectơ E₂+…
- Đường sức điện đi ra từ điện tích dương, vào điện tích âm, không cắt nhau, mau ở chỗ điện trường mạnh.