Chương III · Lý thuyết
Bài 19. Thế năng điện
Một hòn đá rơi từ tầng ba xuống sân, dù rơi thẳng hay lăn theo cầu thang, trọng lực vẫn sinh cùng một công. Lực điện tác dụng lên một điện tích trong điện trường đều cũng là một lực không đổi như trọng lực. Liệu lực điện có tính chất giống như vậy không?
Em sẽ học được
- Tính được công của lực điện trong điện trường đều A=qEd và giải thích được dấu của công.
- Nêu được công của lực điện không phụ thuộc hình dạng đường đi, chỉ phụ thuộc vị trí điểm đầu và điểm cuối.
- Nêu được khái niệm thế năng điện, cách chọn mốc thế năng, và vận dụng được A MN =W M trừ W N.
Công của lực điện
Điện tích q>0 dịch chuyển trong điện trường đều vectơ E từ M đến N. Lực điện vectơ F=q vectơ E không đổi. Gọi M′, N′ là hình chiếu của M, N lên một đường sức. Dù q đi theo đường thẳng MN hay theo đường gấp khúc, đường cong bất kì, chỉ có phần dịch chuyển dọc theo đường sức làm lực điện sinh công.
Định lí · Công của lực điện trong điện trường đều
Định lí · Đặc điểm
- Dịch chuyển vuông góc với đường sức: d=0, lực điện không sinh công.
- Đường đi khép kín (điểm cuối trùng điểm đầu): A=0.
- A>0 khi lực điện “giúp” chuyển động (ví dụ q>0 đi xuôi đường sức); A<0 khi lực điện cản chuyển động.
Thế năng của điện tích trong điện trường
Giống thế năng trọng trường, điện tích đặt trong điện trường có một dạng năng lượng gọi là thế năng điện, đặc trưng cho khả năng sinh công của điện trường khi đặt điện tích tại điểm đó.
Định nghĩa · Thế năng điện trong điện trường đều
Định nghĩa · Thế năng điện trong điện trường bất kì
Định lí · Công và độ giảm thế năng
Ghi chú
Khám phá
Ba đường từ M tới N
Kéo điện tích từ M tới N theo một đường tuỳ ý, hoặc bấm một đường có sẵn. So sánh quãng đường và công của lực điện trong bảng. Đổi dấu điện tích và thử lại.
Điện trường đều E = 1 000 V/m hướng từ bản dương xuống bản âm. Kéo điện tích từ M tới N theo đường bất kì (nét tím là đường đã đi).
Đang ở độ cao d=6 cm so với bản âm: W=qEd=120 μJ. Công lực điện từ M tới đây: A=0 μJ sau quãng đường 0 cm.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Công của lực điện làm điện tích dịch chuyển trong điện trường đều
Bài 2
Điện tích q=5·10 mũ trừ 6 C dịch chuyển 5 cm dọc theo chiều một đường sức của điện trường đều E=2000 V/m. Tính công của lực điện (theo mJ).
Bài 3
Điện tích q=4 μC đi được đoạn thẳng MN=10 cm trong điện trường đều E=1000 V/m; MN hợp với chiều đường sức góc 60°. Tính công của lực điện (theo µJ).
Bài 4
Một điện tích dịch chuyển 8 cm theo phương vuông góc với các đường sức của một điện trường đều. Công của lực điện bằng bao nhiêu (theo J)?
Bài 5
Một điện tích chuyển động trong điện trường theo một đường cong kín rồi trở về điểm xuất phát. Công của lực điện
Bài 6
Một điện tích dương dịch chuyển ngược chiều đường sức của điện trường đều. Phát biểu nào đúng?
Bài 7
Thế năng của điện tích q tại M là 5 μJ. Lực điện sinh công 3 μJ khi q đi từ M tới N. Tính thế năng của q tại N (theo µJ).
Bài 8
Điện tích q=3 μC nằm trong điện trường đều E=4000 V/m giữa hai bản phẳng, cách bản âm 5 cm. Chọn mốc thế năng ở bản âm. Tính thế năng của q (theo mJ).
Bài 9
Electron đi 1 cm dọc theo chiều một đường sức của điện trường đều E=1000 V/m. Công của lực điện viết dưới dạng x·10 mũ trừ 18 J; nhập x (có thể âm).
Ghi nhớ
- Trong điện trường đều: A MN =qEd, d là độ dài đại số hình chiếu của MN lên đường sức.
- Công của lực điện không phụ thuộc hình dạng đường đi, chỉ phụ thuộc điểm đầu và điểm cuối; trên đường kín công bằng 0.
- Thế năng điện: W M =qEd (mốc ở bản âm) hoặc W M =A (M∞) (mốc ở vô cực).
- A MN =W M trừ W N: lực điện sinh công dương thì thế năng giảm.