Chương III · Lý thuyết
Bài 20. Điện thế
Trên vỏ pin ghi 1,5 V, ổ điện trong nhà là 220 V, còn một đám mây giông có thể chênh với mặt đất hàng trăm triệu vôn. Con số “vôn” ấy đo cái gì? Nó cho biết điện trường có thể sinh bao nhiêu công trên mỗi culông điện tích đi qua.
Em sẽ học được
- Định nghĩa được điện thế tại một điểm V M =(A (M∞))/q và nêu được đơn vị vôn.
- Định nghĩa được hiệu điện thế U MN =V M trừ V N =(A MN)/q và vận dụng để tính công của lực điện.
- Vận dụng được mối liên hệ E=U/d trong điện trường đều.
- Nêu được khái niệm mặt đẳng thế và quan hệ giữa mặt đẳng thế với đường sức.
Điện thế tại một điểm
Ở bài trước, thế năng của điện tích q tại M là W M =A (M∞) và tỉ lệ với q. Vì vậy thương số (W M)/q không phụ thuộc điện tích thử mà chỉ phụ thuộc điện trường và vị trí điểm M.
Định nghĩa · Điện thế
- Điện thế là đại lượng đại số (có thể dương, âm hoặc bằng 0); điện thế ở vô cực (và thường là của mặt đất) được chọn bằng 0.
- Biết điện thế, tính được thế năng của mọi điện tích đặt tại đó: W M =qV M.
- Điện thế do điện tích điểm Q gây ra tại điểm cách nó r là V=kQ/εr: dương quanh điện tích dương, âm quanh điện tích âm. Điện thế do nhiều điện tích gây ra bằng tổng đại số các điện thế.
Hiệu điện thế
Định nghĩa · Hiệu điện thế
Từ đó công của lực điện: A MN =qU MN. Chú ý U NM = trừ U MN. Hiệu điện thế đo được bằng vôn kế; điện thế tại một điểm chỉ có nghĩa khi đã chọn mốc.
Định lí · Liên hệ giữa cường độ điện trường và hiệu điện thế
Mặt đẳng thế
Định nghĩa · Mặt đẳng thế
- Điện tích di chuyển trên một mặt đẳng thế thì U=0 nên lực điện không sinh công.
- Mặt đẳng thế luôn vuông góc với các đường sức; vectơ vectơ E hướng về phía các mặt đẳng thế có điện thế thấp hơn.
- Điện trường của một điện tích điểm có mặt đẳng thế là các mặt cầu đồng tâm; điện trường đều có mặt đẳng thế là các mặt phẳng vuông góc với đường sức.
Khám phá
Bản đồ điện thế
Kéo các điện tích và hai điểm M, N, đọc điện thế. Bấm “Vẽ đường đẳng thế qua M” ở vài vị trí, rồi kéo N dọc theo một đường đẳng thế: U MN bằng bao nhiêu?
Màu đỏ càng đậm điện thế càng cao (dương), màu xanh càng đậm điện thế càng thấp (âm); màu trắng là điện thế gần 0. Mỗi điện tích có độ lớn 1 nC. Mũi tên E tại M luôn vuông góc với đường đẳng thế và hướng về phía điện thế giảm.
V M ≈166 V, V N ≈ âm 166 V, U MN =V M trừ V N ≈166 trừ (âm 166)=332 V. Đưa điện tích q=1 nC từ M tới N, lực điện sinh công A MN =qU MN ≈3,32·10 mũ trừ 7 J.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Điện thế tại một điểm trong điện trường đặc trưng cho điện trường tại điểm đó về
Bài 2
Lực điện sinh công 2·10 mũ trừ 6 J khi điện tích q=5·10 mũ trừ 9 C dịch chuyển từ điểm M ra vô cực. Tính điện thế tại M (theo V).
Bài 3
Điện thế tại M là 120 V, tại N là âm 30 V. Tính U MN (theo V).
Bài 4
Hiệu điện thế U MN =150 V. Tính công của lực điện khi điện tích q= âm 2 μC dịch chuyển từ M đến N (theo mJ, có thể âm).
Bài 5
Hai bản phẳng song song cách nhau 3 mm, hiệu điện thế giữa hai bản là 60 V. Tính cường độ điện trường giữa hai bản (theo kV/m).
Bài 6
Phát biểu nào về mặt đẳng thế là đúng?
Bài 7
Điện tích điểm Q=2 nC đặt trong không khí. Tính điện thế tại điểm cách Q một đoạn 6 cm (theo V).
Bài 8
Một electron bắt đầu chuyển động từ trạng thái nghỉ, được tăng tốc qua hiệu điện thế 200 V. Tính tốc độ cuối của electron, viết dưới dạng x·10 mũ 6 m/s; nhập x (làm tròn đến hàng phần trăm). Cho e=1,6·10 mũ trừ 19 C, m=9,1·10 mũ trừ 31 kg.
Bài 9
Biết U MN =12 V. Khẳng định nào chắc chắn đúng?
Ghi nhớ
- Điện thế V M =(W M)/q=(A (M∞))/q, đơn vị vôn; thế năng W M =qV M.
- Hiệu điện thế U MN =V M trừ V N =(A MN)/q, nên A MN =qU MN.
- Trong điện trường đều E=U/d; vectơ E hướng từ nơi điện thế cao về nơi điện thế thấp.
- Mặt đẳng thế gồm các điểm cùng điện thế, vuông góc với đường sức; di chuyển trên đó lực điện không sinh công.