Chương II · Luyện tập
Bài 14. Bài tập về sóng
Cả chương Sóng xoay quanh một công thức gọn: v=λf. Giao thoa và sóng dừng thêm vào hai ý nữa: hiệu đường đi tính theo λ quyết định cực đại hay cực tiểu, còn chiều dài dây tính theo λ/2 hoặc λ/4 quyết định có sóng dừng hay không. Bài này luyện cách dùng ba ý đó, và cho em một mô phỏng để tự kiểm tra đáp số.
Em sẽ học được
- Tính được bước sóng, tần số, chu kì và tốc độ truyền sóng từ dữ kiện đề bài.
- Xác định được một điểm là cực đại hay cực tiểu giao thoa và đếm được số cực đại, cực tiểu trên đoạn nối hai nguồn.
- Vận dụng được điều kiện có sóng dừng để tính bước sóng, tốc độ, tần số và số nút, số bụng.
Tóm tắt công thức
| Nội dung | Công thức |
|---|---|
| Bước sóng, tốc độ, tần số | λ=vT=v/f |
| Độ lệch pha của hai điểm cách nhau d trên phương truyền | Δφ=2πd/λ |
| Giao thoa, hai nguồn cùng pha | Cực đại: d₂ trừ d₁=kλ; cực tiểu: d₂ trừ d₁=(k+1/2)λ |
| Số cực đại trên S₁S₂ | Số nguyên k với trừ S₁S₂/λ<k<S₁S₂/λ |
| Thí nghiệm Young | i=λD/a, vân sáng x k =ki |
| Sóng dừng, hai đầu cố định | l=kλ/2: k bụng, k+1 nút |
| Sóng dừng, một đầu tự do | l=(2k+1)λ/4: k+1 bụng, k+1 nút |
Phương pháp giải
- Tính bước sóng trước tiên: từ λ=v/f, từ khoảng cách giữa các đỉnh sóng (giữa n đỉnh liên tiếp có n trừ 1 bước sóng), hoặc từ phương trình sóng u=A cos (ωt trừ 2πx/λ).
- Bài toán giao thoa: tính (d₂ trừ d₁)/λ. Nếu là số nguyên k thì điểm đó là cực đại bậc k; nếu là số nguyên cộng 1/2 thì là cực tiểu. Đường trung trực của S₁S₂ là cực đại bậc 0.
- Đếm vân trên S₁S₂: đếm số nguyên k trong khoảng (trừ S₁S₂/λ;S₁S₂/λ) cho cực đại, và số nguyên k với k+1/2 trong khoảng đó cho cực tiểu.
- Bài toán sóng dừng: xác định hai đầu dây (cố định là nút, tự do là bụng), đếm số bụng để biết k, rồi dùng l=kλ/2 hoặc l=(2k+1)λ/4.
- Hai tần số liên tiếp cho sóng dừng trên dây hai đầu cố định hơn kém nhau v/(2l), đúng bằng tần số nhỏ nhất f₁.
Lưu ý · Đổi đơn vị
Luyện tập có chấm điểm
Mỗi lượt có 9 câu được tạo ngẫu nhiên, ba câu cho mỗi dạng. Trả lời sai lần đầu, em được gợi ý và làm lại; bản đồ kĩ năng cho biết dạng nào cần ôn thêm. Nhập số thập phân với dấu phẩy, ví dụ 7,5.
Bản đồ kĩ năng
- Bước sóng và tốc độ truyền sóng 0/3 · chưa làm
- Bài toán giao thoa 0/3 · chưa làm
- Bài toán sóng dừng 0/3 · chưa làm
Khám phá
Mô phỏng kiểm tra đáp số
Chọn loại bài toán, nhập các số liệu theo đề (hoặc theo đáp số em vừa tìm). Với sóng dừng, mô phỏng vẽ sợi dây và cho biết có sóng dừng không, mấy bụng, mấy nút. Với giao thoa, mô phỏng đánh dấu các cực đại và cực tiểu trên đoạn S₁S₂ để em đếm lại.
λ=v/f=0,8 m. Có sóng dừng với 3 bụng và 4 nút (kể cả hai đầu dây).
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/12 bài
Bài 1
Một sóng cơ có tần số 50 Hz; khoảng cách giữa hai đỉnh sóng liên tiếp là 4 cm. Tính tốc độ truyền sóng (theo m/s).
Bài 2
Một sóng truyền dọc trục Ox có phương trình u=4 cos (20πt trừ 0,5πx) (cm), với x tính bằng cm, t tính bằng s. Tính tốc độ truyền sóng (theo cm/s).
Bài 3
Một âm có tần số 340 Hz truyền trong không khí. Hai điểm gần nhau nhất trên cùng một phương truyền dao động ngược pha cách nhau 0,5 m. Tính tốc độ truyền âm (theo m/s).
Bài 4
Trong giao thoa của hai nguồn kết hợp cùng pha, trên đoạn S₁S₂ khoảng cách giữa một cực đại và một cực tiểu liền kề là
Bài 5
Hai nguồn kết hợp cùng pha cách nhau 11 cm, bước sóng 2 cm. Có bao nhiêu cực đại trên đoạn nối hai nguồn?
Bài 6
Cũng với hai nguồn cách nhau 11 cm, bước sóng 2 cm, có bao nhiêu cực tiểu (điểm đứng yên) trên đoạn nối hai nguồn?
Bài 7
Trong thí nghiệm Young, a=0,5 mm, D=2 m. Khoảng cách giữa 7 vân sáng liên tiếp là 12 mm. Tính bước sóng ánh sáng (theo µm).
Bài 8
Một sợi dây dài 2 m, hai đầu cố định, có sóng dừng với 5 nút (kể cả hai đầu) khi tần số là 100 Hz. Tính tốc độ truyền sóng trên dây (theo m/s).
Bài 9
Một sợi dây hai đầu cố định có sóng dừng ở hai tần số liên tiếp 75 Hz và 100 Hz. Tính tần số nhỏ nhất để có sóng dừng trên dây (theo Hz).
Bài 10
Một sợi dây dài 1,05 m, một đầu cố định, một đầu tự do, có sóng dừng với bước sóng 60 cm. Trên dây có bao nhiêu bụng sóng?
Bài 11
Một ống có một đầu bịt kín, cột không khí trong ống dài 34 cm. Tốc độ âm trong không khí là 340 m/s. Tính tần số âm cơ bản (thấp nhất) mà cột khí phát ra (theo Hz).
Bài 12
Một sợi dây dài 1,2 m, hai đầu cố định, tốc độ truyền sóng trên dây 12 m/s. Với tần số nào sau đây trên dây có sóng dừng?
Ghi nhớ
- Luôn tìm bước sóng trước: λ=v/f; giữa n đỉnh sóng liên tiếp có n trừ 1 bước sóng.
- Giao thoa hai nguồn cùng pha: (d₂ trừ d₁)/λ nguyên là cực đại, nửa nguyên là cực tiểu; trên S₁S₂ các cực đại cách nhau λ/2.
- Sóng dừng: hai đầu cố định l=kλ/2, một đầu tự do l=(2k+1)λ/4; đếm bụng để biết k.