Chương 2 · Lý thuyết
Bài 8. Mô hình động học phân tử chất khí
Bơm căng một quả bóng rồi thả tay, không khí phụt ra rất mạnh. Không khí trong bóng không có hình dạng, không nhìn thấy được, vậy cái gì đã đẩy căng thành quả bóng từ bên trong? Để trả lời, ta cần một mô hình về các phân tử khí và cách chúng chuyển động.
Em sẽ học được
- Mô tả được chuyển động Brown và giải thích được nguyên nhân của nó.
- Nêu được các nội dung cơ bản của mô hình động học phân tử chất khí.
- Nêu được thế nào là khí lí tưởng.
- Giải thích được sơ lược áp suất chất khí bằng va chạm của các phân tử khí lên thành bình.
Chuyển động và tương tác của các phân tử khí
Năm 1827, nhà thực vật học Brown quan sát các hạt phấn hoa trong nước qua kính hiển vi và thấy chúng chuyển động không ngừng theo những đường gấp khúc bất kì. Với chất khí, có thể quan sát các hạt khói nhỏ trong một hộp kính được chiếu sáng: các hạt khói cũng chuyển động hỗn loạn như vậy. Chuyển động này gọi là chuyển động Brown.
Ghi chú · Nguyên nhân của chuyển động Brown
Giữa các phân tử khí cũng có lực hút và lực đẩy (lực liên kết phân tử). Nhưng khoảng cách giữa các phân tử khí rất lớn so với kích thước của chúng nên lực liên kết rất yếu so với ở chất lỏng và chất rắn. Vì thế chất khí không có hình dạng và thể tích riêng, luôn chiếm toàn bộ bình chứa, dễ nén và khuếch tán nhanh.
Lưu ý · Không nhầm lẫn
Mô hình động học phân tử chất khí
Định nghĩa · Mô hình động học phân tử chất khí
| Nội dung của mô hình | Hiện tượng minh hoạ |
|---|---|
| Phân tử khí chuyển động hỗn loạn, không ngừng | Chuyển động Brown của hạt khói trong không khí |
| Kích thước phân tử rất nhỏ so với khoảng cách giữa chúng | Chất khí dễ nén; mùi nước hoa lan nhanh khắp phòng (khuếch tán) |
| Phân tử va chạm vào thành bình gây ra áp suất | Không khí trong quả bóng đẩy căng vỏ bóng; nén pít-tông thấy lực cản tăng |
Áp suất của khí lên thành bình là kết quả của rất nhiều va chạm. Mỗi lần va chạm, phân tử đổi hướng chuyển động và đẩy thành bình một lực rất nhỏ trong thời gian rất ngắn; vô số va chạm liên tiếp tạo thành một lực gần như không đổi trên mỗi đơn vị diện tích. Số va chạm càng nhiều (mật độ phân tử lớn) và mỗi va chạm càng mạnh (phân tử chuyển động nhanh, tức nhiệt độ cao) thì áp suất càng lớn.
Khí lí tưởng
Định nghĩa · Khí lí tưởng
Mô hình khí lí tưởng giúp mô tả chất khí một cách đơn giản. Ở áp suất và nhiệt độ thông thường (chẳng hạn không khí trong phòng), khoảng cách giữa các phân tử rất lớn so với kích thước của chúng nên các khí thực như oxygen, nitrogen, không khí… có thể coi gần đúng là khí lí tưởng. Ở áp suất rất cao hoặc nhiệt độ rất thấp, các phân tử ở gần nhau, lực liên kết không còn bỏ qua được và khí thực khác xa khí lí tưởng.
Khám phá
Hộp khí và hạt Brown
Quan sát các phân tử khí (chấm xanh) bay thẳng, va chạm vào thành hộp rồi bật lại, và hạt Brown lớn bị chúng va chạm từ mọi phía. Bấm "Nhìn như qua kính hiển vi" để chỉ thấy hạt Brown và quỹ đạo gấp khúc của nó. Thay đổi số phân tử và nhiệt độ, so sánh số va chạm lên thành bình mỗi giây.
phân tử khí hạt Brown quỹ đạo hạt Brown
- Va chạm lên thành bình
- …
- Tốc độ phân tử (so với 300 K)
- × 1
Đang đếm số va chạm của các phân tử lên thành bình trong vài giây gần nhất…
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/7 bài
Bài 1
Nguyên nhân gây ra chuyển động Brown của các hạt khói trong không khí là
Bài 2
Chọn các nội dung thuộc mô hình động học phân tử chất khí.
Bài 3
Theo mô hình khí lí tưởng, phát biểu nào sau đây là đúng?
Bài 4
Áp suất của chất khí lên thành bình là do
Bài 5
Giữ nguyên thể tích bình và tăng số phân tử khí trong bình lên gấp đôi, nhiệt độ không đổi. Số va chạm của phân tử lên thành bình trong mỗi giây
Bài 6
Ghép mỗi hiện tượng với nội dung của mô hình động học phân tử mà nó minh hoạ.
Bài 7
Trường hợp nào sau đây một khí thực khác xa khí lí tưởng nhất?
Ghi nhớ
- Chuyển động Brown: hạt nhỏ trong chất lỏng hay chất khí chuyển động hỗn loạn do các phân tử va chạm vào nó từ mọi phía; nó chứng tỏ phân tử chuyển động hỗn loạn không ngừng.
- Mô hình động học phân tử chất khí: phân tử rất nhỏ so với khoảng cách giữa chúng, lực liên kết rất yếu; chuyển động hỗn loạn không ngừng, càng nhanh khi nhiệt độ càng cao; va chạm vào thành bình gây ra áp suất.
- Khí lí tưởng: phân tử là chất điểm, chỉ tương tác khi va chạm, va chạm đàn hồi. Khí thực ở điều kiện thường gần đúng là khí lí tưởng.