Bỏ qua đến nội dung

Chương 1 · Luyện tập

Bài 7. Bài tập về vật lí nhiệt

Các bài học của chương đã cho ta đủ công cụ để tính nhiệt lượng trong mọi quá trình: làm nóng, nóng chảy, hoá hơi, và liên hệ nhiệt lượng với công qua định luật I của nhiệt động lực học. Bài này luyện cách phối hợp các công cụ đó để giải những dạng bài tập thường gặp.

Em sẽ học được

  • Viết và giải được phương trình cân bằng nhiệt Q toả =Q thu.
  • Giải được bài toán có chuyển thể, biết kiểm tra chất có chuyển thể hết hay không.
  • Vận dụng được định luật I của nhiệt động lực học ΔU=A+Q với đúng quy ước dấu.

Tóm tắt kiến thức

Quá trìnhCông thức
Nhiệt độ thay đổi (không chuyển thể)Q=mcΔt
Nóng chảy (đông đặc) ở nhiệt độ nóng chảyQ=λm
Hoá hơi (ngưng tụ) ở nhiệt độ không đổiQ=Lm
Hệ cô lập trao đổi nhiệtQ toả =Q thu
Định luật I của nhiệt động lực họcΔU=A+Q

Ghi chú · Quy ước dấu trong ΔU=A+Q

Vật nhận công: A>0; vật thực hiện công: A<0. Vật nhận nhiệt lượng: Q>0; vật truyền nhiệt lượng: Q<0.
Số liệu dùng trong bài: nước đá có λ=3,34·10 mũ 5 J/kg; nước có L=2,26·10 mũ 6 J/kg ở 100 °C.
Chấtc (J/kg.K)
Nước4200
Nước đá2100
Nhôm880
Sắt440
Đồng390

Phương pháp giải

  1. Phương trình cân bằng nhiệt: xác định vật toả nhiệt (nóng hơn) và vật thu nhiệt (lạnh hơn); viết nhiệt lượng của từng vật theo nhiệt độ cân bằng t, luôn lấy độ lớn (nhiệt độ cao trừ nhiệt độ thấp); cho Q toả =Q thu rồi giải tìm t.
  2. Có chuyển thể: chia quá trình thành từng giai đoạn (làm nóng, chuyển thể, làm nóng tiếp) và cộng nhiệt lượng các giai đoạn.
  3. Có nước đá: trước hết so sánh nhiệt lượng vật nóng toả ra khi hạ xuống 0 °C với nhiệt lượng cần để nước đá nóng lên tới 0 °C và tan hết. Nếu đủ, nước đá tan hết và t>0 °C; nếu không đủ, hỗn hợp dừng ở 0 °C và chỉ một phần nước đá tan.
  4. Định luật I: xác định vật nhận hay thực hiện công, nhận hay truyền nhiệt để đặt dấu cho A và Q, rồi tính ΔU=A+Q.

Lưu ý · Chú ý đơn vị

Đổi khối lượng ra kg (300 g =0,3 kg; 1,5 lít nước ≈1,5 kg), thời gian ra giây, kJ ra J trước khi thay số. Với hiệu suất H, nhiệt lượng có ích bằng H lần nhiệt lượng nguồn cung cấp.

Khám phá

Trộn chất trong nhiệt lượng kế

Chọn vật A (kim loại, nước hay nước đá), khối lượng và nhiệt độ của nó và của nước trong bình. Tự giải phương trình cân bằng nhiệt, nhập nhiệt độ cân bằng dự đoán rồi bấm Kiểm tra. Với nước đá, nhớ kiểm tra xem nước đá có tan hết không.

A: 100 °CB: 20 °C · t = ?
Vật A
0,2 kg
100 °C
0,5 kg
20 °C

Chọn vật A, khối lượng và nhiệt độ của hai vật, rồi dự đoán nhiệt độ cân bằng (sai lệch tối đa 0,5 °C).

Bỏ qua nhiệt lượng bình nhận và nhiệt lượng toả ra môi trường. Nhiệt dung riêng (J/kg.K): nước 4 200, nước đá 2 100, nhôm 880, sắt 440, đồng 390; λ của nước đá 3,34·10⁵ J/kg.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một nhiệt lượng kế bằng nhôm khối lượng 0,1 kg chứa 0,3 kg nước ở 20 °C. Thả vào đó một miếng sắt khối lượng 0,2 kg đã nung tới 120 °C. Bỏ qua trao đổi nhiệt với môi trường, tính nhiệt độ cân bằng. Cho c nhôm =880 J/kg.K, c nước =4200 J/kg.K, c sắt =440 J/kg.K.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Thả 0,1 kg nước đá ở âm 5 °C vào 0,5 kg nước ở 40 °C đựng trong bình cách nhiệt (bỏ qua nhiệt dung của bình). Tính nhiệt độ cân bằng. Cho c đá =2100 J/kg.K, c nước =4200 J/kg.K, λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Khí trong một xi lanh nhận nhiệt lượng 1,5 kJ từ bếp, đồng thời dãn nở đẩy pít-tông, thực hiện công 0,6 kJ. Tính độ biến thiên nội năng của khí.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/12 bài

Bài 1

Quy ước dấu nào sau đây phù hợp với định luật I của nhiệt động lực học ΔU=A+Q?

Bài 2

Một lượng nước và một lượng rượu có thể tích bằng nhau được cung cấp các nhiệt lượng tương ứng Q₁ và Q₂ để tăng cùng một nhiệt độ. Cho khối lượng riêng của nước 1000 kg/m³, của rượu 800 kg/m³; nhiệt dung riêng của nước 4200 J/kg.K, của rượu 2500 J/kg.K. Hệ thức đúng là

Bài 3

Một ấm điện công suất 1000 W đun 300 g nước ở 20 °C. Bỏ qua hao phí, sau bao lâu nước bắt đầu sôi ở áp suất tiêu chuẩn (theo s)? Cho c=4200 J/kg.K.

Đơn vị:s

Bài 4

Tiếp bài trên: nếu để nước trong ấm sôi thêm 2 phút thì khối lượng nước còn lại trong ấm là bao nhiêu gam (làm tròn đến một chữ số thập phân)? Cho L=2,26·10 mũ 6 J/kg.

Đơn vị:g

Bài 5

Dùng bếp điện đun một ấm nhôm khối lượng 600 g đựng 1,5 lít nước ở 20 °C. Sau 35 phút đã có 20% lượng nước trong ấm hoá hơi ở nhiệt độ sôi 100 °C. Biết chỉ 75% nhiệt lượng bếp toả ra được dùng để đun ấm nước. Tính công suất trung bình của bếp (theo W, làm tròn đến hàng đơn vị). Cho c nhôm =880 J/kg.K, c nước =4200 J/kg.K, L=2,26·10 mũ 6 J/kg, khối lượng riêng của nước 1 kg/lít.

Đơn vị:W

Bài 6

Thả một miếng đồng khối lượng 0,2 kg ở 100 °C vào 0,5 kg nước ở 20 °C. Bỏ qua nhiệt lượng bình nhận và toả ra môi trường, tính nhiệt độ cân bằng (theo °C, làm tròn đến một chữ số thập phân). Cho c đồng =390 J/kg.K, c nước =4200 J/kg.K.

Đơn vị:°C

Bài 7

Thả một miếng kim loại khối lượng 0,1 kg đã nung tới 100 °C vào 0,2 kg nước ở 20 °C. Khi cân bằng, nhiệt độ là 24 °C. Bỏ qua nhiệt lượng bình nhận và hao phí, tính nhiệt dung riêng của kim loại (theo J/kg.K, làm tròn đến hàng đơn vị).

Đơn vị:J/kg.K

Bài 8

Thả 50 g nước đá ở 0 °C vào 0,4 kg nước ở 30 °C trong bình cách nhiệt (bỏ qua nhiệt dung của bình). Tính nhiệt độ cân bằng (theo °C, làm tròn đến một chữ số thập phân). Cho c nước =4200 J/kg.K, λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.

Đơn vị:°C

Bài 9

Thả 0,2 kg nước đá ở âm 10 °C vào 0,3 kg nước ở 20 °C trong bình cách nhiệt (bỏ qua nhiệt dung của bình). Khi cân bằng, có bao nhiêu gam nước đá đã tan (làm tròn đến một chữ số thập phân)? Cho c đá =2100 J/kg.K, c nước =4200 J/kg.K, λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.

Đơn vị:g

Bài 10

Dẫn 10 g hơi nước ở 100 °C vào 0,2 kg nước ở 20 °C trong bình cách nhiệt (bỏ qua nhiệt dung của bình). Hơi nước ngưng tụ hết. Tính nhiệt độ cân bằng (theo °C, làm tròn đến một chữ số thập phân). Cho L=2,26·10 mũ 6 J/kg, c=4200 J/kg.K.

Đơn vị:°C

Bài 11

Khí trong xi lanh nhận nhiệt lượng 100 J và thực hiện công 70 J đẩy pít-tông. Tính độ biến thiên nội năng của khí (theo J).

Đơn vị:J

Bài 12

Người ta thực hiện công 200 J để nén khí trong xi lanh, khí truyền ra môi trường nhiệt lượng 50 J. Tính độ biến thiên nội năng của khí (theo J).

Đơn vị:J

Ghi nhớ

  • Hệ cô lập: Q toả =Q thu, mỗi nhiệt lượng lấy độ lớn (nhiệt độ cao trừ nhiệt độ thấp).
  • Có chuyển thể: chia giai đoạn và cộng mcΔt, λm, Lm; với nước đá, kiểm tra trước xem nước đá có tan hết không.
  • ΔU=A+Q: nhận công A>0, thực hiện công A<0; nhận nhiệt Q>0, truyền nhiệt Q<0.