Bỏ qua đến nội dung

Chương 3 · Luyện tập

Bài 20. Bài tập về từ trường

Chương Từ trường nối hai ý lớn: từ trường tác dụng lực lên dòng điện, và từ thông biến thiên sinh ra dòng điện. Bài này ôn lại các công thức, luyện cách xác định chiều bằng quy tắc bàn tay trái, quy tắc nắm tay phải và định luật Lenz, rồi vận dụng vào máy phát điện, máy biến áp và truyền tải điện năng.

Em sẽ học được

  • Xác định được chiều lực từ bằng quy tắc bàn tay trái và tính được F=BIL sin α; xác định được B từ số liệu đo lực từ.
  • Tính được từ thông Φ=BS cos α qua một vòng dây và suất điện động cảm ứng e c = trừ NΔΦ/Δt trong cuộn dây N vòng.
  • Xác định được chiều dòng điện cảm ứng bằng định luật Lenz.
  • Giải được bài toán máy phát điện xoay chiều, máy biến áp và hao phí truyền tải điện năng.

Tóm tắt kiến thức

Nội dungCông thức, quy tắc
Lực từ lên đoạn dây dẫn mang dòng điệnF=BIL sin α (α là góc giữa dây và vectơ B); chiều theo quy tắc bàn tay trái
Cảm ứng từ (dây vuông góc với đường sức)B=F/IL, đơn vị tesla (T)
Từ thôngQua một vòng: Φ=BS cos α (α là góc giữa pháp tuyến vectơ n và vectơ B); qua cuộn N vòng: NBS cos α; đơn vị vêbe (Wb)
Suất điện động cảm ứnge c = trừ NΔΦ/Δt (ΔΦ qua một vòng); thanh dẫn chuyển động vuông góc với đường sức: |e c |=Blv
Chiều dòng điện cảm ứngĐịnh luật Lenz: từ trường cảm ứng chống lại sự biến thiên của từ thông; dùng quy tắc nắm tay phải để suy ra chiều dòng điện
Máy phát điện xoay chiềue=E₀ cos (ωt+φ₀), E₀=NBSω, ω=2πf
Máy biến áp lí tưởngU₁/U₂=N₁/N₂, U₁I₁=U₂I₂
Hao phí truyền tảiΔP=I mũ 2 R=P mũ 2 R/U mũ 2 (hệ số công suất bằng 1)

Phương pháp giải

  1. Bài toán lực từ: xác định góc α giữa dây và vectơ B; đổi chiều dài ra mét; dùng quy tắc bàn tay trái cho chiều: lực từ vuông góc với cả dây và vectơ B.
  2. Bài toán từ thông: xác định đúng góc giữa vectơ n và vectơ B (nếu đề cho góc β giữa mặt phẳng khung và vectơ B thì α=90° trừ β); đổi diện tích ra m².
  3. Bài toán chiều dòng điện cảm ứng: xác định chiều vectơ B qua mạch, xét từ thông tăng hay giảm, suy ra chiều vectơ B c (ngược chiều vectơ B nếu tăng, cùng chiều nếu giảm), rồi dùng quy tắc nắm tay phải.
  4. Bài toán độ lớn suất điện động: tính ΔΦ qua một vòng, nhân với số vòng N rồi chia cho Δt; nếu mạch kín có điện trở R thì i c =(|e c |)/R.

Lưu ý · Lỗi thường gặp

Nhầm góc giữa mặt phẳng khung với góc α trong Φ=BS cos α; quên đổi cm², cm ra m², m; dùng bàn tay phải cho lực từ (lực từ dùng bàn tay trái, chiều từ trường của dòng điện dùng nắm tay phải).

Khám phá

Xác định chiều bằng hình vẽ

Mỗi bài có một hình vẽ. Kéo đầu mũi tên đỏ (hoặc dùng phím mũi tên) để chỉ chiều lực từ hay chiều dòng điện cảm ứng; với vòng dây, kéo nút tròn dọc theo vòng dây theo chiều dòng điện. Bấm "Kiểm tra", đọc lời giải rồi sang bài tiếp.

Bài 1/11 · Đã làm đúng ngay lần đầu: 0

Tím: đường sức từ (⊙ hướng ra, ⊗ hướng vào mặt phẳng hình vẽ). Nâu: dây dẫn. Đỏ: câu trả lời của em.

Dòng điện trong dây chạy sang phải, cảm ứng từ hướng vào mặt phẳng hình vẽ (⊗). Kéo đầu mũi tên (hoặc chọn ⊙, ⊗) để chỉ chiều lực từ tác dụng lên dây.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một đoạn dây dẫn dài 5 cm đặt nằm ngang, vuông góc với các đường sức từ của một nam châm, được gắn với một cân điện tử. Khi cho dòng điện I=4 A chạy qua dây, số chỉ của cân tăng thêm 2,0 g. Lấy g=9,8 m/s². Tính cảm ứng từ của nam châm.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một khung dây phẳng diện tích 40 cm² đặt trong từ trường đều B=0,1 T; mặt phẳng khung hợp với các đường sức từ góc 30°. Tính từ thông qua khung.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Thanh dẫn MN dài 0,5 m trượt đều với vận tốc 2 m/s trên hai thanh ray nằm ngang nối kín qua điện trở R=0,5 Ω (bỏ qua điện trở thanh và ray). Từ trường đều B=0,2 T vuông góc với mặt phẳng ray. Tính cường độ dòng điện trong mạch và lực từ tác dụng lên thanh.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/14 bài

Bài 1

Một khung dây hình chữ nhật mang dòng điện đặt trong từ trường đều, mặt phẳng khung vuông góc với các đường sức từ; vectơ B hướng ra khỏi mặt phẳng hình vẽ và dòng điện chạy ngược chiều kim đồng hồ. Lực từ tác dụng lên khung

Bài 2

Một đoạn dây dẫn dài 20 cm mang dòng điện 5 A đặt trong từ trường đều B=0,4 T, dây hợp với các đường sức từ góc 30°. Lực từ tác dụng lên đoạn dây bằng bao nhiêu niutơn?

Đơn vị:N

Bài 3

Một đoạn dây dẫn dài 5 cm đặt vuông góc với các đường sức của một từ trường đều. Khi dòng điện qua dây là 3 A thì lực từ tác dụng lên dây là 0,03 N. Cảm ứng từ bằng bao nhiêu tesla?

Đơn vị:T

Bài 4

Trong thí nghiệm đo cảm ứng từ bằng cân điện tử, đoạn dây dài 4,0 cm nằm ngang, vuông góc với đường sức từ. Khi cho dòng điện 5,0 A chạy qua dây, số chỉ của cân tăng thêm 2,0 g. Lấy g=9,8 m/s². Cảm ứng từ bằng bao nhiêu tesla?

Đơn vị:T

Bài 5

Một khung dây phẳng diện tích 50 cm² đặt trong từ trường đều B=0,2 T; mặt phẳng khung hợp với các đường sức từ góc 30°. Từ thông qua khung bằng bao nhiêu mWb?

Đơn vị:mWb

Bài 6

Một vòng dây kín nằm trong mặt phẳng hình vẽ, đặt trong từ trường đều có vectơ B hướng vào mặt phẳng hình vẽ. Cho cảm ứng từ giảm dần. Nhìn từ phía người đọc, dòng điện cảm ứng trong vòng dây

Bài 7

Một cuộn dây 200 vòng, mỗi vòng diện tích 50 cm², đặt trong từ trường đều có vectơ B vuông góc với mặt phẳng các vòng dây. Cảm ứng từ tăng đều từ 0,2 T lên 0,8 T trong 0,05 s. Độ lớn suất điện động cảm ứng trong cuộn dây bằng bao nhiêu vôn?

Đơn vị:V

Bài 8

Một cuộn dây 200 vòng có điện trở 4 Ω, hai đầu nối kín. Mỗi vòng diện tích 50 cm², vectơ B vuông góc với mặt phẳng các vòng; cảm ứng từ tăng đều từ 0,2 T lên 0,8 T trong 0,05 s. Cường độ dòng điện cảm ứng bằng bao nhiêu ampe?

Đơn vị:A

Bài 9

Thanh dẫn dài 0,4 m trượt đều với vận tốc 5 m/s trên hai thanh ray nối kín qua điện trở 2 Ω (bỏ qua điện trở thanh và ray), vuông góc với đường sức của từ trường đều B=0,5 T. Lực từ tác dụng lên thanh bằng bao nhiêu niutơn?

Đơn vị:N

Bài 10

Khung dây của một máy phát điện xoay chiều có 100 vòng, mỗi vòng diện tích 200 cm², quay đều với tốc độ 50 vòng/s trong từ trường đều B=0,2 T quanh trục vuông góc với đường sức. Suất điện động cực đại E₀ bằng bao nhiêu vôn (làm tròn đến một chữ số thập phân)?

Đơn vị:V

Bài 11

Một máy biến áp lí tưởng có cuộn sơ cấp 1000 vòng, cuộn thứ cấp 50 vòng. Đặt vào cuộn sơ cấp điện áp xoay chiều hiệu dụng 220 V. Điện áp hiệu dụng ở hai đầu cuộn thứ cấp để hở bằng bao nhiêu vôn?

Đơn vị:V

Bài 12

Máy biến áp lí tưởng hạ điện áp từ 220 V xuống 11 V. Khi cuộn thứ cấp cấp dòng điện hiệu dụng 4 A cho tải, cường độ dòng điện hiệu dụng trong cuộn sơ cấp bằng bao nhiêu ampe?

Đơn vị:A

Bài 13

Một nhà máy truyền đi công suất 100 kW ở điện áp 10 kV trên đường dây có điện trở tổng cộng 10 Ω (hệ số công suất bằng 1). Công suất hao phí trên đường dây bằng bao nhiêu kW?

Đơn vị:kW

Bài 14

Giữ nguyên công suất truyền đi và đường dây, tăng điện áp truyền tải lên 10 lần thì công suất hao phí trên đường dây

Ghi nhớ

  • Lực từ: F=BIL sin α, chiều theo quy tắc bàn tay trái; dây vuông góc với đường sức thì B=F/IL.
  • Từ thông qua một vòng dây Φ=BS cos α, với α là góc giữa pháp tuyến và vectơ B.
  • Chiều dòng điện cảm ứng: định luật Lenz rồi quy tắc nắm tay phải; độ lớn: |e c |=N(|ΔΦ|)/Δt (ΔΦ qua một vòng), thanh trượt |e c |=Blv.
  • Máy phát điện: E₀=NBSω; máy biến áp lí tưởng: U₁/U₂=N₁/N₂, U₁I₁=U₂I₂; hao phí truyền tải ΔP=P mũ 2 R/U mũ 2.