Chương 1 · Lý thuyết
Bài 1. Cấu trúc của chất. Sự chuyển thể
Cục nước đá để ngoài trời tan thành nước, vũng nước trên sân khô dần rồi biến mất, còn nồi nước trên bếp sủi bọt khi sôi. Cùng là nước, vì sao lúc thì cứng, lúc thì chảy được, lúc lại bay đi vô hình? Câu trả lời nằm ở cách các phân tử nước sắp xếp và chuyển động.
Em sẽ học được
- Nêu được ba nội dung của mô hình động học phân tử về cấu tạo chất.
- Dùng mô hình động học phân tử mô tả được cấu trúc của chất rắn, chất lỏng, chất khí và giải thích tính chất của mỗi thể.
- Giải thích được sơ lược sự nóng chảy, sự hoá hơi (bay hơi và sôi) và các quá trình ngược lại.
Mô hình động học phân tử về cấu tạo chất
Định nghĩa · Mô hình động học phân tử
Bằng chứng cho chuyển động hỗn loạn của phân tử là chuyển động Brown: soi giọt nước pha một ít bột phấn hoa (hay hạt khói trong không khí) dưới kính hiển vi, ta thấy các hạt nhỏ chuyển động không ngừng theo những đường gấp khúc bất kì. Đó là do các phân tử nước (không khí) chuyển động hỗn loạn va chạm vào hạt từ mọi phía. Hiện tượng khuếch tán (giọt mực loang dần trong cốc nước, mùi nước hoa lan khắp phòng) cũng cho thấy điều đó.
Lực liên kết phân tử gồm cả lực hút và lực đẩy. Khi các phân tử ở gần nhau, lực đẩy chiếm ưu thế (vì thế chất rắn, chất lỏng rất khó nén); khi chúng ra xa hơn, lực hút chiếm ưu thế; khi khoảng cách rất lớn (cỡ nhiều lần kích thước phân tử), lực liên kết gần như không đáng kể.
Cấu trúc của chất rắn, chất lỏng, chất khí
| Đặc điểm | Chất rắn | Chất lỏng | Chất khí |
|---|---|---|---|
| Khoảng cách giữa các phân tử | Rất gần nhau (cỡ kích thước phân tử) | Gần nhau, xa hơn một chút so với chất rắn | Rất xa nhau (gấp nhiều lần kích thước phân tử) |
| Sự sắp xếp | Có trật tự | Kém trật tự hơn chất rắn | Không có trật tự |
| Chuyển động của phân tử | Dao động quanh vị trí cân bằng xác định | Dao động quanh vị trí cân bằng, vị trí này có thể di chuyển | Chuyển động hỗn loạn về mọi phía |
| Lực liên kết phân tử | Rất mạnh | Yếu hơn chất rắn | Rất yếu |
| Hình dạng, thể tích | Có hình dạng và thể tích riêng, rất khó nén | Có thể tích riêng, có hình dạng của phần bình chứa nó, khó nén | Không có hình dạng và thể tích riêng, chiếm toàn bộ bình chứa, dễ nén |
Chất rắn được chia thành chất rắn kết tinh (có cấu trúc tinh thể, như muối ăn, kim loại, nước đá) và chất rắn vô định hình (không có cấu trúc tinh thể, như thuỷ tinh, nhựa đường, sáp nến).
Sự chuyển thể
Sự chuyển của chất từ thể này sang thể khác gọi là sự chuyển thể. Chiều thuận nhận nhiệt, chiều ngược toả nhiệt:
| Quá trình | Chuyển thể | Quá trình ngược |
|---|---|---|
| Nóng chảy | rắn → lỏng | Đông đặc (lỏng → rắn) |
| Hoá hơi (bay hơi, sôi) | lỏng → khí | Ngưng tụ (khí → lỏng) |
| Thăng hoa | rắn → khí | Ngưng kết (khí → rắn) |
Định nghĩa · Sự nóng chảy
Định nghĩa · Sự hoá hơi
Thẻ chưa xếp (10)
Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.
Ghi chú · Các yếu tố ảnh hưởng
Khám phá
Hộp phân tử nước
Bật bếp (hoặc kéo thanh nhiệt lượng) để đun nước đá từ âm 30 °C đến hơi nước 150 °C. Quan sát cách các phân tử sắp xếp và chuyển động ở mỗi thể, và để ý nhiệt độ trong lúc nóng chảy và lúc sôi.
rắn lỏng khí
Một “phần” nhiệt lượng làm 1 g nước lỏng nóng thêm 1 °C (tỉ lệ giữa các đoạn giống với nước thật).
- Nhiệt độ
- −30 °C
- Trạng thái
- Thể rắn (nước đá)
Thể rắn: các phân tử ở rất gần nhau, sắp xếp có trật tự và chỉ dao động quanh vị trí cân bằng xác định. Cung cấp nhiệt làm chúng dao động mạnh hơn, nhiệt độ tăng.
Chất rắn
- Khoảng cách phân tử:
- Rất gần nhau (cỡ kích thước phân tử)
- Sắp xếp:
- Sắp xếp có trật tự
- Chuyển động:
- Dao động quanh vị trí cân bằng xác định
- Hình dạng, thể tích:
- Có hình dạng và thể tích riêng, rất khó nén
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Chọn các nội dung thuộc mô hình động học phân tử về cấu tạo chất.
Bài 2
Chuyển động Brown của các hạt phấn hoa trong nước chứng tỏ
Bài 3
Ghép mỗi thể với đặc điểm chuyển động của phân tử.
Bài 4
Vì sao chất lỏng có thể tích riêng nhưng không có hình dạng riêng?
Bài 5
Chọn các phát biểu đúng về sự bay hơi và sự sôi.
Bài 6
Khi nước đá đang nóng chảy ở 0 °C mà vẫn được đun, nhiệt độ hỗn hợp nước và nước đá không tăng vì
Bài 7
Đun liên tục một cục nước đá ở âm 20 °C. Sắp xếp các giai đoạn theo đúng thứ tự xảy ra.
Bài 8
Phơi quần áo ướt, cách nào làm quần áo khô nhanh nhất?
Bài 9
Quá trình chuyển trực tiếp từ thể rắn sang thể khí (như băng phiến để lâu nhỏ dần) gọi là sự gì?
Ghi nhớ
- Mô hình động học phân tử: chất cấu tạo từ phân tử; phân tử chuyển động hỗn loạn không ngừng, nhiệt độ càng cao chuyển động càng nhanh; giữa các phân tử có lực liên kết.
- Rắn: phân tử rất gần, có trật tự, dao động quanh vị trí cố định. Lỏng: gần nhau, kém trật tự, vị trí cân bằng di chuyển được. Khí: rất xa nhau, hỗn loạn, chiếm toàn bộ bình chứa.
- Nóng chảy (rắn → lỏng), hoá hơi (lỏng → khí, gồm bay hơi và sôi) cần nhận nhiệt; đông đặc, ngưng tụ toả nhiệt.
- Chất rắn kết tinh nóng chảy và chất lỏng sôi ở nhiệt độ xác định, nhiệt độ không đổi trong suốt quá trình.