Chương 1 · Lý thuyết
Bài 5. Nhiệt nóng chảy riêng
Một thùng nước đá giữ lạnh đồ ăn được cả ngày dù trời nóng, còn để làm tan một khối nước đá ta phải đun khá lâu mà nhiệt kế cứ đứng yên ở 0 °C. Nhiệt lượng đun vào đã đi đâu, và cần bao nhiêu để làm tan hết nước đá?
Em sẽ học được
- Nêu được định nghĩa nhiệt nóng chảy riêng và đơn vị J/kg.
- Vận dụng được Q=λm, kết hợp với Q=mcΔT cho quá trình vừa nóng lên vừa nóng chảy.
- Giải thích được vì sao nhiệt độ không đổi khi nóng chảy; mô tả được thí nghiệm đo nhiệt nóng chảy riêng của nước đá.
Nhiệt nóng chảy riêng
Khi một chất rắn kết tinh đã đạt tới nhiệt độ nóng chảy, muốn nó nóng chảy hoàn toàn ta vẫn phải tiếp tục cung cấp nhiệt lượng. Trong suốt quá trình nóng chảy, nhiệt độ của chất không đổi: nhiệt lượng nhận vào dùng để phá vỡ cấu trúc mạng tinh thể chứ không làm các phân tử chuyển động nhanh hơn.
Định nghĩa · Nhiệt nóng chảy riêng
Định lí · Nhiệt lượng nóng chảy
| Chất | Nhiệt độ nóng chảy (°C) | λ (J/kg) |
|---|---|---|
| Nước đá | 0 | 3,34·10 mũ 5 |
| Nhôm | 660 | 3,97·10 mũ 5 |
| Sắt | 1535 | 2,77·10 mũ 5 |
| Đồng | 1084 | 1,80·10 mũ 5 |
| Chì | 327 | 0,25·10 mũ 5 |
Ghi chú · Quá trình nhiều giai đoạn
Thí nghiệm đo nhiệt nóng chảy riêng của nước đá
- Dụng cụ: biến thế nguồn; oát kế có đo thời gian; nhiệt kế điện tử; nhiệt lượng kế có vỏ cách nhiệt, kèm dây điện trở và que khuấy; cân điện tử; nước đá viên nhỏ đang tan.
- Cho nước đá vào nhiệt lượng kế, cân khối lượng m của nước đá. Cắm nhiệt kế vào giữa các viên đá.
- Bật nguồn cho dây điện trở đun nóng, khuấy liên tục. Cứ sau những khoảng thời gian bằng nhau, ghi công suất P và nhiệt độ t.
- Vẽ đồ thị nhiệt độ theo thời gian: đoạn nằm ngang ở 0 °C ứng với lúc nước đá đang tan. Ghi thời điểm τ₁ bắt đầu và τ₂ kết thúc đoạn nằm ngang (nước đá vừa tan hết, nhiệt độ bắt đầu tăng).
Ghi chú · Xử lí số liệu
Lưu ý
Khám phá
Đun nóng nước đá
Chọn khối lượng, nhiệt độ đầu của nước đá và công suất dây đun, rồi đun. Quan sát đoạn nằm ngang ở 0 °C; đánh dấu thời điểm τ₁ bắt đầu tan và τ₂ tan hết để tính λ=(P(τ₂ trừ τ₁))/m.
−10 °C · Nước đá đang nóng lên
- Làm nóng nước đá đến 0 °C
- 4 200 J
- Nóng chảy: Q = λm
- 66 800 J
- Làm nóng nước đến 40 °C
- 33 600 J
Bấm “Đun”, hoặc kéo thanh thời gian. Đánh dấu thời điểm τ₁ nước đá bắt đầu tan và τ₂ tan hết để tính λ.
Mô phỏng bỏ qua nhiệt lượng hao phí; λ của nước đá lấy bằng 3,34·10⁵ J/kg.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Nhiệt nóng chảy riêng của một chất là nhiệt lượng cần để
Bài 2
Tính nhiệt lượng cần để làm nóng chảy hoàn toàn 0,2 kg nhôm đang ở nhiệt độ nóng chảy 660 °C (theo kJ). Cho λ=3,97·10 mũ 5 J/kg.
Bài 3
Cung cấp nhiệt lượng 1,67·10 mũ 5 J thì vừa đủ làm tan hết một khối nước đá ở 0 °C. Tính khối lượng khối nước đá (theo kg). Cho λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.
Bài 4
Trong thí nghiệm đo λ của nước đá, m=0,1 kg, công suất dây điện trở P=50 W. Đồ thị nhiệt độ nằm ngang ở 0 °C từ τ₁=120 s đến τ₂=788 s. Tính λ (theo J/kg).
Bài 5
Trong khi một chất rắn kết tinh đang nóng chảy (vẫn được cung cấp nhiệt), nhiệt độ của nó
Bài 6
Tính nhiệt lượng cần để biến 0,1 kg nước đá ở âm 20 °C thành nước ở 0 °C (theo J). Cho c đá =2100 J/kg.K, λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.
Bài 7
Một lò nung có công suất 20000 W, hiệu suất 50%, dùng để nấu chảy hoàn toàn 2 kg đồng ban đầu ở 30 °C. Tính thời gian nung (theo s, làm tròn đến hàng đơn vị). Cho đồng có c=390 J/kg.K, nhiệt độ nóng chảy 1084 °C, λ=1,8·10 mũ 5 J/kg.
Bài 8
Khi 0,3 kg nước ở 0 °C đông đặc hoàn toàn thành nước đá ở 0 °C, nó toả ra nhiệt lượng bao nhiêu kJ? Cho λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.
Bài 9
Các khối 1 kg nhôm, sắt, đồng, chì đều đang ở nhiệt độ nóng chảy của chúng. Khối nào cần ít nhiệt lượng nhất để nóng chảy hoàn toàn?
Ghi nhớ
- Nhiệt nóng chảy riêng λ: nhiệt lượng làm 1 kg chất chuyển hoàn toàn từ rắn sang lỏng ở nhiệt độ nóng chảy, đơn vị J/kg; nước đá có λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.
- Q=λm; khi đông đặc, chất toả ra nhiệt lượng bằng λm. Trong khi nóng chảy, nhiệt độ không đổi.
- Quá trình nhiều giai đoạn: cộng nhiệt lượng mcΔT của các đoạn nóng lên với λm của đoạn nóng chảy.
- Đo λ của nước đá: λ=(P(τ₂ trừ τ₁))/m, với τ₁, τ₂ là đầu và cuối đoạn nằm ngang của đồ thị.