Bỏ qua đến nội dung

Chương 1 · Lý thuyết

Bài 5. Nhiệt nóng chảy riêng

Một thùng nước đá giữ lạnh đồ ăn được cả ngày dù trời nóng, còn để làm tan một khối nước đá ta phải đun khá lâu mà nhiệt kế cứ đứng yên ở 0 °C. Nhiệt lượng đun vào đã đi đâu, và cần bao nhiêu để làm tan hết nước đá?

Em sẽ học được

  • Nêu được định nghĩa nhiệt nóng chảy riêng và đơn vị J/kg.
  • Vận dụng được Q=λm, kết hợp với Q=mcΔT cho quá trình vừa nóng lên vừa nóng chảy.
  • Giải thích được vì sao nhiệt độ không đổi khi nóng chảy; mô tả được thí nghiệm đo nhiệt nóng chảy riêng của nước đá.

Nhiệt nóng chảy riêng

Khi một chất rắn kết tinh đã đạt tới nhiệt độ nóng chảy, muốn nó nóng chảy hoàn toàn ta vẫn phải tiếp tục cung cấp nhiệt lượng. Trong suốt quá trình nóng chảy, nhiệt độ của chất không đổi: nhiệt lượng nhận vào dùng để phá vỡ cấu trúc mạng tinh thể chứ không làm các phân tử chuyển động nhanh hơn.

Định nghĩa · Nhiệt nóng chảy riêng

Nhiệt nóng chảy riêng λ của một chất là nhiệt lượng cần để làm cho 1 kg chất đó chuyển hoàn toàn từ thể rắn sang thể lỏng ở nhiệt độ nóng chảy. Đơn vị là jun trên kilôgam (J/kg).

Định lí · Nhiệt lượng nóng chảy

Nhiệt lượng cần cung cấp để làm nóng chảy hoàn toàn một khối chất rắn khối lượng m ở nhiệt độ nóng chảy: Q=λm. Khi khối chất lỏng đó đông đặc ở cùng nhiệt độ, nó toả ra nhiệt lượng đúng bằng λm.
Nhiệt độ nóng chảy và nhiệt nóng chảy riêng của một số chất ở áp suất tiêu chuẩn.
ChấtNhiệt độ nóng chảy (°C)λ (J/kg)
Nước đá03,34·10 mũ 5
Nhôm6603,97·10 mũ 5
Sắt15352,77·10 mũ 5
Đồng10841,80·10 mũ 5
Chì3270,25·10 mũ 5

Ghi chú · Quá trình nhiều giai đoạn

Đun nước đá ở t₁<0 °C thành nước ở t₂>0 °C cần tổng nhiệt lượng của ba giai đoạn: Q=mc đá (0 trừ t₁)+λm+mc nước (t₂ trừ 0).

Thí nghiệm đo nhiệt nóng chảy riêng của nước đá

  1. Dụng cụ: biến thế nguồn; oát kế có đo thời gian; nhiệt kế điện tử; nhiệt lượng kế có vỏ cách nhiệt, kèm dây điện trở và que khuấy; cân điện tử; nước đá viên nhỏ đang tan.
  2. Cho nước đá vào nhiệt lượng kế, cân khối lượng m của nước đá. Cắm nhiệt kế vào giữa các viên đá.
  3. Bật nguồn cho dây điện trở đun nóng, khuấy liên tục. Cứ sau những khoảng thời gian bằng nhau, ghi công suất P và nhiệt độ t.
  4. Vẽ đồ thị nhiệt độ theo thời gian: đoạn nằm ngang ở 0 °C ứng với lúc nước đá đang tan. Ghi thời điểm τ₁ bắt đầu và τ₂ kết thúc đoạn nằm ngang (nước đá vừa tan hết, nhiệt độ bắt đầu tăng).

Ghi chú · Xử lí số liệu

Bỏ qua hao phí, nhiệt lượng dây điện trở cung cấp trong thời gian nước đá tan bằng nhiệt lượng làm nóng chảy nước đá: P(τ₂ trừ τ₁)=λm, nên λ=(P(τ₂ trừ τ₁))/m.

Lưu ý

Chỉ đo nhiệt độ thì chỉ biết được nhiệt độ nóng chảy, không biết λ: phải đo được nhiệt lượng (qua P và thời gian) và khối lượng nước đá. Nhiệt lượng từ môi trường truyền vào cũng làm nước đá tan, nên kết quả có sai số.

Khám phá

Đun nóng nước đá

Chọn khối lượng, nhiệt độ đầu của nước đá và công suất dây đun, rồi đun. Quan sát đoạn nằm ngang ở 0 °C; đánh dấu thời điểm τ₁ bắt đầu tan và τ₂ tan hết để tính λ=(P(τ₂ trừ τ₁))/m.

Q = λm−20−100102030400200400t (°C)τ (s)

−10 °C · Nước đá đang nóng lên

0,2 kg
−10 °C
200 W
0 s
Làm nóng nước đá đến 0 °C
4 200 J
Nóng chảy: Q = λm
66 800 J
Làm nóng nước đến 40 °C
33 600 J

Bấm “Đun”, hoặc kéo thanh thời gian. Đánh dấu thời điểm τ₁ nước đá bắt đầu tan và τ₂ tan hết để tính λ.

Mô phỏng bỏ qua nhiệt lượng hao phí; λ của nước đá lấy bằng 3,34·10⁵ J/kg.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Tính nhiệt lượng cần cung cấp để làm nóng chảy hoàn toàn 2 kg nước đá ở 0 °C. Cho λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Tính nhiệt lượng cần để biến 0,5 kg nước đá ở âm 10 °C thành nước ở 20 °C. Cho c đá =2100 J/kg.K, c nước =4200 J/kg.K, λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Nhiệt nóng chảy riêng của một chất là nhiệt lượng cần để

Bài 2

Tính nhiệt lượng cần để làm nóng chảy hoàn toàn 0,2 kg nhôm đang ở nhiệt độ nóng chảy 660 °C (theo kJ). Cho λ=3,97·10 mũ 5 J/kg.

Đơn vị:kJ

Bài 3

Cung cấp nhiệt lượng 1,67·10 mũ 5 J thì vừa đủ làm tan hết một khối nước đá ở 0 °C. Tính khối lượng khối nước đá (theo kg). Cho λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.

Đơn vị:kg

Bài 4

Trong thí nghiệm đo λ của nước đá, m=0,1 kg, công suất dây điện trở P=50 W. Đồ thị nhiệt độ nằm ngang ở 0 °C từ τ₁=120 s đến τ₂=788 s. Tính λ (theo J/kg).

Đơn vị:J/kg

Bài 5

Trong khi một chất rắn kết tinh đang nóng chảy (vẫn được cung cấp nhiệt), nhiệt độ của nó

Bài 6

Tính nhiệt lượng cần để biến 0,1 kg nước đá ở âm 20 °C thành nước ở 0 °C (theo J). Cho c đá =2100 J/kg.K, λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.

Đơn vị:J

Bài 7

Một lò nung có công suất 20000 W, hiệu suất 50%, dùng để nấu chảy hoàn toàn 2 kg đồng ban đầu ở 30 °C. Tính thời gian nung (theo s, làm tròn đến hàng đơn vị). Cho đồng có c=390 J/kg.K, nhiệt độ nóng chảy 1084 °C, λ=1,8·10 mũ 5 J/kg.

Đơn vị:s

Bài 8

Khi 0,3 kg nước ở 0 °C đông đặc hoàn toàn thành nước đá ở 0 °C, nó toả ra nhiệt lượng bao nhiêu kJ? Cho λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.

Đơn vị:kJ

Bài 9

Các khối 1 kg nhôm, sắt, đồng, chì đều đang ở nhiệt độ nóng chảy của chúng. Khối nào cần ít nhiệt lượng nhất để nóng chảy hoàn toàn?

Ghi nhớ

  • Nhiệt nóng chảy riêng λ: nhiệt lượng làm 1 kg chất chuyển hoàn toàn từ rắn sang lỏng ở nhiệt độ nóng chảy, đơn vị J/kg; nước đá có λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.
  • Q=λm; khi đông đặc, chất toả ra nhiệt lượng bằng λm. Trong khi nóng chảy, nhiệt độ không đổi.
  • Quá trình nhiều giai đoạn: cộng nhiệt lượng mcΔT của các đoạn nóng lên với λm của đoạn nóng chảy.
  • Đo λ của nước đá: λ=(P(τ₂ trừ τ₁))/m, với τ₁, τ₂ là đầu và cuối đoạn nằm ngang của đồ thị.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ