Chương 1 · Lý thuyết
Bài 6. Nhiệt hoá hơi riêng
Đun một ấm nước đến khi sôi chỉ mất vài phút, nhưng muốn đun cho cạn hết nước thì phải đun lâu hơn nhiều lần, dù nhiệt độ của nước cứ đứng yên ở 100 °C. Cần bao nhiêu nhiệt lượng để biến một lượng nước thành hơi, và đo nhiệt lượng đó như thế nào?
Em sẽ học được
- Phân biệt được sự bay hơi và sự sôi.
- Nêu được định nghĩa nhiệt hoá hơi riêng; vận dụng được Q=Lm, kết hợp với Q=mcΔT cho quá trình vừa nóng lên vừa hoá hơi.
- Mô tả được thí nghiệm đo nhiệt hoá hơi riêng của nước bằng oát kế và cân, xử lí được số liệu để tính L.
Sự bay hơi và sự sôi
Sự chuyển từ thể lỏng sang thể khí (hơi) gọi là sự hoá hơi. Sự hoá hơi có hai hình thức: sự bay hơi và sự sôi. Quá trình ngược lại, hơi chuyển thành chất lỏng, là sự ngưng tụ.
| Đặc điểm | Sự bay hơi | Sự sôi |
|---|---|---|
| Nhiệt độ | Xảy ra ở mọi nhiệt độ | Xảy ra ở nhiệt độ sôi, không đổi trong suốt quá trình |
| Nơi xảy ra | Chỉ ở mặt thoáng chất lỏng | Cả trong lòng và trên mặt thoáng chất lỏng |
| Phụ thuộc | Nhiệt độ, diện tích mặt thoáng, gió | Nhiệt độ sôi phụ thuộc áp suất trên mặt chất lỏng |
Theo mô hình động học phân tử, các phân tử ở mặt thoáng có động năng đủ lớn sẽ thắng được lực hút của các phân tử khác và thoát ra ngoài: đó là sự bay hơi. Khi sôi, các bọt hơi hình thành ngay trong lòng chất lỏng, lớn dần, nổi lên và vỡ ra ở mặt thoáng.
Thẻ chưa xếp (8)
Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.
Nhiệt hoá hơi riêng
Muốn một chất lỏng đã ở nhiệt độ sôi hoá hơi hoàn toàn, ta phải tiếp tục cung cấp nhiệt lượng. Nhiệt lượng này tỉ lệ với khối lượng chất lỏng và phụ thuộc vào bản chất của chất lỏng: tỉ số Q/m là một hằng số đối với mỗi chất lỏng ở một nhiệt độ xác định.
Định nghĩa · Nhiệt hoá hơi riêng
Định lí · Nhiệt lượng hoá hơi
| Chất | Nhiệt độ sôi (°C) | L (J/kg) |
|---|---|---|
| Nước | 100 | 2,26·10 mũ 6 |
| Amoniac | âm 33 | 1,4·10 mũ 6 |
| Rượu (ethanol) | 78 | 0,9·10 mũ 6 |
| Ether | 35 | 0,4·10 mũ 6 |
| Thuỷ ngân | 357 | 0,3·10 mũ 6 |
Ghi chú · L phụ thuộc nhiệt độ
Ghi chú · Quá trình nhiều giai đoạn
Thí nghiệm đo nhiệt hoá hơi riêng của nước
- Dụng cụ: biến thế nguồn; oát kế có đo thời gian (đo công suất và nhiệt lượng cung cấp); nhiệt kế điện tử; nhiệt lượng kế có dây điện trở; cân điện tử.
- Đặt nhiệt lượng kế lên cân, đổ nước nóng vào, ghi khối lượng nước. Mở nắp nhiệt lượng kế; nối oát kế với dây điện trở và nguồn, nhúng ngập dây điện trở trong nước.
- Bật nguồn đun cho nước sôi. Cứ sau những khoảng thời gian bằng nhau (ví dụ 2 phút), ghi số chỉ của oát kế và khối lượng nước trên cân. Sau đó tắt nguồn.
- Vẽ đồ thị khối lượng m theo thời gian τ. Khi nước đang sôi, đồ thị là một đoạn thẳng đi xuống. Chọn hai điểm P, Q trên đoạn thẳng đó, đọc (τ P ; m P) và (τ Q ; m Q).
Ghi chú · Xử lí số liệu
Lưu ý
Khám phá
Đun sôi nước trên cân
Chọn khối lượng, nhiệt độ đầu của nước và công suất dây đun, rồi đun. Khi nước đang sôi, bấm “Ghi số liệu” hai lần để ghi số chỉ oát kế Q và số chỉ cân m; trang sẽ tính L=(Q₂ trừ Q₁)/(m₁ trừ m₂). Thử ghi một lần khi nước chưa sôi để thấy kết quả sai thế nào.
- Nhiệt kế
- 80 °C
- Oát kế: Q
- 0 J
- Cân: m
- 300 g
Bấm “Đun”, hoặc kéo thanh thời gian. Khi nước đang sôi, bấm “Ghi số liệu” hai lần: mỗi lần ghi số chỉ oát kế Q và số chỉ cân m.
Mô phỏng bỏ qua nhiệt lượng hao phí ra môi trường; nhiệt hoá hơi riêng của nước ở 100 °C lấy bằng 2,26·10⁶ J/kg.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Nhiệt hoá hơi riêng của một chất là nhiệt lượng cần để
Bài 2
Tính nhiệt lượng cần để làm hoá hơi hoàn toàn 0,2 kg nước đang sôi ở 100 °C (theo kJ). Cho L=2,26·10 mũ 6 J/kg.
Bài 3
Trong khi nước đang sôi ở áp suất tiêu chuẩn (bếp vẫn tiếp tục đun), nhiệt độ của nước
Bài 4
Một ấm điện công suất 1500 W đun 0,5 kg nước đang sôi ở 100 °C thêm 3 phút. Bỏ qua hao phí, tính khối lượng nước đã hoá hơi (theo g, làm tròn đến một chữ số thập phân). Cho L=2,26·10 mũ 6 J/kg.
Bài 5
Một vận động viên chạy marathon tiêu hao 11000 kJ. Chỉ 20% năng lượng đó dùng để chạy, phần còn lại thành nhiệt và được thải ra ngoài nhờ mồ hôi bay hơi. Tính khối lượng nước vận động viên mất đi (theo kg, làm tròn đến một chữ số thập phân). Cho nhiệt hoá hơi riêng của nước ở nhiệt độ cơ thể là 2,45·10 mũ 6 J/kg.
Bài 6
Cho 0,05 kg hơi nước ở 100 °C ngưng tụ hoàn toàn rồi nguội đến 40 °C. Tính nhiệt lượng toả ra (theo kJ). Cho L=2,26·10 mũ 6 J/kg, c=4200 J/kg.K.
Bài 7
Khi nước trong nhiệt lượng kế đang sôi, lần ghi thứ nhất: oát kế chỉ Q₁=12000 J, cân chỉ m₁=250,0 g; lần ghi thứ hai: Q₂=56800 J, m₂=230,0 g. Tính nhiệt hoá hơi riêng của nước đo được (theo J/kg).
Bài 8
Chọn tất cả các phát biểu đúng.
Bài 9
Nhiệt lượng làm hoá hơi hoàn toàn 1 kg nước ở 100 °C lớn gấp bao nhiêu lần nhiệt lượng làm nóng chảy hoàn toàn 1 kg nước đá ở 0 °C? (Làm tròn đến một chữ số thập phân.) Cho L=2,26·10 mũ 6 J/kg, λ=3,34·10 mũ 5 J/kg.
Bài 10
Vì sao bị bỏng bởi hơi nước ở 100 °C thường nặng hơn bị bỏng bởi cùng khối lượng nước sôi ở 100 °C?
Ghi nhớ
- Sự bay hơi xảy ra ở mặt thoáng, ở mọi nhiệt độ; sự sôi xảy ra cả trong lòng chất lỏng, ở nhiệt độ sôi không đổi, nhiệt độ sôi phụ thuộc áp suất.
- Nhiệt hoá hơi riêng L: nhiệt lượng làm 1 kg chất chuyển hoàn toàn từ lỏng sang khí ở một nhiệt độ xác định, đơn vị J/kg; nước ở 100 °C có L=2,26·10 mũ 6 J/kg.
- Q=Lm; khi ngưng tụ ở cùng nhiệt độ, hơi toả ra nhiệt lượng bằng Lm.
- Đo L của nước: L=(P(τ Q trừ τ P))/(m P trừ m Q), chỉ lấy số liệu khi nước đang sôi.