Bỏ qua đến nội dung

Chương I · Lý thuyết

Bài 6. Đo khối lượng

Ra chợ, mẹ mua một cân táo, hai lạng thịt và một bao gạo năm mươi cân. Người bán dùng những chiếc cân rất khác nhau: cân đồng hồ, cân điện tử, cân bàn. Vì sao mỗi việc lại cần một loại cân, và dùng cân thế nào để biết chính xác vật nặng bao nhiêu?

Em sẽ học được

  • Nêu được khối lượng là gì và đơn vị đo khối lượng; đổi được giữa các đơn vị thường dùng.
  • Kể được một số loại cân và xác định được GHĐ, ĐCNN của cân.
  • Chọn được cân phù hợp với vật cần đo.
  • Đo được khối lượng bằng cân theo đúng các bước: chỉnh về số 0, đặt vật, đặt mắt, đọc và ghi kết quả.

Khối lượng và đơn vị đo

Định nghĩa · Khối lượng

Mọi vật đều có khối lượng. Khối lượng là số đo lượng chất của một vật.

Định nghĩa · Đơn vị đo khối lượng

Trong hệ đơn vị đo lường hợp pháp của nước ta, đơn vị cơ bản đo khối lượng là kilôgam, kí hiệu là kg.
Một số đơn vị đo khối lượng thường dùng
Đơn vịKí hiệuĐổi
tấnt1 tấn=1000 kg
tạ—1 tạ=100 kg
yến—1 yến=10 kg
lạng—1 lạng=100 g
gamg1 g=0,001 kg
miligammg1 mg=0,001 g
1 kg=1000 g, 1 g=1000 mg

Ghi chú · Em có biết?

Trong đời sống, người ta hay gọi kilôgam là "cân": "một cân táo" nghĩa là 1 kg táo. Số ghi trên bao bì như "Khối lượng tịnh: 500 g" là khối lượng của chất đựng bên trong, không tính vỏ hộp.

Các loại cân

Dụng cụ đo khối lượng là cân. Tuỳ khối lượng của vật và độ chính xác cần có, người ta dùng các loại cân khác nhau:

Loại cânThường dùng để cân
Cân đồng hồVật nhỏ, từ vài chục gam đến vài kilôgam (rau, quả, thịt).
Cân điện tửVật rất nhỏ, từ vài miligam đến vài trăm gam, cần độ chính xác cao (hoá chất, vàng bạc).
Cân RobervalVật từ vài trăm gam đến vài chục kilôgam.
Cân y tế (cân sức khoẻ)Khối lượng cơ thể người.
Cân tạ, cân đòn, cân bànVật nặng như bao gạo, con lợn, hàng hoá.

Định nghĩa · GHĐ và ĐCNN của cân

Giới hạn đo (GHĐ) của cân là khối lượng lớn nhất ghi trên cân. Độ chia nhỏ nhất (ĐCNN) của cân là hiệu khối lượng giữa hai vạch chia liên tiếp trên mặt cân (với cân điện tử là bước nhảy nhỏ nhất của số hiển thị).

Ghi chú · Chọn cân phù hợp

Ước lượng khối lượng của vật, rồi chọn cân có GHĐ lớn hơn khối lượng đó và có ĐCNN thích hợp. Đặt vật nặng hơn GHĐ lên cân thì cân không đo được và có thể bị hỏng.

Cách đo khối lượng bằng cân

Để đo khối lượng bằng cân đồng hồ, ta thực hiện các bước:

  1. Ước lượng khối lượng của vật để chọn cân có GHĐ và ĐCNN thích hợp.
  2. Vặn ốc điều chỉnh để kim cân chỉ đúng vạch số 0.
  3. Đặt vật lên đĩa cân.
  4. Mắt nhìn vuông góc với vạch chia trên mặt cân ở đầu kim cân.
  5. Đọc và ghi kết quả đo khi cân ổn định, theo vạch chia gần nhất với đầu kim.

Lưu ý · Chưa chỉnh về số 0, đọc sai

Nếu khi đĩa trống kim đã chỉ 40 g thì mọi số đọc đều lớn hơn khối lượng thật 40 g. Phải chỉnh kim về vạch 0 khi đĩa cân còn trống.

Với cân điện tử: đặt cân trên mặt phẳng, bật cân, nhấn nút đưa số hiển thị về 0 khi đĩa còn trống, đặt vật nhẹ nhàng vào giữa đĩa rồi đọc số trên màn hình khi số đã đứng yên. Nếu màn hình báo quá tải (như "O-Ld" hoặc "Err") thì vật đã nặng hơn GHĐ.

Ghi chú · Đặt cân và đặt vật đúng cách

Đặt cân trên mặt bằng phẳng và đặt vật vào chính giữa đĩa cân. Cân trên mặt nghiêng hoặc để vật lệch một bên đều làm kết quả kém chính xác.

Thẻ chưa xếp (8)

Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.

Đúng 0/8 thẻ

Khám phá

Cân đồng hồ và cân điện tử ảo

Chọn vật cần cân và chọn cân. Khi đĩa còn trống, kim cân đồng hồ đang lệch khỏi vạch 0 và cân điện tử chưa chỉ 0: hãy vặn ốc điều chỉnh hoặc nhấn nút về 0. Đặt vật lên đĩa, đọc số ở khung phóng to (hoặc trên màn hình), nhập kết quả bằng gam và nhấn "Ghi kết quả". Thử cân một vật bằng cả hai cân để thấy vai trò của GHĐ và ĐCNN, và thử ghi kết quả khi chưa chỉnh về 0 để thấy sai số.

Vật cần cân
Cân

Cân đồng hồ: GHĐ 5 kg, ĐCNN 20 g

00,511,522,533,544,55kg
Đĩa cân trống nhưng kim đang chỉ 60 g, chưa đúng vạch 0.
0100
Phóng to mặt cân ở đầu kim (số ghi là gam, mắt nhìn vuông góc)

Đĩa cân trống nhưng kim đang chỉ 60 g, chưa đúng vạch 0. Chọn cân, đưa số chỉ về 0 khi đĩa cân còn trống, đặt vật lên đĩa, rồi đọc và ghi kết quả.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Trên mặt một cân đồng hồ, số lớn nhất ghi là 5 kg. Giữa vạch 0 và vạch 0,1 kg có 5 khoảng chia bằng nhau. Xác định GHĐ và ĐCNN của cân.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Bạn Minh quên chỉnh cân: khi đĩa cân trống, kim đã chỉ vạch 60 g. Đặt túi cam lên đĩa, kim chỉ 1,26 kg. Túi cam có khối lượng bao nhiêu?
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Cần cân một chiếc nhẫn (khoảng 4 g). Có hai cân: cân đồng hồ GHĐ 5 kg, ĐCNN 20 g và cân điện tử GHĐ 200 g, ĐCNN 0,01 g. Nên dùng cân nào?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Trong hệ đơn vị đo lường hợp pháp của nước ta, đơn vị cơ bản đo khối lượng là

Bài 2

Đổi 3,5 kg ra gam.

Đơn vị:g

Bài 3

Một con lợn nặng 1,2 tạ. Con lợn nặng bao nhiêu kilôgam?

Đơn vị:kg

Bài 4

Mẹ mua 3 lạng thịt và 1,5 kg rau củ. Tổng khối lượng mẹ mua là bao nhiêu gam?

Đơn vị:g

Bài 5

Sắp xếp các bước đo khối lượng bằng cân đồng hồ theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Đặt vật lên đĩa cân
  2. Vị trí 2: Đọc và ghi kết quả khi cân ổn định
  3. Vị trí 3: Ước lượng khối lượng để chọn cân phù hợp
  4. Vị trí 4: Mắt nhìn vuông góc với vạch chia ở đầu kim
  5. Vị trí 5: Vặn ốc điều chỉnh cho kim chỉ đúng vạch 0

Bài 6

Khi đĩa cân còn trống, kim cân đồng hồ đã chỉ vạch 40 g. Đặt gói bánh lên đĩa, kim chỉ 540 g. Khối lượng thật của gói bánh là bao nhiêu gam?

Đơn vị:g

Bài 7

Một cân đồng hồ có ĐCNN 50 g. Kết quả nào dưới đây được ghi đúng khi dùng cân này?

Bài 8

Để cân một bạn học sinh lớp 6 (khoảng 40 kg), nên dùng cân nào?

Bài 9

Những cách làm nào là đúng khi đo khối lượng bằng cân?

Ghi nhớ

  • Khối lượng là số đo lượng chất của một vật; đơn vị cơ bản là kilôgam (kg).
  • 1 tấn=1000 kg, 1 tạ=100 kg, 1 yến=10 kg, 1 kg=1000 g, 1 g=1000 mg.
  • Dụng cụ đo khối lượng là cân; chọn cân có GHĐ lớn hơn khối lượng vật và ĐCNN thích hợp.
  • Chỉnh cân về số 0 khi đĩa trống, đặt vật vào giữa đĩa, mắt nhìn vuông góc, đọc và ghi kết quả khi cân ổn định.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ