Bỏ qua đến nội dung

Chương V · Lý thuyết

Bài 16. Sự phản xạ ánh sáng

Buổi sáng, mặt hồ phẳng lặng in rõ hàng cây bên bờ, còn bức tường trắng bên cạnh thì không in hình gì cả, dù cả hai đều hắt ánh sáng Mặt Trời vào mắt ta. Ánh sáng bị hắt lại theo quy luật nào, và vì sao hai bề mặt ấy lại khác nhau như vậy?

Em sẽ học được

  • Nêu được các khái niệm: tia tới, tia phản xạ, điểm tới, pháp tuyến, góc tới, góc phản xạ, mặt phẳng tới.
  • Phát biểu được định luật phản xạ ánh sáng và vận dụng để tính góc, vẽ tia phản xạ.
  • Phân biệt được phản xạ (phản xạ gương) và phản xạ khuếch tán.

Hiện tượng phản xạ ánh sáng

Chiếu một tia sáng từ đèn laser tới một gương phẳng G. Ta thấy tia sáng bị gương hắt trở lại theo một hướng xác định. Hiện tượng ánh sáng bị hắt trở lại khi gặp một bề mặt nhẵn bóng gọi là hiện tượng phản xạ ánh sáng.

Các kí hiệu dùng khi vẽ sự phản xạ ánh sáng trên gương phẳng
Kí hiệuTên gọiÝ nghĩa
SITia tớiTia sáng chiếu tới gương
IRTia phản xạTia sáng bị gương hắt trở lại
IĐiểm tớiGiao điểm của tia tới với mặt gương
INPháp tuyếnĐường thẳng vuông góc với mặt gương tại điểm tới
i=góc SINGóc tớiGóc hợp bởi tia tới và pháp tuyến
i′=góc NIRGóc phản xạGóc hợp bởi tia phản xạ và pháp tuyến

Mặt phẳng chứa tia tới SI và pháp tuyến IN gọi là mặt phẳng tới.

Định luật phản xạ ánh sáng

Thí nghiệm: đặt gương phẳng vuông góc với mặt một tấm bảng có vẽ thước đo góc, pháp tuyến IN trùng vạch 0°. Chiếu tia tới SI là lá sát mặt bảng với các góc tới i khác nhau rồi đọc góc phản xạ i′. Kết quả: tia phản xạ luôn nằm trên mặt bảng (cùng mặt phẳng với tia tới và pháp tuyến) và i′ luôn bằng i.

Định lí · Định luật phản xạ ánh sáng

Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia tới và pháp tuyến của gương ở điểm tới (mặt phẳng tới). Góc phản xạ bằng góc tới.
i′=i
  • Góc tới và góc phản xạ đo từ pháp tuyến, không đo từ mặt gương. Nếu tia tới hợp với mặt gương góc α thì góc tới là i=90° trừ α.
  • Tia tới vuông góc với gương (i=0°) thì tia phản xạ bật ngược trở lại theo đường cũ.
  • Góc hợp bởi tia tới và tia phản xạ là góc SIR=i+i′=2i.

Cách vẽ tia phản xạ khi biết tia tới SI: dựng pháp tuyến IN vuông góc với gương tại I; đo góc tới i=góc SIN; vẽ tia IR ở phía bên kia pháp tuyến sao cho góc NIR=i.

Phản xạ gương và phản xạ khuếch tán

Đặc điểmPhản xạ (phản xạ gương)Phản xạ khuếch tán
Bề mặtNhẵn bóngGồ ghề, không nhẵn
Chùm tia tới song songCho chùm tia phản xạ song song, theo một hướngBị phản xạ theo mọi hướng
Nhìn vào bề mặtThấy ảnh của vậtKhông thấy ảnh của vật
Ví dụMặt gương, mặt nước yên lặng, tấm kim loại nhẵn bóngTrang giấy, bức tường quét vôi, mặt bàn gỗ thô

Ghi chú

Ở phản xạ khuếch tán, từng phần rất nhỏ của bề mặt vẫn tuân theo định luật phản xạ ánh sáng. Nhưng các phần nhỏ đó nghiêng theo những hướng khác nhau nên các tia phản xạ đi theo mọi hướng. Nhờ phản xạ khuếch tán mà ta nhìn thấy trang sách, bức tường từ mọi phía.

Thẻ chưa xếp (7)

Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.

Đúng 0/7 thẻ

Khám phá

Đèn laser và gương phẳng

Kéo đèn laser theo vòng tròn (hoặc dùng phím mũi tên) để đổi góc tới và đọc góc phản xạ. Xoay đèn sao cho tia phản xạ đi trúng ngôi sao. Sau đó chọn "Chùm song song" và đổi sang "Mặt gồ ghề" để so sánh phản xạ gương với phản xạ khuếch tán.

Mặt phản xạ
Ánh sáng chiếu tới
40°40°NISR

Góc tới i = 40°, góc phản xạ i' = 40°. Ngôi sao nằm lệch 30° so với pháp tuyến IN. Xoay đèn để tia phản xạ đi trúng ngôi sao.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Chiếu một tia sáng SI tới gương phẳng, tia tới hợp với mặt gương một góc 40°. Tính góc tới, góc phản xạ và góc hợp bởi tia tới với tia phản xạ.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Góc hợp bởi tia tới SI và tia phản xạ IR trên một gương phẳng là 70°. Tính góc tới và cho biết cách vẽ tia phản xạ.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Vì sao ta soi được mặt mình trong gương nhưng không soi được trên một tờ giấy trắng, dù tờ giấy cũng hắt lại rất nhiều ánh sáng?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Phát biểu nào sau đây đúng với định luật phản xạ ánh sáng?

Bài 2

Chiếu một tia sáng tới gương phẳng với góc tới 35°. Góc phản xạ bằng bao nhiêu độ?

Đơn vị:°

Bài 3

Một tia sáng chiếu tới gương phẳng, hợp với mặt gương một góc 30°. Góc phản xạ bằng bao nhiêu độ?

Đơn vị:°

Bài 4

Góc hợp bởi tia tới và tia phản xạ trên một gương phẳng là 80°. Góc tới bằng bao nhiêu độ?

Đơn vị:°

Bài 5

Tia tới SI hợp với tia phản xạ IR một góc 120°. Tia phản xạ hợp với mặt gương một góc bao nhiêu độ?

Đơn vị:°

Bài 6

Chiếu tia sáng vuông góc với mặt gương phẳng thì tia phản xạ

Bài 7

Bề mặt nào sau đây cho phản xạ gương (nhìn vào thấy được ảnh của vật)?

Bài 8

Khi chiếu một chùm sáng song song tới một bề mặt gồ ghề thì

Bài 9

Nối mỗi kí hiệu với tên gọi đúng của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Ghi nhớ

  • Ánh sáng gặp bề mặt nhẵn bóng bị hắt trở lại: hiện tượng phản xạ ánh sáng.
  • Định luật phản xạ ánh sáng: tia phản xạ nằm trong mặt phẳng tới; góc phản xạ bằng góc tới, i′=i.
  • Góc tới và góc phản xạ đo từ pháp tuyến IN, không đo từ mặt gương.
  • Mặt nhẵn cho phản xạ gương (thấy ảnh); mặt gồ ghề cho phản xạ khuếch tán, ánh sáng bị hắt lại theo mọi hướng.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ