Bỏ qua đến nội dung

Chương V · Lý thuyết

Bài 17. Ảnh của vật qua gương phẳng

Đứng trước gương, em thấy "một bạn" giống hệt mình đứng phía sau mặt gương. Em tiến lại gần, bạn ấy cũng tiến lại gần; em giơ tay phải, bạn ấy giơ tay ở phía đối diện. Ảnh trong gương thật ra ở đâu, to bằng bao nhiêu, và có sờ hay hứng được nó không?

Em sẽ học được

  • Nêu được tính chất ảnh của vật qua gương phẳng: ảnh ảo, lớn bằng vật, đối xứng với vật qua gương.
  • Vẽ được ảnh của một điểm, một vật qua gương phẳng bằng hai cách: dùng định luật phản xạ và dùng tính đối xứng.
  • Vận dụng tính chất ảnh để tính khoảng cách và kích thước ảnh.

Tính chất ảnh của vật qua gương phẳng

Thí nghiệm: đặt một tấm kính phẳng thẳng đứng trên mặt bàn (tấm kính vừa phản xạ ánh sáng như gương, vừa cho nhìn xuyên qua). Đặt cây nến thứ nhất đang cháy trước tấm kính. Di chuyển cây nến thứ hai giống hệt (không cháy) ở phía sau tấm kính cho đến khi nó trùng khít với ảnh của cây nến thứ nhất: nhìn qua kính thấy nến thứ hai như cũng đang cháy.

  • Đặt một màn chắn ở chỗ có ảnh: không hứng được ảnh trên màn.
  • Cây nến thứ hai trùng khít với ảnh: ảnh lớn bằng vật.
  • Đo khoảng cách: từ nến thứ nhất đến tấm kính bằng từ nến thứ hai (vị trí ảnh) đến tấm kính; đường nối chúng vuông góc với tấm kính.

Định lí · Tính chất ảnh tạo bởi gương phẳng

Ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng là ảnh ảo, không hứng được trên màn chắn, và có độ lớn bằng vật. Khoảng cách từ một điểm của vật đến gương phẳng bằng khoảng cách từ ảnh của điểm đó đến gương.

Ghi chú · Ảnh đối xứng với vật qua gương

Ảnh S′ của điểm S nằm trên đường thẳng đi qua S và vuông góc với gương, ở phía sau gương, với HS′=HS (H là chân đường vuông góc). Ta nói ảnh và vật đối xứng nhau qua gương phẳng. Vì vậy ảnh của chữ, của bàn tay phải trong gương bị đảo trái phải.

Ảnh là ảnh ảo vì không có ánh sáng nào thật sự đi tới chỗ có ảnh: phía sau gương không có ánh sáng. Mắt nhận được các tia phản xạ, mà đường kéo dài của chúng gặp nhau tại ảnh, nên ta thấy như ánh sáng phát ra từ ảnh.

Vẽ ảnh của vật qua gương phẳng

Cách 1: dựa vào định luật phản xạ ánh sáng. Từ điểm sáng S vẽ hai tia tới bất kì SI và SK đến gương. Tại mỗi điểm tới, dựng pháp tuyến rồi vẽ tia phản xạ IR, KR′ sao cho góc phản xạ bằng góc tới. Kéo dài hai tia phản xạ về phía sau gương (nét đứt), chúng cắt nhau tại S′: đó là ảnh của S.

Cách 2: dựa vào tính chất đối xứng. Từ S kẻ đường vuông góc SH xuống gương và kéo dài về phía sau gương. Lấy điểm S′ trên đó sao cho HS′=HS. S′ là ảnh của S.

Muốn vẽ ảnh của một vật AB, ta vẽ ảnh A′ của A và ảnh B′ của B rồi nối A′B′ bằng nét đứt (vì là ảnh ảo).

Ghi chú · Vùng nhìn thấy

Mắt nhìn thấy ảnh S′ khi có tia phản xạ đi vào mắt, tức là đường thẳng nối mắt với ảnh S′ phải cắt mặt gương. Nếu điểm cắt rơi ra ngoài mép gương, mắt không thấy ảnh của điểm đó.

Khám phá

Vật và ảnh trước gương phẳng

Kéo hai điểm A, B của vật và kéo mắt. Quan sát ảnh A′B′ (nét đứt) di chuyển đối xứng với vật, cùng các tia phản xạ đi vào mắt. Đếm ô để so sánh khoảng cách từ vật và từ ảnh đến gương. Chọn "Tự vẽ ảnh" để tự đặt A′, B′ rồi kiểm tra.

Chế độ
gươngA′B′ABmắt
Mỗi ô vuông có cạnh 1 cm. Ảnh ảo vẽ bằng nét đứt.

A cách gương 5 cm, A′ cách gương 5 cm; B cách gương 5 cm, B′ cũng cách gương 5 cm. AB = A′B′ = 5 cm. Mắt nhận được tia phản xạ từ cả A và B nên nhìn thấy toàn bộ ảnh A′B′.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một cây bút chì dài 15 xăng-ti-mét đặt thẳng đứng trước một gương phẳng thẳng đứng, cách gương 20 xăng-ti-mét. Ảnh của bút chì cao bao nhiêu, cách gương bao nhiêu và cách bút chì bao nhiêu?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Bạn Lan đứng cách gương phẳng 1,2 m rồi lùi ra xa gương thêm 0,3 m. Khi đó Lan cách ảnh của mình bao nhiêu mét?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Trên giấy kẻ ô vuông, điểm sáng S cách gương phẳng 3 ô. Hãy vẽ ảnh S′ của S bằng tính chất đối xứng và kiểm tra bằng định luật phản xạ.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng là

Bài 2

Một quả táo đặt trước gương phẳng, cách gương 30 xăng-ti-mét. Ảnh của quả táo cách gương bao nhiêu xentimét?

Đơn vị:cm

Bài 3

Một người đứng cách gương phẳng 1,5 m. Khoảng cách từ người đó đến ảnh của mình là bao nhiêu mét?

Đơn vị:m

Bài 4

Một bạn học sinh cao 1,55 m đứng trước gương phẳng treo thẳng đứng. Ảnh của bạn đó cao bao nhiêu mét?

Đơn vị:m

Bài 5

Một người đứng cách gương phẳng 2 m rồi tiến lại gần gương 0,5 m. Lúc này người đó cách ảnh của mình bao nhiêu mét?

Đơn vị:m

Bài 6

Vì sao ảnh tạo bởi gương phẳng được gọi là ảnh ảo?

Bài 7

Sắp xếp các bước vẽ ảnh S′ của điểm sáng S qua gương phẳng bằng tính chất đối xứng.

  1. Vị trí 1: Lấy điểm S′ trên đường kéo dài sao cho HS′=HS.
  2. Vị trí 2: Từ S kẻ đường thẳng vuông góc với gương, cắt gương tại H.
  3. Vị trí 3: Kéo dài đường vuông góc đó về phía sau gương.
  4. Vị trí 4: Kết luận S′ là ảnh ảo của S.

Bài 8

Vẽ ảnh của điểm S bằng định luật phản xạ ánh sáng: vẽ hai tia tới, hai tia phản xạ tương ứng. Ảnh S′ là

Bài 9

Những phát biểu nào đúng về ảnh của vật qua gương phẳng?

Ghi nhớ

  • Ảnh của vật qua gương phẳng là ảnh ảo, không hứng được trên màn chắn, lớn bằng vật.
  • Khoảng cách từ một điểm của vật đến gương bằng khoảng cách từ ảnh của điểm đó đến gương: ảnh và vật đối xứng qua gương.
  • Vẽ ảnh: dùng định luật phản xạ (giao điểm đường kéo dài các tia phản xạ) hoặc dùng đối xứng (HS′=HS, SS′ vuông góc với gương).
  • Ảnh ảo được vẽ bằng nét đứt.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ