Bỏ qua đến nội dung

Mở đầu · Lý thuyết

Bài 1. Sử dụng một số hoá chất, thiết bị cơ bản trong phòng thí nghiệm

Ở lớp 8, em sẽ làm nhiều thí nghiệm với hoá chất, dụng cụ thuỷ tinh và mạch điện. Một lọ hoá chất không có nhãn, một ống nghiệm kẹp quá thấp hay một ampe kế mắc nhầm song song với bóng đèn đều có thể làm thí nghiệm thất bại, thậm chí gây tai nạn. Vậy khi dùng hoá chất, dụng cụ và thiết bị đo, cần chú ý những gì để thí nghiệm vừa thành công vừa an toàn?

Em sẽ học được

  • Đọc được thông tin trên nhãn hoá chất và nêu được quy tắc sử dụng hoá chất an toàn.
  • Nêu được cách lấy hoá chất rắn, hoá chất lỏng và cách dùng ống nghiệm, ống hút nhỏ giọt.
  • Nêu được cách dùng thiết bị đo pH và huyết áp kế.
  • Nhận biết được nguồn điện, biến áp nguồn, ampe kế, vôn kế, joulemeter, thiết bị sử dụng điện, thiết bị điện hỗ trợ và cách sử dụng chúng an toàn.

Nhận biết hoá chất và quy tắc sử dụng hoá chất an toàn

Các hoá chất trong phòng thí nghiệm đều được đựng trong chai hoặc lọ kín, thường làm bằng thuỷ tinh, nhựa,… và có dán nhãn. Nhãn ghi tên hoá chất, công thức hoá học, khối lượng hoặc thể tích, độ tinh khiết, nhà sản xuất, các kí hiệu cảnh báo, điều kiện bảo quản,… Dung dịch pha sẵn còn ghi nồng độ của chất tan.

Ví dụ thông tin trên nhãn hai lọ hoá chất
Thông tinLọ thứ nhấtLọ thứ hai
Tên hoá chấtsodium hydroxidehydrochloric acid
Công thức hoá họcNaOHHCl
Thông tin khácĐộ tinh khiết AR (tinh khiết), khối lượng 500 gNồng độ 37%, khối lượng mol 36,46 g/mol
Kí hiệu cảnh báoChất ăn mònChất ăn mòn, gây hại sức khoẻ

Ghi chú · Cách lấy hoá chất

Không được dùng tay trực tiếp lấy hoá chất. Hoá chất rắn dạng hạt nhỏ hay bột: dùng thìa kim loại hoặc thìa thuỷ tinh để xúc; dạng hạt to, dây, thanh: dùng panh để gắp. Không đặt lại thìa, panh vào lọ hoá chất sau khi đã dùng. Hoá chất lỏng từ chai miệng nhỏ: rót qua phễu hoặc qua cốc, ống đong có mỏ; lấy lượng nhỏ dùng ống hút nhỏ giọt. Khi rót, hướng nhãn lên phía trên để giọt hoá chất không chảy vào làm hỏng nhãn.

Lưu ý · Quy tắc sử dụng hoá chất an toàn

Không dùng hoá chất đựng trong đồ chứa không có nhãn hoặc nhãn mờ, mất chữ. Đọc cẩn thận nhãn, tìm hiểu kĩ tính chất và cảnh báo của hoá chất trước khi dùng. Làm thí nghiệm cẩn thận, đúng quy tắc. Khi hoá chất dính vào người, bị đổ hoặc tràn, báo ngay cho giáo viên để được hướng dẫn xử lí. Hoá chất dùng còn thừa không được đổ trở lại bình chứa mà xử lí theo hướng dẫn của giáo viên.

Ví dụ xử lí sự cố: bị bỏng acid đặc thì dội nước rửa ngay nhiều lần (cho vòi nước chảy mạnh vào vết bỏng khoảng 3 đến 5 phút) rồi báo giáo viên; khi có khí độc, ngừng thí nghiệm, mở cửa cho thoáng và đưa người bị ảnh hưởng ra chỗ thoáng gió.

Một số dụng cụ thí nghiệm và cách sử dụng

Dụng cụ thí nghiệm thông dụng
Dụng cụDùng để
Ống nghiệmĐựng một lượng nhỏ hoá chất để làm thí nghiệm, đun nóng
Giá để ống nghiệmĐặt các ống nghiệm
Kẹp ống nghiệm (kẹp gỗ)Kẹp ống nghiệm khi đun nóng
Cốc thuỷ tinh, bình nón (bình tam giác)Đựng, pha, đun dung dịch
Phễu lọcLọc chất rắn khỏi chất lỏng, rót chất lỏng vào chai miệng nhỏ
Ống đongĐong một lượng chất lỏng
Ống hút nhỏ giọtLấy một lượng nhỏ chất lỏng, nhỏ từng giọt
Đũa thuỷ tinhKhuấy khi hoà tan chất rắn
Thìa thuỷ tinh, panhLấy hoá chất rắn

Ghi chú · Ống nghiệm

Khi làm thí nghiệm, giữ ống nghiệm bằng tay không thuận, dùng tay thuận để thêm hoá chất. Khi đun nóng, kẹp ống nghiệm ở khoảng 1/3 ống tính từ miệng ống. Từ từ đưa đáy ống vào ngọn lửa đèn cồn, miệng ống nghiêng về phía không có người, làm nóng đều đáy ống rồi mới đun tập trung ở chỗ có hoá chất. Đặt đáy ống ở chỗ nóng nhất của ngọn lửa (khoảng 2/3 ngọn lửa tính từ dưới lên), không để đáy ống chạm vào bấc đèn.

Kẹp quá cao thì khó thao tác, kẹp quá thấp thì ống dễ tuột, rơi. Hơ nóng đều giúp nhiệt toả đều, tránh làm nứt vỡ ống khi lửa dồn nhiệt vào một điểm.

Ghi chú · Ống hút nhỏ giọt

Bóp chặt và giữ quả bóp cao su, đưa đầu ống vào lọ hoá chất, thả chậm quả bóp để hút chất lỏng lên. Chuyển ống đến miệng ống nghiệm, bóp nhẹ để nhỏ từng giọt. Không chạm đầu ống hút vào thành ống nghiệm.

Thiết bị đo pH và huyết áp kế

Thiết bị đo pH (bút đo pH): cho điện cực của thiết bị vào dung dịch cần đo, giá trị pH của dung dịch hiện trên màn hình. Ví dụ đo được: nước chanh khoảng 2,4; nước cam khoảng 3,5; nước máy khoảng 7,5; nước vôi trong khoảng 12.

Huyết áp kế dùng để đo huyết áp, gồm huyết áp kế đồng hồ, huyết áp kế thuỷ ngân,… Huyết áp kế đồng hồ gồm một bao cao su bọc trong băng vải dài để quấn quanh cánh tay, nối với áp kế đồng hồ bằng ống cao su; áp kế lại nối với quả bóp cao su có van và một ốc vặn chặt hoặc nới lỏng được.

Thiết bị điện và cách sử dụng

  • Nguồn điện: các thí nghiệm thường dùng pin 1,5 V. Ghép nối tiếp hai pin được bộ nguồn 3 V, bốn pin được bộ nguồn 6 V.
  • Biến áp nguồn: chuyển đổi điện áp xoay chiều 220 V thành điện áp xoay chiều hoặc điện áp một chiều có giá trị nhỏ, đảm bảo an toàn khi làm thí nghiệm.
  • Thiết bị đo điện: ampe kế đo cường độ dòng điện, vôn kế đo hiệu điện thế.
  • Joulemeter: đo dòng điện, điện áp, công suất và năng lượng điện cung cấp cho mạch điện; các giá trị hiện trên màn hình LED.
  • Thiết bị sử dụng điện: biến trở, điôt phát quang (kèm điện trở bảo vệ), bóng đèn kèm đui 3 V,…
  • Thiết bị điện hỗ trợ: công tắc, cầu chì ống, dây nối,…
So sánh ampe kế và vôn kế
Đặc điểmAmpe kếVôn kế
Kí hiệu trên mặtA hoặc mAV hoặc mV
ĐoCường độ dòng điệnHiệu điện thế
Cách mắcNối tiếp với thiết bị cần đoSong song với thiết bị (hoặc nguồn) cần đo
Chốt nốiChốt (+) nối về phía cực (+) của nguồn, chốt (−) về phía cực (−)Chốt (+) nối về phía cực (+) của nguồn, chốt (−) về phía cực (−)
Điện trởKhông đáng kểRất lớn

Joulemeter có hai cặp chốt: chốt vào nối với nguồn điện, chốt ra nối với mạch điện, nên toàn bộ dòng điện cung cấp cho mạch đều đi qua nó.

Lưu ý · Sử dụng điện an toàn

Với thiết bị đo điện: dùng đúng chức năng, đúng thang đo (giới hạn đo lớn hơn giá trị cần đo), mắc vào mạch đúng cách và dùng nguồn phù hợp. Với nguồn điện và biến áp nguồn: chọn đúng điện áp, đúng chức năng (một chiều hay xoay chiều), cắm đúng chốt. Lắp và sửa mạch khi công tắc đang mở; kiểm tra lại rồi mới đóng mạch. Tay khô khi dùng thiết bị điện, tránh xa nơi có điện thế nguy hiểm.

Trong bàn thí nghiệm ảo ở phần Khám phá, em chọn biến áp nguồn, dụng cụ đo, cách mắc, chốt nối và thang đo cho từng nhiệm vụ rồi đóng khoá K để xem điều gì xảy ra.

Khám phá

Bàn thí nghiệm ảo

Chọn một nhiệm vụ. Khi khoá K mở, đặt biến áp nguồn đúng chức năng và điện áp cho bóng đèn 3 V, chọn dụng cụ đo, cách mắc, chốt nối và thang đo. Nhấn "Đóng khoá K" để xem đèn, kim đồng hồ hay màn hình joulemeter và lời giải thích. Hoàn thành cả ba nhiệm vụ.

Chọn nhiệm vụ

Đo cường độ dòng điện chạy qua bóng đèn. Hướng dẫn: bóng đèn 3 V dùng nguồn điện một chiều 3 V lấy từ biến áp nguồn. Đã hoàn thành 0/3 nhiệm vụ.

Biến áp nguồn: chức năng
Biến áp nguồn: điện áp ra
Dụng cụ đo
Cách mắc
Chốt nối
Thang đo (giới hạn đo)
Biến áp nguồnAC 12 V+−KĐV+−
015V

Vôn kế chỉ 0.

Khoá K đang mở. Chọn chức năng và điện áp của biến áp nguồn, chọn dụng cụ đo, cách mắc, chốt nối và thang đo rồi mới đóng khoá K.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Trên nhãn một chai có ghi: "Hydrochloric acid 37%, HCl, M = 36,46 g/mol", kèm kí hiệu cảnh báo chất ăn mòn. Nhãn cho biết những gì và khi rót hoá chất này cần chú ý gì?
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Cần đo cường độ dòng điện qua một bóng đèn 3 V và hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn đó, dùng biến áp nguồn. Hãy nêu cách chọn và mắc thiết bị.
Đã hiện 0/5 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Dòng điện qua bóng đèn khoảng 0,5 A. Ampe kế có ba thang đo: 0,3 A; 0,6 A; 3 A. Nên chọn thang nào?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/12 bài

Bài 1

Biến áp nguồn là thiết bị có chức năng

Bài 2

Nối mỗi thiết bị với chức năng của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 3

Những việc làm nào đúng quy tắc sử dụng hoá chất an toàn?

Bài 4

Để lấy một lượng nhỏ dung dịch (khoảng 1 mL), thường dùng dụng cụ nào?

Bài 5

Khi đun nóng hoá chất trong ống nghiệm, cách làm nào sau đây là SAI?

Bài 6

Sắp xếp các bước dùng ống hút nhỏ giọt cho đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Thả chậm quả bóp để hút chất lỏng lên
  2. Vị trí 2: Bóp chặt và giữ quả bóp cao su
  3. Vị trí 3: Bóp nhẹ để nhỏ từng giọt vào ống nghiệm, không chạm thành ống
  4. Vị trí 4: Đưa đầu ống hút vào lọ hoá chất
  5. Vị trí 5: Chuyển ống hút đến miệng ống nghiệm

Bài 7

Một ống nghiệm dài 15 cm. Khi đun nóng, nên kẹp ống nghiệm ở chỗ cách miệng ống bao nhiêu xentimét?

Đơn vị:cm

Bài 8

Cần ghép nối tiếp bao nhiêu pin 1,5 V để được bộ nguồn 4,5 V?

Bài 9

Những điều nào đúng khi dùng ampe kế?

Bài 10

Một bạn mắc nhầm vôn kế nối tiếp với bóng đèn rồi đóng mạch. Điều gì xảy ra?

Bài 11

Một ampe kế có giới hạn đo 0,6 A, mỗi vạch chia ứng với 0,02 A. Kim chỉ ở vạch thứ 15 tính từ vạch 0. Ampe kế chỉ bao nhiêu ampe?

Đơn vị:A

Bài 12

Những thiết bị nào là thiết bị điện hỗ trợ trong phòng thí nghiệm?

Ghi nhớ

  • Chỉ dùng hoá chất có nhãn rõ ràng, đọc kĩ nhãn trước khi dùng; không lấy hoá chất bằng tay; hoá chất thừa không đổ lại bình chứa.
  • Hoá chất rắn lấy bằng thìa hoặc panh; hoá chất lỏng rót qua phễu, ống đong có mỏ hoặc lấy bằng ống hút nhỏ giọt, nhãn hướng lên trên.
  • Đun ống nghiệm: kẹp ở khoảng 1/3 ống từ miệng, hơ nóng đều, miệng ống hướng về phía không có người, không chạm bấc đèn.
  • Biến áp nguồn chuyển 220 V xoay chiều thành điện áp nhỏ an toàn; chọn đúng chức năng và điện áp.
  • Ampe kế mắc nối tiếp, vôn kế mắc song song, chốt (+) về phía cực (+) của nguồn, thang đo lớn hơn giá trị cần đo; joulemeter nối nguồn vào chốt vào, mạch vào chốt ra.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ