Mở đầu · Lý thuyết
Bài 1. Sử dụng một số hoá chất, thiết bị cơ bản trong phòng thí nghiệm
Ở lớp 8, em sẽ làm nhiều thí nghiệm với hoá chất, dụng cụ thuỷ tinh và mạch điện. Một lọ hoá chất không có nhãn, một ống nghiệm kẹp quá thấp hay một ampe kế mắc nhầm song song với bóng đèn đều có thể làm thí nghiệm thất bại, thậm chí gây tai nạn. Vậy khi dùng hoá chất, dụng cụ và thiết bị đo, cần chú ý những gì để thí nghiệm vừa thành công vừa an toàn?
Em sẽ học được
- Đọc được thông tin trên nhãn hoá chất và nêu được quy tắc sử dụng hoá chất an toàn.
- Nêu được cách lấy hoá chất rắn, hoá chất lỏng và cách dùng ống nghiệm, ống hút nhỏ giọt.
- Nêu được cách dùng thiết bị đo pH và huyết áp kế.
- Nhận biết được nguồn điện, biến áp nguồn, ampe kế, vôn kế, joulemeter, thiết bị sử dụng điện, thiết bị điện hỗ trợ và cách sử dụng chúng an toàn.
Nhận biết hoá chất và quy tắc sử dụng hoá chất an toàn
Các hoá chất trong phòng thí nghiệm đều được đựng trong chai hoặc lọ kín, thường làm bằng thuỷ tinh, nhựa,… và có dán nhãn. Nhãn ghi tên hoá chất, công thức hoá học, khối lượng hoặc thể tích, độ tinh khiết, nhà sản xuất, các kí hiệu cảnh báo, điều kiện bảo quản,… Dung dịch pha sẵn còn ghi nồng độ của chất tan.
| Thông tin | Lọ thứ nhất | Lọ thứ hai |
|---|---|---|
| Tên hoá chất | sodium hydroxide | hydrochloric acid |
| Công thức hoá học | NaOH | HCl |
| Thông tin khác | Độ tinh khiết AR (tinh khiết), khối lượng 500 g | Nồng độ 37%, khối lượng mol 36,46 g/mol |
| Kí hiệu cảnh báo | Chất ăn mòn | Chất ăn mòn, gây hại sức khoẻ |
Ghi chú · Cách lấy hoá chất
Lưu ý · Quy tắc sử dụng hoá chất an toàn
Ví dụ xử lí sự cố: bị bỏng acid đặc thì dội nước rửa ngay nhiều lần (cho vòi nước chảy mạnh vào vết bỏng khoảng 3 đến 5 phút) rồi báo giáo viên; khi có khí độc, ngừng thí nghiệm, mở cửa cho thoáng và đưa người bị ảnh hưởng ra chỗ thoáng gió.
Một số dụng cụ thí nghiệm và cách sử dụng
| Dụng cụ | Dùng để |
|---|---|
| Ống nghiệm | Đựng một lượng nhỏ hoá chất để làm thí nghiệm, đun nóng |
| Giá để ống nghiệm | Đặt các ống nghiệm |
| Kẹp ống nghiệm (kẹp gỗ) | Kẹp ống nghiệm khi đun nóng |
| Cốc thuỷ tinh, bình nón (bình tam giác) | Đựng, pha, đun dung dịch |
| Phễu lọc | Lọc chất rắn khỏi chất lỏng, rót chất lỏng vào chai miệng nhỏ |
| Ống đong | Đong một lượng chất lỏng |
| Ống hút nhỏ giọt | Lấy một lượng nhỏ chất lỏng, nhỏ từng giọt |
| Đũa thuỷ tinh | Khuấy khi hoà tan chất rắn |
| Thìa thuỷ tinh, panh | Lấy hoá chất rắn |
Ghi chú · Ống nghiệm
Kẹp quá cao thì khó thao tác, kẹp quá thấp thì ống dễ tuột, rơi. Hơ nóng đều giúp nhiệt toả đều, tránh làm nứt vỡ ống khi lửa dồn nhiệt vào một điểm.
Ghi chú · Ống hút nhỏ giọt
Thiết bị đo pH và huyết áp kế
Thiết bị đo pH (bút đo pH): cho điện cực của thiết bị vào dung dịch cần đo, giá trị pH của dung dịch hiện trên màn hình. Ví dụ đo được: nước chanh khoảng 2,4; nước cam khoảng 3,5; nước máy khoảng 7,5; nước vôi trong khoảng 12.
Huyết áp kế dùng để đo huyết áp, gồm huyết áp kế đồng hồ, huyết áp kế thuỷ ngân,… Huyết áp kế đồng hồ gồm một bao cao su bọc trong băng vải dài để quấn quanh cánh tay, nối với áp kế đồng hồ bằng ống cao su; áp kế lại nối với quả bóp cao su có van và một ốc vặn chặt hoặc nới lỏng được.
Thiết bị điện và cách sử dụng
- Nguồn điện: các thí nghiệm thường dùng pin 1,5 V. Ghép nối tiếp hai pin được bộ nguồn 3 V, bốn pin được bộ nguồn 6 V.
- Biến áp nguồn: chuyển đổi điện áp xoay chiều 220 V thành điện áp xoay chiều hoặc điện áp một chiều có giá trị nhỏ, đảm bảo an toàn khi làm thí nghiệm.
- Thiết bị đo điện: ampe kế đo cường độ dòng điện, vôn kế đo hiệu điện thế.
- Joulemeter: đo dòng điện, điện áp, công suất và năng lượng điện cung cấp cho mạch điện; các giá trị hiện trên màn hình LED.
- Thiết bị sử dụng điện: biến trở, điôt phát quang (kèm điện trở bảo vệ), bóng đèn kèm đui 3 V,…
- Thiết bị điện hỗ trợ: công tắc, cầu chì ống, dây nối,…
| Đặc điểm | Ampe kế | Vôn kế |
|---|---|---|
| Kí hiệu trên mặt | A hoặc mA | V hoặc mV |
| Đo | Cường độ dòng điện | Hiệu điện thế |
| Cách mắc | Nối tiếp với thiết bị cần đo | Song song với thiết bị (hoặc nguồn) cần đo |
| Chốt nối | Chốt (+) nối về phía cực (+) của nguồn, chốt (−) về phía cực (−) | Chốt (+) nối về phía cực (+) của nguồn, chốt (−) về phía cực (−) |
| Điện trở | Không đáng kể | Rất lớn |
Joulemeter có hai cặp chốt: chốt vào nối với nguồn điện, chốt ra nối với mạch điện, nên toàn bộ dòng điện cung cấp cho mạch đều đi qua nó.
Lưu ý · Sử dụng điện an toàn
Trong bàn thí nghiệm ảo ở phần Khám phá, em chọn biến áp nguồn, dụng cụ đo, cách mắc, chốt nối và thang đo cho từng nhiệm vụ rồi đóng khoá K để xem điều gì xảy ra.
Khám phá
Bàn thí nghiệm ảo
Chọn một nhiệm vụ. Khi khoá K mở, đặt biến áp nguồn đúng chức năng và điện áp cho bóng đèn 3 V, chọn dụng cụ đo, cách mắc, chốt nối và thang đo. Nhấn "Đóng khoá K" để xem đèn, kim đồng hồ hay màn hình joulemeter và lời giải thích. Hoàn thành cả ba nhiệm vụ.
Đo cường độ dòng điện chạy qua bóng đèn. Hướng dẫn: bóng đèn 3 V dùng nguồn điện một chiều 3 V lấy từ biến áp nguồn. Đã hoàn thành 0/3 nhiệm vụ.
Vôn kế chỉ 0.
Khoá K đang mở. Chọn chức năng và điện áp của biến áp nguồn, chọn dụng cụ đo, cách mắc, chốt nối và thang đo rồi mới đóng khoá K.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/12 bài
Bài 1
Biến áp nguồn là thiết bị có chức năng
Bài 2
Nối mỗi thiết bị với chức năng của nó.
Bài 3
Những việc làm nào đúng quy tắc sử dụng hoá chất an toàn?
Bài 4
Để lấy một lượng nhỏ dung dịch (khoảng 1 mL), thường dùng dụng cụ nào?
Bài 5
Khi đun nóng hoá chất trong ống nghiệm, cách làm nào sau đây là SAI?
Bài 6
Sắp xếp các bước dùng ống hút nhỏ giọt cho đúng thứ tự.
Bài 7
Một ống nghiệm dài 15 cm. Khi đun nóng, nên kẹp ống nghiệm ở chỗ cách miệng ống bao nhiêu xentimét?
Bài 8
Cần ghép nối tiếp bao nhiêu pin 1,5 V để được bộ nguồn 4,5 V?
Bài 9
Những điều nào đúng khi dùng ampe kế?
Bài 10
Một bạn mắc nhầm vôn kế nối tiếp với bóng đèn rồi đóng mạch. Điều gì xảy ra?
Bài 11
Một ampe kế có giới hạn đo 0,6 A, mỗi vạch chia ứng với 0,02 A. Kim chỉ ở vạch thứ 15 tính từ vạch 0. Ampe kế chỉ bao nhiêu ampe?
Bài 12
Những thiết bị nào là thiết bị điện hỗ trợ trong phòng thí nghiệm?
Ghi nhớ
- Chỉ dùng hoá chất có nhãn rõ ràng, đọc kĩ nhãn trước khi dùng; không lấy hoá chất bằng tay; hoá chất thừa không đổ lại bình chứa.
- Hoá chất rắn lấy bằng thìa hoặc panh; hoá chất lỏng rót qua phễu, ống đong có mỏ hoặc lấy bằng ống hút nhỏ giọt, nhãn hướng lên trên.
- Đun ống nghiệm: kẹp ở khoảng 1/3 ống từ miệng, hơ nóng đều, miệng ống hướng về phía không có người, không chạm bấc đèn.
- Biến áp nguồn chuyển 220 V xoay chiều thành điện áp nhỏ an toàn; chọn đúng chức năng và điện áp.
- Ampe kế mắc nối tiếp, vôn kế mắc song song, chốt (+) về phía cực (+) của nguồn, thang đo lớn hơn giá trị cần đo; joulemeter nối nguồn vào chốt vào, mạch vào chốt ra.