Chương 5 · Lý thuyết
Bài 22. Mạch điện đơn giản
Với một pin, một bóng đèn pin, một công tắc và vài đoạn dây nối, làm thế nào để bóng đèn sáng? Người thợ điện không vẽ hình cái pin, cái bóng đèn thật mà vẽ những kí hiệu đơn giản. Đọc được những kí hiệu ấy, em có thể lắp đúng mọi mạch điện.
Em sẽ học được
- Nêu được các bộ phận của một mạch điện đơn giản; phân biệt mạch kín và mạch hở.
- Vẽ được sơ đồ mạch điện với kí hiệu của pin, công tắc, dây dẫn, bóng đèn, điện trở, biến trở, chuông điện, ampe kế, vôn kế, điốt và điốt phát quang.
- Mắc được mạch điện đơn giản gồm pin, công tắc, dây dẫn, bóng đèn; xác định được chiều dòng điện quy ước.
- Mô tả được công dụng của cầu chì, rơ-le, cầu dao tự động, chuông điện.
Mạch điện và sơ đồ mạch điện
Định nghĩa · Mạch điện
Để vẽ mạch điện cho nhanh, rõ và ai cũng hiểu giống nhau, người ta dùng sơ đồ mạch điện: mỗi bộ phận được thay bằng một kí hiệu quy ước, các dây nối được vẽ bằng những đoạn thẳng. Chọn từng kí hiệu dưới đây để xem tên và công dụng.
Nguồn điện (pin). Vạch dài, mảnh là cực dương (+); vạch ngắn, đậm là cực âm (−). Cung cấp năng lượng điện cho mạch.
| Bộ phận | Kí hiệu được vẽ như thế nào |
|---|---|
| Nguồn điện (pin) | Hai vạch song song: vạch dài, mảnh là cực dương; vạch ngắn, đậm là cực âm |
| Công tắc | Đoạn thẳng nối hai chấm tròn (đóng) hoặc chếch lên (mở) |
| Bóng đèn | Vòng tròn có dấu nhân bên trong |
| Điện trở | Hình chữ nhật |
| Biến trở | Hình chữ nhật có mũi tên chéo qua |
| Ampe kế, vôn kế | Vòng tròn có chữ A, chữ V; có ghi chốt (+), (trừ) |
| Điốt | Tam giác chỉ vào một vạch thẳng (chiều cho dòng điện đi qua) |
| Điốt phát quang (LED) | Kí hiệu điốt kèm hai mũi tên nhỏ hướng ra ngoài |
Ghi chú · Mẹo vẽ sơ đồ
Chiều dòng điện
Định lí · Quy ước chiều dòng điện
Lưu ý · Electron đi ngược chiều quy ước
Dòng điện do pin hoặc acquy cung cấp có chiều không đổi, gọi là dòng điện một chiều. Nếu đảo hai cực của pin trong mạch, chiều dòng điện trong mạch đổi ngược lại.
Cầu chì, cầu dao tự động, rơ-le, chuông điện
| Thiết bị | Công dụng | Hoạt động |
|---|---|---|
| Cầu chì | Bảo vệ các thiết bị điện khác trong mạch không bị hỏng khi dòng điện trong mạch đột ngột tăng quá mức | Mắc nối tiếp với thiết bị. Khi dòng điện quá lớn, dây chảy trong cầu chì nóng chảy và đứt, làm ngắt mạch; phải thay dây chảy mới |
| Cầu dao tự động (aptomat) | Tự động ngắt mạch điện để các thiết bị điện không bị hỏng khi dòng điện đột ngột tăng quá mức | Thường đặt ngay sau chỗ đưa điện lưới vào nhà hoặc ở từng tầng; sau khi tự ngắt, chỉ cần gạt lên để đóng lại |
| Rơ-le | Điều khiển đóng, ngắt mạch điện một cách tự động | Dòng điện nhỏ chạy qua cuộn dây của rơ-le làm nó hút một thanh kim loại, đóng hoặc ngắt một mạch điện khác |
| Chuông điện | Phát ra tín hiệu bằng âm thanh khi có dòng điện chạy qua | Thường lắp ở cửa ra vào; khách bấm nút (công tắc) làm mạch kín, chuông kêu |
Ghi chú · Điểm giống nhau
Khám phá
Bộ lắp mạch điện
Chọn một vị trí trên bàn lắp mạch rồi chọn bộ phận để lắp vào; sơ đồ bên cạnh tự vẽ bằng kí hiệu. Hãy làm cho đèn sáng, rồi thử: mở công tắc, đảo chiều pin (quan sát mũi tên chiều dòng điện), thay đèn bằng LED và đảo chiều LED, bỏ hết đèn chỉ để dây nối.
Vị trí 4 (để trống): chọn bộ phận để lắp vào
Còn một chỗ để trống nên mạch hở. Chọn chỗ trống rồi chọn bộ phận để lắp vào (dây nối cũng được).
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Một mạch điện đơn giản để thắp sáng bóng đèn pin cần những bộ phận nào?
Bài 2
Trong kí hiệu nguồn điện (pin) trên sơ đồ, cực dương được biểu diễn bằng
Bài 3
Nối mỗi bộ phận với kí hiệu của nó trên sơ đồ mạch điện.
Bài 4
Chiều dòng điện quy ước trong mạch điện là chiều
Bài 5
Trong dây dẫn kim loại của một mạch điện kín, các electron tự do dịch chuyển như thế nào so với chiều dòng điện quy ước?
Bài 6
Mạch điện gồm pin, công tắc, bóng đèn tốt và dây nối. Công tắc mở thì
Bài 7
Nối mỗi thiết bị với công dụng của nó.
Bài 8
Dòng điện do pin hoặc acquy cung cấp có chiều không đổi. Dòng điện này được gọi là gì?
Bài 9
Một bạn nối thẳng hai cực của pin bằng một đoạn dây đồng, không qua bóng đèn hay thiết bị nào. Điều gì xảy ra?
Ghi nhớ
- Mạch điện gồm nguồn điện, thiết bị tiêu thụ điện, công tắc, dây nối; mạch kín mới có dòng điện.
- Sơ đồ mạch điện dùng kí hiệu quy ước; ở kí hiệu pin, vạch dài là cực dương, vạch ngắn là cực âm.
- Chiều dòng điện quy ước: từ cực dương của nguồn, qua dây nối và các dụng cụ điện, tới cực âm. Pin, acquy cho dòng điện một chiều.
- Cầu chì, cầu dao tự động bảo vệ mạch khi dòng điện tăng quá mức; rơ-le đóng, ngắt mạch tự động; chuông điện phát âm thanh khi có dòng điện.