Bỏ qua đến nội dung

Chương 5 · Lý thuyết

Bài 24. Cường độ dòng điện và hiệu điện thế

Cùng một bóng đèn, lắp vào mạch này thì sáng rực, lắp vào mạch kia thì sáng mờ. Trên vỏ pin ghi 1,5 V, trên acquy xe máy ghi 12 V, ổ cắm trong nhà là 220 V. Những con số ấy cho biết điều gì, và làm sao đo được dòng điện mạnh hay yếu?

Em sẽ học được

  • Nêu được cường độ dòng điện cho biết mức độ mạnh yếu của dòng điện; kí hiệu I, đơn vị ampe (A), miliampe (mA).
  • Nêu được khả năng sinh ra dòng điện của pin (acquy) được đo bằng hiệu điện thế giữa hai cực của nó; kí hiệu U, đơn vị vôn (V).
  • Mắc được ampe kế nối tiếp, vôn kế song song với dụng cụ cần đo, đúng chốt (+), (trừ); đọc được giới hạn đo và độ chia nhỏ nhất.
  • Đổi được đơn vị: A và mA; V, mV và kV.

Cường độ dòng điện

Thí nghiệm: mắc mạch gồm nguồn điện, công tắc, biến trở, bóng đèn và ampe kế nối tiếp nhau. Đóng công tắc, dịch chuyển con chạy của biến trở và quan sát: khi số chỉ của ampe kế càng lớn thì đèn càng sáng.

Định nghĩa · Cường độ dòng điện

Số chỉ của ampe kế là giá trị của cường độ dòng điện, cho biết mức độ mạnh yếu của dòng điện. Dòng điện càng mạnh thì cường độ dòng điện càng lớn. Cường độ dòng điện kí hiệu là I.
  • Đơn vị đo cường độ dòng điện là ampe, kí hiệu A.
  • Đơn vị nhỏ hơn là miliampe (mA): 1 A=1000 mA; 1 mA=0,001 A.
  • Dụng cụ đo cường độ dòng điện là ampe kế; trên sơ đồ, ampe kế kí hiệu là vòng tròn có chữ A.

Định lí · Cách mắc ampe kế

Mắc ampe kế nối tiếp với dụng cụ cần đo cường độ dòng điện, sao cho dòng điện đi vào chốt dương (+) và đi ra ở chốt âm (trừ) của ampe kế, tức là chốt (+) nối về phía cực dương của nguồn điện.

Lưu ý · Không mắc ampe kế song song

Không được mắc hai chốt của ampe kế trực tiếp vào hai cực của nguồn điện hoặc song song với bóng đèn: dòng điện qua ampe kế sẽ rất lớn, làm hỏng ampe kế và nguồn. Chọn ampe kế có giới hạn đo (GHĐ) lớn hơn cường độ dòng điện cần đo và có độ chia nhỏ nhất (ĐCNN) phù hợp.

Hiệu điện thế

Trên mỗi nguồn điện đều ghi một số vôn: pin tròn 1,5 V, pin vuông 9 V, acquy xe máy 12 V. Giữa hai cực của nguồn điện có một hiệu điện thế.

Định nghĩa · Hiệu điện thế

Khả năng sinh ra dòng điện của pin (hay acquy) được đo bằng hiệu điện thế (còn gọi là điện áp) giữa hai cực của nó. Hiệu điện thế kí hiệu là U.
  • Đơn vị đo hiệu điện thế là vôn, kí hiệu V.
  • Đơn vị khác: milivôn (mV) và kilôvôn (kV): 1 mV=0,001 V; 1 kV=1000 V.
  • Dụng cụ đo hiệu điện thế là vôn kế; trên sơ đồ, vôn kế kí hiệu là vòng tròn có chữ V.

Thí nghiệm: lần lượt thay các nguồn điện 1,5 V, 3 V, 4,5 V vào cùng một mạch có bóng đèn và ampe kế. Hiệu điện thế giữa hai cực của nguồn điện càng lớn thì số chỉ ampe kế càng lớn, tức là cường độ dòng điện chạy qua đèn càng lớn, đèn càng sáng.

Định lí · Cách mắc vôn kế

Mắc vôn kế song song với dụng cụ cần đo hiệu điện thế (hai đầu bóng đèn, hai cực của nguồn điện), chốt dương (+) của vôn kế nối về phía cực dương, chốt âm (trừ) nối về phía cực âm của nguồn điện.

Ghi chú · Số vôn ghi trên nguồn

Số vôn ghi trên mỗi nguồn điện là hiệu điện thế giữa hai cực của nó khi chưa mắc vào mạch. Với pin mới, vôn kế chỉ đúng bằng số ghi trên pin; pin đã dùng lâu thì vôn kế chỉ nhỏ hơn. Hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn khi chưa mắc vào mạch bằng 0, nên không có dòng điện chạy qua đèn.

So sánh ampe kế và vôn kế

Tiêu chíAmpe kếVôn kế
Đo đại lượngCường độ dòng điện IHiệu điện thế U
Đơn vịampe (A), miliampe (mA)vôn (V), mV, kV
Cách mắcNối tiếp với dụng cụ cần đoSong song với dụng cụ cần đo
Chốt (+)Nối về phía cực dương của nguồnNối về phía cực dương của nguồn
Nếu mắc saiSong song với đèn: nối tắt đèn, dòng điện rất lớn, hỏng ampe kếNối tiếp: mạch gần như không có dòng điện, đèn tắt

Nhiều phòng thí nghiệm dùng đồng hồ đo điện đa năng: vặn núm chọn về thang đo cường độ dòng điện (A, mA) hoặc thang đo hiệu điện thế (V) rồi mắc đúng cách như ampe kế hoặc vôn kế.

Khám phá

Mắc ampe kế và vôn kế

Chọn cách mắc ampe kế và vôn kế, chiều mắc các chốt, rồi quan sát sơ đồ, độ sáng của đèn và kim hai dụng cụ đo. Thử cả cách mắc sai để xem điều gì xảy ra. Khi đã mắc đúng, đổi nguồn 1,5 V, 3 V, 4,5 V và ghi lại số chỉ.

+3 VKĐ
GHĐ 1 A – ĐCNN 0,05 A Ampe kế: chưa mắc
GHĐ 6 V – ĐCNN 0,5 V Vôn kế: chưa mắc

Đèn sáng. Hãy mắc đủ cả ampe kế và vôn kế để đo cường độ dòng điện qua đèn và hiệu điện thế giữa hai đầu đèn.

Ampe kế
Vôn kế
Chốt của ampe kế
Chốt của vôn kế
Nguồn điện

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Đổi đơn vị: (a) 0,35 A ra mA; (b) 1250 mA ra A; (c) 2,5 kV ra V; (d) 500 mV ra V.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một ampe kế có giới hạn đo 1 A, mặt số chia thành 20 khoảng đều nhau từ vạch 0 đến vạch 1 A. (a) Tìm độ chia nhỏ nhất. (b) Kim chỉ ở vạch thứ 9 tính từ vạch 0. Cường độ dòng điện là bao nhiêu?
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Cần đo cường độ dòng điện qua một bóng đèn và hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn trong mạch gồm pin, công tắc, bóng đèn. Mô tả cách mắc ampe kế và vôn kế.
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Đổi đơn vị: 0,25 A= ? mA

Đơn vị:mA

Bài 2

Đổi đơn vị: 75 mA= ? A

Đơn vị:A

Bài 3

Đổi đơn vị: 1,2 kV= ? V

Đơn vị:V

Bài 4

Cách mắc ampe kế nào sau đây đúng để đo cường độ dòng điện qua bóng đèn?

Bài 5

Vôn kế dùng để đo hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn phải được mắc

Bài 6

Một ampe kế có GHĐ 1 A và ĐCNN 0,05 A. Kim chỉ ở vạch thứ 7 tính từ vạch 0. Số chỉ của ampe kế là bao nhiêu ampe?

Đơn vị:A

Bài 7

Cần đo cường độ dòng điện khoảng 0,15 A. Nên chọn ampe kế nào sau đây để đo chính xác nhất?

Bài 8

Trên một chiếc pin có ghi 1,5 V. Con số này cho biết

Bài 9

Lần lượt mắc cùng một bóng đèn vào nguồn 1,5 V, rồi nguồn 4,5 V (bóng đèn chịu được). Ở nguồn 4,5 V thì

Bài 10

Một bạn mắc vôn kế nối tiếp với bóng đèn trong mạch có pin 3 V rồi đóng công tắc. Hiện tượng nào xảy ra?

Ghi nhớ

  • Cường độ dòng điện I cho biết mức độ mạnh yếu của dòng điện; đơn vị ampe (A); 1 A=1000 mA.
  • Hiệu điện thế U giữa hai cực của nguồn đo khả năng sinh ra dòng điện của nguồn; đơn vị vôn (V); 1 kV=1000 V, 1 mV=0,001 V.
  • Ampe kế mắc nối tiếp, vôn kế mắc song song với dụng cụ cần đo; chốt (+) nối về phía cực dương của nguồn.
  • Hiệu điện thế giữa hai cực nguồn càng lớn thì cường độ dòng điện qua đèn càng lớn, đèn càng sáng.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ