Chương 5 · Lý thuyết
Bài 24. Cường độ dòng điện và hiệu điện thế
Cùng một bóng đèn, lắp vào mạch này thì sáng rực, lắp vào mạch kia thì sáng mờ. Trên vỏ pin ghi 1,5 V, trên acquy xe máy ghi 12 V, ổ cắm trong nhà là 220 V. Những con số ấy cho biết điều gì, và làm sao đo được dòng điện mạnh hay yếu?
Em sẽ học được
- Nêu được cường độ dòng điện cho biết mức độ mạnh yếu của dòng điện; kí hiệu I, đơn vị ampe (A), miliampe (mA).
- Nêu được khả năng sinh ra dòng điện của pin (acquy) được đo bằng hiệu điện thế giữa hai cực của nó; kí hiệu U, đơn vị vôn (V).
- Mắc được ampe kế nối tiếp, vôn kế song song với dụng cụ cần đo, đúng chốt (+), (trừ); đọc được giới hạn đo và độ chia nhỏ nhất.
- Đổi được đơn vị: A và mA; V, mV và kV.
Cường độ dòng điện
Thí nghiệm: mắc mạch gồm nguồn điện, công tắc, biến trở, bóng đèn và ampe kế nối tiếp nhau. Đóng công tắc, dịch chuyển con chạy của biến trở và quan sát: khi số chỉ của ampe kế càng lớn thì đèn càng sáng.
Định nghĩa · Cường độ dòng điện
- Đơn vị đo cường độ dòng điện là ampe, kí hiệu A.
- Đơn vị nhỏ hơn là miliampe (mA): 1 A=1000 mA; 1 mA=0,001 A.
- Dụng cụ đo cường độ dòng điện là ampe kế; trên sơ đồ, ampe kế kí hiệu là vòng tròn có chữ A.
Định lí · Cách mắc ampe kế
Lưu ý · Không mắc ampe kế song song
Hiệu điện thế
Trên mỗi nguồn điện đều ghi một số vôn: pin tròn 1,5 V, pin vuông 9 V, acquy xe máy 12 V. Giữa hai cực của nguồn điện có một hiệu điện thế.
Định nghĩa · Hiệu điện thế
- Đơn vị đo hiệu điện thế là vôn, kí hiệu V.
- Đơn vị khác: milivôn (mV) và kilôvôn (kV): 1 mV=0,001 V; 1 kV=1000 V.
- Dụng cụ đo hiệu điện thế là vôn kế; trên sơ đồ, vôn kế kí hiệu là vòng tròn có chữ V.
Thí nghiệm: lần lượt thay các nguồn điện 1,5 V, 3 V, 4,5 V vào cùng một mạch có bóng đèn và ampe kế. Hiệu điện thế giữa hai cực của nguồn điện càng lớn thì số chỉ ampe kế càng lớn, tức là cường độ dòng điện chạy qua đèn càng lớn, đèn càng sáng.
Định lí · Cách mắc vôn kế
Ghi chú · Số vôn ghi trên nguồn
So sánh ampe kế và vôn kế
| Tiêu chí | Ampe kế | Vôn kế |
|---|---|---|
| Đo đại lượng | Cường độ dòng điện I | Hiệu điện thế U |
| Đơn vị | ampe (A), miliampe (mA) | vôn (V), mV, kV |
| Cách mắc | Nối tiếp với dụng cụ cần đo | Song song với dụng cụ cần đo |
| Chốt (+) | Nối về phía cực dương của nguồn | Nối về phía cực dương của nguồn |
| Nếu mắc sai | Song song với đèn: nối tắt đèn, dòng điện rất lớn, hỏng ampe kế | Nối tiếp: mạch gần như không có dòng điện, đèn tắt |
Nhiều phòng thí nghiệm dùng đồng hồ đo điện đa năng: vặn núm chọn về thang đo cường độ dòng điện (A, mA) hoặc thang đo hiệu điện thế (V) rồi mắc đúng cách như ampe kế hoặc vôn kế.
Khám phá
Mắc ampe kế và vôn kế
Chọn cách mắc ampe kế và vôn kế, chiều mắc các chốt, rồi quan sát sơ đồ, độ sáng của đèn và kim hai dụng cụ đo. Thử cả cách mắc sai để xem điều gì xảy ra. Khi đã mắc đúng, đổi nguồn 1,5 V, 3 V, 4,5 V và ghi lại số chỉ.
Đèn sáng. Hãy mắc đủ cả ampe kế và vôn kế để đo cường độ dòng điện qua đèn và hiệu điện thế giữa hai đầu đèn.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Đổi đơn vị: 0,25 A= ? mA
Bài 2
Đổi đơn vị: 75 mA= ? A
Bài 3
Đổi đơn vị: 1,2 kV= ? V
Bài 4
Cách mắc ampe kế nào sau đây đúng để đo cường độ dòng điện qua bóng đèn?
Bài 5
Vôn kế dùng để đo hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn phải được mắc
Bài 6
Một ampe kế có GHĐ 1 A và ĐCNN 0,05 A. Kim chỉ ở vạch thứ 7 tính từ vạch 0. Số chỉ của ampe kế là bao nhiêu ampe?
Bài 7
Cần đo cường độ dòng điện khoảng 0,15 A. Nên chọn ampe kế nào sau đây để đo chính xác nhất?
Bài 8
Trên một chiếc pin có ghi 1,5 V. Con số này cho biết
Bài 9
Lần lượt mắc cùng một bóng đèn vào nguồn 1,5 V, rồi nguồn 4,5 V (bóng đèn chịu được). Ở nguồn 4,5 V thì
Bài 10
Một bạn mắc vôn kế nối tiếp với bóng đèn trong mạch có pin 3 V rồi đóng công tắc. Hiện tượng nào xảy ra?
Ghi nhớ
- Cường độ dòng điện I cho biết mức độ mạnh yếu của dòng điện; đơn vị ampe (A); 1 A=1000 mA.
- Hiệu điện thế U giữa hai cực của nguồn đo khả năng sinh ra dòng điện của nguồn; đơn vị vôn (V); 1 kV=1000 V, 1 mV=0,001 V.
- Ampe kế mắc nối tiếp, vôn kế mắc song song với dụng cụ cần đo; chốt (+) nối về phía cực dương của nguồn.
- Hiệu điện thế giữa hai cực nguồn càng lớn thì cường độ dòng điện qua đèn càng lớn, đèn càng sáng.