Chương 3 · Lý thuyết
Bài 15. Áp suất trên một bề mặt
Một chiếc xe tăng nặng hàng chục tấn đi qua bãi lầy mà không bị sa lầy, trong khi chiếc ô tô nhẹ hơn nhiều lại dễ bị lún bánh. Lưỡi dao sắc cắt dễ hơn lưỡi dao cùn dù ta ấn cùng một lực. Tác dụng của một lực ép lên mặt bị ép phụ thuộc vào những gì?
Em sẽ học được
- Nêu được áp lực là lực ép có phương vuông góc với mặt bị ép.
- Nêu được áp suất là độ lớn của áp lực trên một đơn vị diện tích bị ép; viết được công thức p=F/S và đơn vị N/m mũ 2, Pa.
- Vận dụng công thức tính áp suất; giải thích được các cách làm tăng, giảm áp suất trong đời sống và kĩ thuật.
Áp lực
Định nghĩa · Áp lực
- Người đứng trên sàn nhà: trọng lượng của người ép lên sàn theo phương thẳng đứng, vuông góc với sàn, là áp lực.
- Ngón tay ấn đầu đinh ghim vào bảng gỗ: lực ấn vuông góc với mặt bảng là áp lực.
- Lực kéo một khúc gỗ trượt trên mặt sàn có phương song song với mặt sàn nên không phải là áp lực lên sàn.
Áp suất
Thí nghiệm: đặt một khối hộp kim loại lên mặt bột mịn (hoặc cát) phẳng theo các cách khác nhau, có khi chồng thêm một khối nữa, rồi so sánh độ lún. Kết quả: cùng diện tích bị ép, áp lực càng lớn thì độ lún càng lớn; cùng áp lực, diện tích bị ép càng nhỏ thì độ lún càng lớn.
Định nghĩa · Áp suất
- p là áp suất;
- F là áp lực tác dụng lên mặt bị ép, đơn vị N;
- S là diện tích bị ép, đơn vị m mũ 2.
Ghi chú · Đơn vị áp suất
Lưu ý · Đổi diện tích ra mét vuông
Tăng, giảm áp suất
Từ p=F/S: áp suất tăng khi áp lực tăng hoặc diện tích bị ép giảm; áp suất giảm khi áp lực giảm hoặc diện tích bị ép tăng.
| Mục đích | Cách làm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tăng áp suất | Tăng áp lực, giảm diện tích bị ép (hoặc cả hai) | Mài dao cho sắc, đầu đinh và mũi khoan nhọn, ấn mạnh tay khi cắt |
| Giảm áp suất | Giảm áp lực, tăng diện tích bị ép (hoặc cả hai) | Móng nhà xây rộng hơn tường, xe tăng chạy bằng xích, lót tấm ván khi đi trên bùn, quai ba lô bản to |
Xe tăng nặng nhưng xích có diện tích tiếp xúc rất lớn nên áp suất lên mặt đất nhỏ, không bị lún; ô tô nhẹ hơn nhưng chỉ tiếp xúc ở bốn bánh, áp suất lớn hơn nên dễ sa lầy.
Khám phá
Gạch trên nền cát
Chọn mặt gạch tiếp xúc với cát (nằm, nghiêng, đứng) và số viên gạch chồng lên nhau. Quan sát áp lực F, diện tích bị ép S, áp suất p và độ lún. Giữ nguyên số gạch, đổi mặt đặt: p thay đổi thế nào? Giữ nguyên mặt đặt, thêm gạch: p thay đổi thế nào? Sau đó bấm "Bắt đầu thử thách" để đạt đúng áp suất cho trước.
- Áp lực F
- 20 N
- Diện tích bị ép S
- 200 cm² = 0,02 m²
- Áp suất p = F : S
- 1 000 Pa
Thử thách: đạt một áp suất cho trước bằng cách đổi áp lực hoặc diện tích bị ép.
1 viên gạch đặt nằm: áp lực F = 20 N, diện tích bị ép S = 20 cm × 10 cm = 200 cm² = 0,02 m², áp suất p = F : S = 1 000 Pa. Gạch lún 2,5 mm (mô hình).
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Áp lực là
Bài 2
Đơn vị nào sau đây là đơn vị của áp suất?
Bài 3
Một thùng hàng có trọng lượng 600 N đặt trên sàn, diện tích tiếp xúc với sàn là 0,3 m mũ 2. Tính áp suất thùng hàng tác dụng lên sàn.
Bài 4
Một cái bàn có trọng lượng 200 N đứng trên bốn chân, diện tích tiếp xúc của mỗi chân với sàn là 10 xăng-ti-mét vuông. Tính áp suất của bàn lên sàn.
Bài 5
Một vật tác dụng lên mặt bàn một áp suất 1500 Pa, diện tích bị ép là 0,2 m mũ 2. Tính áp lực của vật lên mặt bàn.
Bài 6
Một người có trọng lượng 600 N đứng trên mặt đất gây ra áp suất 15000 Pa. Diện tích tiếp xúc của hai bàn chân với mặt đất là bao nhiêu mét vuông?
Bài 7
Cùng một viên gạch hình hộp chữ nhật đặt trên nền cát. Đặt theo mặt nào thì gạch lún sâu nhất?
Bài 8
Những trường hợp nào là làm tăng áp suất?
Bài 9
Vì sao quai cặp, quai ba lô thường được làm bản to?
Ghi nhớ
- Áp lực là lực ép có phương vuông góc với mặt bị ép.
- Áp suất là độ lớn của áp lực trên một đơn vị diện tích bị ép: p=F/S.
- Đơn vị áp suất: N/m mũ 2 =Pa (paxcan); nhớ đổi S ra m mũ 2.
- Tăng áp suất: tăng F hoặc giảm S; giảm áp suất: giảm F hoặc tăng S.