Bỏ qua đến nội dung

Chương 3 · Lý thuyết

Bài 15. Áp suất trên một bề mặt

Một chiếc xe tăng nặng hàng chục tấn đi qua bãi lầy mà không bị sa lầy, trong khi chiếc ô tô nhẹ hơn nhiều lại dễ bị lún bánh. Lưỡi dao sắc cắt dễ hơn lưỡi dao cùn dù ta ấn cùng một lực. Tác dụng của một lực ép lên mặt bị ép phụ thuộc vào những gì?

Em sẽ học được

  • Nêu được áp lực là lực ép có phương vuông góc với mặt bị ép.
  • Nêu được áp suất là độ lớn của áp lực trên một đơn vị diện tích bị ép; viết được công thức p=F/S và đơn vị N/m mũ 2, Pa.
  • Vận dụng công thức tính áp suất; giải thích được các cách làm tăng, giảm áp suất trong đời sống và kĩ thuật.

Áp lực

Định nghĩa · Áp lực

Áp lực là lực ép có phương vuông góc với mặt bị ép.
  • Người đứng trên sàn nhà: trọng lượng của người ép lên sàn theo phương thẳng đứng, vuông góc với sàn, là áp lực.
  • Ngón tay ấn đầu đinh ghim vào bảng gỗ: lực ấn vuông góc với mặt bảng là áp lực.
  • Lực kéo một khúc gỗ trượt trên mặt sàn có phương song song với mặt sàn nên không phải là áp lực lên sàn.

Áp suất

Thí nghiệm: đặt một khối hộp kim loại lên mặt bột mịn (hoặc cát) phẳng theo các cách khác nhau, có khi chồng thêm một khối nữa, rồi so sánh độ lún. Kết quả: cùng diện tích bị ép, áp lực càng lớn thì độ lún càng lớn; cùng áp lực, diện tích bị ép càng nhỏ thì độ lún càng lớn.

Định nghĩa · Áp suất

Áp suất là độ lớn của áp lực trên một đơn vị diện tích bị ép.
p=F/S
  • p là áp suất;
  • F là áp lực tác dụng lên mặt bị ép, đơn vị N;
  • S là diện tích bị ép, đơn vị m mũ 2.

Ghi chú · Đơn vị áp suất

Đơn vị áp suất là niutơn trên mét vuông (N/m mũ 2), còn gọi là paxcan (Pa): 1 Pa=1 N/m mũ 2. Ngoài ra còn dùng bar (1 bar=100000 Pa) và atmôtphe (1 atm≈101300 Pa).

Lưu ý · Đổi diện tích ra mét vuông

1 xăng-ti-mét vuông=0,0001 m mũ 2 và 1 mm mũ 2 =0,000001 m mũ 2. Quên đổi đơn vị diện tích là lỗi hay gặp nhất khi tính áp suất.

Tăng, giảm áp suất

Từ p=F/S: áp suất tăng khi áp lực tăng hoặc diện tích bị ép giảm; áp suất giảm khi áp lực giảm hoặc diện tích bị ép tăng.

Mục đíchCách làmVí dụ
Tăng áp suấtTăng áp lực, giảm diện tích bị ép (hoặc cả hai)Mài dao cho sắc, đầu đinh và mũi khoan nhọn, ấn mạnh tay khi cắt
Giảm áp suấtGiảm áp lực, tăng diện tích bị ép (hoặc cả hai)Móng nhà xây rộng hơn tường, xe tăng chạy bằng xích, lót tấm ván khi đi trên bùn, quai ba lô bản to

Xe tăng nặng nhưng xích có diện tích tiếp xúc rất lớn nên áp suất lên mặt đất nhỏ, không bị lún; ô tô nhẹ hơn nhưng chỉ tiếp xúc ở bốn bánh, áp suất lớn hơn nên dễ sa lầy.

Khám phá

Gạch trên nền cát

Chọn mặt gạch tiếp xúc với cát (nằm, nghiêng, đứng) và số viên gạch chồng lên nhau. Quan sát áp lực F, diện tích bị ép S, áp suất p và độ lún. Giữ nguyên số gạch, đổi mặt đặt: p thay đổi thế nào? Giữ nguyên mặt đặt, thêm gạch: p thay đổi thế nào? Sau đó bấm "Bắt đầu thử thách" để đạt đúng áp suất cho trước.

Mặt tiếp xúc với cát
Số viên gạch chồng lên nhau
Cátlún 2,5 mm
Mỗi viên gạch 20 cm × 10 cm × 5 cm, trọng lượng 20 N.
Áp lực F
20 N
Diện tích bị ép S
200 cm² = 0,02 m²
Áp suất p = F : S
1 000 Pa

Thử thách: đạt một áp suất cho trước bằng cách đổi áp lực hoặc diện tích bị ép.

1 viên gạch đặt nằm: áp lực F = 20 N, diện tích bị ép S = 20 cm × 10 cm = 200 cm² = 0,02 m², áp suất p = F : S = 1 000 Pa. Gạch lún 2,5 mm (mô hình).

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một bạn học sinh có khối lượng 50 kg đứng trên sàn nhà. Diện tích tiếp xúc của hai bàn chân với sàn là 0,04 m mũ 2. Tính áp suất bạn tác dụng lên sàn.
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một viên gạch kích thước 20 xăng-ti-mét×10 xăng-ti-mét×5 xăng-ti-mét có trọng lượng 20 N. Tính áp suất viên gạch tác dụng lên mặt sàn khi đặt nằm (mặt 20 xăng-ti-mét×10 xăng-ti-mét) và khi đặt đứng (mặt 10 xăng-ti-mét×5 xăng-ti-mét).
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Một xe tăng có trọng lượng 340000 N, diện tích tiếp xúc của hai bản xích với mặt đất là 1,5 m mũ 2. Một ô tô có trọng lượng 20000 N, diện tích tiếp xúc của bốn bánh với mặt đất là 250 xăng-ti-mét vuông. So sánh áp suất của xe tăng và ô tô lên mặt đất.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Áp lực là

Bài 2

Đơn vị nào sau đây là đơn vị của áp suất?

Bài 3

Một thùng hàng có trọng lượng 600 N đặt trên sàn, diện tích tiếp xúc với sàn là 0,3 m mũ 2. Tính áp suất thùng hàng tác dụng lên sàn.

Đơn vị:Pa

Bài 4

Một cái bàn có trọng lượng 200 N đứng trên bốn chân, diện tích tiếp xúc của mỗi chân với sàn là 10 xăng-ti-mét vuông. Tính áp suất của bàn lên sàn.

Đơn vị:Pa

Bài 5

Một vật tác dụng lên mặt bàn một áp suất 1500 Pa, diện tích bị ép là 0,2 m mũ 2. Tính áp lực của vật lên mặt bàn.

Đơn vị:N

Bài 6

Một người có trọng lượng 600 N đứng trên mặt đất gây ra áp suất 15000 Pa. Diện tích tiếp xúc của hai bàn chân với mặt đất là bao nhiêu mét vuông?

Đơn vị:m²

Bài 7

Cùng một viên gạch hình hộp chữ nhật đặt trên nền cát. Đặt theo mặt nào thì gạch lún sâu nhất?

Bài 8

Những trường hợp nào là làm tăng áp suất?

Bài 9

Vì sao quai cặp, quai ba lô thường được làm bản to?

Ghi nhớ

  • Áp lực là lực ép có phương vuông góc với mặt bị ép.
  • Áp suất là độ lớn của áp lực trên một đơn vị diện tích bị ép: p=F/S.
  • Đơn vị áp suất: N/m mũ 2 =Pa (paxcan); nhớ đổi S ra m mũ 2.
  • Tăng áp suất: tăng F hoặc giảm S; giảm áp suất: giảm F hoặc tăng S.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ