Chương 3 · Lý thuyết
Bài 16. Áp suất chất lỏng. Áp suất khí quyển
Người thợ lặn phải mặc bộ áo lặn chịu được áp suất lớn khi lặn sâu. Lật úp một cốc nước đầy có tờ giấy đậy miệng, nước không đổ ra. Hai hiện tượng này cho thấy chất lỏng và không khí đều gây ra áp suất. Áp suất ấy tác dụng theo phương nào và lớn cỡ nào?
Em sẽ học được
- Nêu được chất lỏng gây áp suất theo mọi phương lên đáy bình, thành bình và các vật ở trong lòng nó; càng sâu áp suất càng lớn.
- Nêu được áp suất tác dụng vào chất lỏng được chất lỏng truyền đi nguyên vẹn theo mọi hướng; giải thích được nguyên tắc máy nén thuỷ lực.
- Nêu được đặc điểm mực chất lỏng trong bình thông nhau.
- Lấy được ví dụ chứng tỏ sự tồn tại của áp suất khí quyển, áp suất này tác dụng theo mọi phương; giải thích được một số ứng dụng.
Áp suất chất lỏng
Thí nghiệm 1: đổ nước vào một bình trụ có đáy và các lỗ ở thành bình được bịt bằng màng cao su mỏng. Các màng cao su ở đáy và ở thành bình đều bị phồng ra: chất lỏng ép lên cả đáy bình lẫn thành bình.
Thí nghiệm 2: dùng một đĩa nhẹ D đậy đáy một ống trụ hở hai đầu (giữ bằng sợi dây), nhúng sâu vào bình nước rồi buông dây. Đĩa D không rơi dù ta xoay ống theo các hướng khác nhau: chất lỏng ép lên đĩa từ dưới lên và theo mọi phương.
Định lí · Kết luận
Ghi chú · Em có thể chưa biết: tính áp suất chất lỏng
Bình thông nhau
Bình thông nhau là bình có hai hoặc nhiều nhánh nối thông đáy với nhau. Trong hình dưới, khi khoá K mở, nước chảy từ nhánh có mực nước cao sang nhánh có mực nước thấp cho tới khi đứng yên.
Khoá K đóng. Nhánh A: 36 cm, nhánh B: 12 cm. Áp suất nước ở đáy nhánh A là 3 600 Pa, nhánh B là 1 200 Pa. Mở khoá K, em dự đoán nước sẽ chảy thế nào?
Định lí · Bình thông nhau
Ứng dụng: vòi ấm trà cao bằng miệng ấm (vòi thấp hơn thì nước tràn ra khi chưa rót đầy); ống đo mực chất lỏng gắn ngoài bể, nồi hơi; hệ thống cấp nước từ đài nước trên cao xuống các nhà.
Sự truyền áp suất chất lỏng. Máy nén thuỷ lực
Định lí · Sự truyền áp suất
Máy nén thuỷ lực gồm hai xilanh, một nhỏ một to, thông đáy với nhau, chứa đầy chất lỏng (thường là dầu) và được đậy bằng hai pít-tông. Tác dụng lực f lên pít-tông nhỏ diện tích s, áp suất f/s được dầu truyền nguyên vẹn tới pít-tông lớn diện tích S, tạo ra lực nâng F:
Diện tích pít-tông lớn gấp bao nhiêu lần pít-tông nhỏ thì lực nâng lớn gấp bấy nhiêu lần lực tác dụng. Nhờ vậy, kích nâng ô tô, phanh dầu, máy ép dùng một lực nhỏ để tạo ra lực rất lớn.
Áp suất khí quyển
Trái Đất được bao bọc bởi một lớp không khí dày tới hàng nghìn kilômét, gọi là khí quyển. Không khí có trọng lượng nên gây ra áp suất lên Trái Đất và mọi vật trên Trái Đất.
Định nghĩa · Áp suất khí quyển
- Hút hết không khí trong hộp sữa giấy, hộp bị bẹp theo nhiều phía: áp suất khí quyển bên ngoài lớn hơn áp suất không khí còn lại trong hộp.
- Lật ngược cốc nước đầy có tờ giấy đậy miệng, nước không chảy ra: áp suất khí quyển đẩy tờ giấy từ dưới lên, lớn hơn áp suất do nước trong cốc gây ra.
- Khi máy bay cất cánh hay hạ cánh, áp suất khí quyển bên ngoài thay đổi nhanh, chênh với áp suất trong tai nên ta bị ù tai.
Nước vẫn ở trong cốc. Cốc để ngửa: nước nằm yên trong cốc nhờ đáy cốc đỡ.
Ứng dụng: ấn giác mút vào mặt kính để đẩy không khí ra, áp suất khí quyển bên ngoài ép giác mút dính chặt; dùng ống hút để uống nước; bình xịt, tàu đệm khí; nắp ấm trà có lỗ nhỏ để không khí vào, nước rót ra dễ dàng.
Khám phá
Cảm biến áp suất trong bể
Kéo cảm biến (hoặc chọn nó rồi bấm phím mũi tên lên, xuống) để thay đổi độ sâu h và đọc áp suất. Xoay màng cảm biến hướng lên, ngang, xuống ở cùng một độ sâu: số chỉ có đổi không? Đổi chất lỏng trong bể và so sánh các đường trên đồ thị p theo h.
Áp suất chất lỏng tại cảm biến
3 000 Pa
độ sâu h = 30 cm
Nước ở độ sâu 30 cm, màng cảm biến hướng lên: p = 3 000 Pa.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/8 bài
Bài 1
Chất lỏng đứng yên trong bình gây áp suất lên
Bài 2
Trong một hồ nước có bốn điểm: A sâu 0,5 m, B sâu 1,2 m, C sâu 2 m, D sâu 0,8 m (tính từ mặt nước). Áp suất của nước lớn nhất tại điểm nào?
Bài 3
Dùng công thức p=d·h, tính áp suất do nước gây ra ở đáy một bể sâu 1,5 m chứa đầy nước. Biết trọng lượng riêng của nước là 10000 N/m mũ 3.
Bài 4
Một bình thông nhau chứa nước đứng yên. Mực nước trong các nhánh
Bài 5
Một kích thuỷ lực có pít-tông nhỏ diện tích 2 xăng-ti-mét vuông và pít-tông lớn diện tích 100 xăng-ti-mét vuông. Cần tác dụng lên pít-tông nhỏ một lực 200 N. Lực nâng ở pít-tông lớn là bao nhiêu niutơn?
Bài 6
Hiện tượng nào do áp suất khí quyển gây ra?
Bài 7
Làm thí nghiệm cốc nước úp có tờ giấy đậy trong một chuông thuỷ tinh đã hút hết không khí thì
Bài 8
Vì sao trên nắp ấm trà thường có một lỗ nhỏ?
Ghi nhớ
- Chất lỏng gây áp suất theo mọi phương lên đáy bình, thành bình và các vật trong lòng nó; càng sâu áp suất càng lớn (p=d·h).
- Bình thông nhau chứa cùng một chất lỏng đứng yên: mực chất lỏng ở các nhánh ở cùng một độ cao.
- Áp suất tác dụng vào chất lỏng được truyền nguyên vẹn theo mọi hướng; máy nén thuỷ lực: F/f=S/s.
- Trái Đất và mọi vật trên Trái Đất chịu áp suất khí quyển theo mọi phương, khoảng 101300 Pa ở mặt nước biển.