Bỏ qua đến nội dung

Chương 3 · Lý thuyết

Bài 17. Lực đẩy Archimedes

Một con tàu bằng thép nặng hàng nghìn tấn nổi trên mặt biển, trong khi một chiếc đinh sắt nhỏ thả xuống nước thì chìm ngay. Xách một xô nước từ dưới giếng lên, ta thấy xô nhẹ hơn khi còn ở trong nước. Chất lỏng đã tác dụng lên vật một lực như thế nào?

Em sẽ học được

  • Nêu được khi một vật ở trong chất lỏng thì chịu tác dụng của lực đẩy hướng thẳng đứng từ dưới lên.
  • Nêu được độ lớn của lực đẩy Archimedes bằng trọng lượng phần chất lỏng bị vật chiếm chỗ; vận dụng được F A =d·V.
  • Nêu được điều kiện vật nổi, vật chìm, vật lơ lửng và giải thích được một số hiện tượng trong đời sống.

Lực đẩy của chất lỏng

Thí nghiệm: treo một vật nặng vào lực kế, lực kế chỉ P (trọng lượng của vật). Nhúng vật chìm trong nước, lực kế chỉ P₁<P. Số chỉ giảm chứng tỏ nước đã tác dụng lên vật một lực hướng lên, đỡ một phần trọng lượng của vật.

Định nghĩa · Lực đẩy Archimedes

Một vật nhúng trong chất lỏng bị chất lỏng tác dụng một lực đẩy có phương thẳng đứng, chiều từ dưới lên. Lực này gọi là lực đẩy Archimedes, kí hiệu F A.
F A =P trừ P₁

Không chỉ chất lỏng: chất khí cũng tác dụng lực đẩy Archimedes lên các vật ở trong nó, vì thế khinh khí cầu, bóng bay bơm khí heli bay lên được.

Độ lớn của lực đẩy Archimedes

Thí nghiệm với bình tràn: đổ nước đầy tới miệng vòi của bình tràn. Nhúng vật treo trên lực kế vào bình, nước bị vật chiếm chỗ tràn ra cốc hứng. Đem cân phần nước tràn ra thì thấy trọng lượng của nó đúng bằng P trừ P₁, tức bằng lực đẩy lên vật.

Định lí · Định luật Archimedes

Độ lớn của lực đẩy Archimedes bằng trọng lượng của phần chất lỏng bị vật chiếm chỗ.
F A =d·V
  • F A là lực đẩy Archimedes, đơn vị N;
  • d là trọng lượng riêng của chất lỏng, đơn vị N/m mũ 3, với d=10D (D là khối lượng riêng, kg/m mũ 3);
  • V là thể tích phần chất lỏng bị vật chiếm chỗ (thể tích phần chìm của vật), đơn vị m mũ 3.

Ghi chú · Lực đẩy phụ thuộc vào gì?

F A chỉ phụ thuộc trọng lượng riêng của chất lỏng và thể tích phần chìm. Vật đã chìm hẳn thì đưa sâu thêm F A không đổi. Hai vật cùng thể tích, một bằng sắt, một bằng nhôm, chìm hẳn trong nước chịu lực đẩy bằng nhau.

Điều kiện vật nổi, vật chìm

Một vật ở trong lòng chất lỏng chịu hai lực: trọng lượng P hướng xuống và lực đẩy Archimedes F A hướng lên (lúc vật chìm hẳn).

So sánhVậtSo sánh khối lượng riêng (vật đặc)
P>F Achìm xuống đáyD vật >D lỏng
P=F Alơ lửng trong chất lỏngD vật =D lỏng
P<F Anổi lên mặt chất lỏngD vật <D lỏng

Định lí · Vật nổi trên mặt chất lỏng

Khi vật nổi lên rồi đứng yên trên mặt chất lỏng, chỉ một phần vật chìm, và lực đẩy Archimedes lúc đó bằng trọng lượng của vật: F A =d·V chìm =P.

Con tàu bằng thép nổi được vì nó rỗng: phần vỏ tàu chiếm chỗ một thể tích nước rất lớn, nên lực đẩy đủ lớn để cân bằng trọng lượng tàu. Tàu ngầm bơm nước vào hay đẩy nước ra khỏi khoang để làm trọng lượng lớn hơn hay nhỏ hơn lực đẩy, nhờ đó lặn xuống hay nổi lên.

Khám phá

Lực kế và bình tràn

Chọn vật và chất lỏng. Kéo vật (hoặc chọn nó rồi bấm phím mũi tên lên, xuống) để nhúng dần vào bình tràn: theo dõi số chỉ lực kế, lực đẩy F A và lượng chất lỏng tràn ra. Khi vật đã chìm hẳn, nhúng sâu thêm thì F A có đổi không? Bấm "Thả vật khỏi lực kế" để xem vật chìm, lơ lửng hay nổi; thử khối gỗ trong dầu hoả và khối sắt trong thuỷ ngân.

Vật (5 cm × 5 cm × 4 cm, V = 100 cm³)
Chất lỏng trong bình tràn
012345678Nchất lỏng tràn ra0 cm³
Kéo vật xuống bình tràn. Mũi tên xanh: lực đẩy Archimedes hướng lên.
Trọng lượng vật P
2,7 N
Số chỉ lực kế
2,7 N
Thể tích phần chìm
0 cm³
Lực đẩy FA = d · V
0 N

Khối nhôm treo trong không khí: lực kế chỉ trọng lượng P = 2,7 N. Kéo vật xuống chất lỏng.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một vật có thể tích 0,002 m mũ 3 được nhúng chìm hoàn toàn trong nước. Tính lực đẩy Archimedes tác dụng lên vật, biết trọng lượng riêng của nước là 10000 N/m mũ 3.
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Treo một vật vào lực kế, ngoài không khí lực kế chỉ 4,8 N; nhúng chìm vật trong nước, lực kế chỉ 3,6 N. Tính lực đẩy Archimedes, thể tích của vật và khối lượng riêng của chất làm vật. Biết d nước =10000 N/m mũ 3.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Thả một khối gỗ đặc có thể tích 0,005 m mũ 3 và khối lượng riêng 800 kg/m mũ 3 vào nước. Khối gỗ nổi hay chìm? Khi đứng yên, thể tích phần chìm là bao nhiêu?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Lực đẩy Archimedes tác dụng lên vật nhúng trong chất lỏng có

Bài 2

Một vật có thể tích 0,0005 m mũ 3 nhúng chìm hoàn toàn trong nước (d=10000 N/m mũ 3). Tính lực đẩy Archimedes lên vật.

Đơn vị:N

Bài 3

Một vật treo vào lực kế, ngoài không khí lực kế chỉ 2,7 N, nhúng chìm vào nước lực kế chỉ 1,7 N. Lực đẩy Archimedes lên vật bằng bao nhiêu?

Đơn vị:N

Bài 4

Với vật ở câu trên (F A =1 N khi chìm hẳn trong nước, d=10000 N/m mũ 3), thể tích của vật là bao nhiêu centimét khối?

Đơn vị:cm³

Bài 5

Một vật thể tích 200 xăng-ti-mét khối nhúng chìm hoàn toàn trong dầu hoả có trọng lượng riêng 8000 N/m mũ 3. Tính lực đẩy Archimedes.

Đơn vị:N

Bài 6

Độ lớn của lực đẩy Archimedes phụ thuộc vào

Bài 7

Một vật đặc có trọng lượng 5 N; khi chìm hoàn toàn trong nước, lực đẩy lên nó là 3 N. Thả vật vào nước thì vật

Bài 8

Thả các vật đặc sau vào nước (D=1000 kg/m mũ 3). Những vật nào nổi?

Bài 9

Thả một viên bi sắt vào chậu thuỷ ngân thì viên bi

Bài 10

Một khối gỗ có trọng lượng 6 N nổi đứng yên trên mặt nước (d=10000 N/m mũ 3). Thể tích phần chìm của khối gỗ là bao nhiêu centimét khối?

Đơn vị:cm³

Ghi nhớ

  • Vật nhúng trong chất lỏng chịu lực đẩy Archimedes thẳng đứng, từ dưới lên: F A =P trừ P₁.
  • Độ lớn lực đẩy bằng trọng lượng phần chất lỏng bị vật chiếm chỗ: F A =d·V, với d=10D của chất lỏng.
  • Thả vật: P>F A thì chìm, P=F A thì lơ lửng, P<F A thì nổi lên (vật đặc: so sánh D vật với D lỏng).
  • Vật nổi đứng yên trên mặt chất lỏng: F A =P.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ