Bỏ qua đến nội dung

Chương 6 · Hoạt động

Bài 27. Thực hành đo năng lượng nhiệt bằng Joulemeter

Muốn đun nóng một lượng nước xác định thêm vài độ thì cần cung cấp bao nhiêu năng lượng nhiệt? Đun nhiều nước hơn thì cần nhiều năng lượng hơn bao nhiêu? Trong bài thực hành này, em dùng joulemeter để đo năng lượng cung cấp cho nước và tìm câu trả lời bằng số liệu của chính mình.

Em sẽ học được

  • Mô tả được cách bố trí và tiến hành thí nghiệm đo năng lượng nhiệt mà nước nhận được khi bị đun nóng bằng joulemeter.
  • Đo được năng lượng nhiệt mà nước nhận được ứng với các độ tăng nhiệt độ khác nhau, ghi kết quả vào bảng.
  • Rút ra được nhận xét: năng lượng nhiệt cần cung cấp càng lớn khi độ tăng nhiệt độ càng lớn và lượng nước càng nhiều.

Chuẩn bị và cách dùng joulemeter

Dụng cụ cho mỗi nhóm
Dụng cụCông dụng
Bình nhiệt lượng kế có dây đốt và que khuấyChứa một lượng nước xác định; dây đốt nóng lên khi có dòng điện chạy qua và đun nóng nước
Nhiệt kếĐo nhiệt độ của nước trong bình
JoulemeterĐo năng lượng điện mà nguồn cung cấp cho dây đốt, đơn vị jun (J)
Nguồn điện 12 V (biến áp nguồn)Cung cấp điện cho dây đốt
Bốn dây nối có giắc cắm ở hai đầuNối nguồn với joulemeter, joulemeter với dây đốt

Joulemeter được mắc giữa nguồn điện và dây đốt: hai lỗ cắm vào nối với nguồn, hai lỗ cắm ra nối với dây đốt. Trên màn hình, joulemeter cho biết năng lượng điện đã cung cấp cho dây đốt tính bằng jun; nhiều loại còn hiện công suất và thời gian.

Ghi chú · Vì sao đo năng lượng điện lại biết năng lượng nhiệt?

Toàn bộ năng lượng điện mà dây đốt nhận được chuyển hoá thành năng lượng nhiệt của dây đốt rồi truyền cho nước. Nếu bỏ qua phần nhỏ làm nóng bình, que khuấy và toả ra không khí, số chỉ joulemeter chính là năng lượng nhiệt mà nước nhận được.

Lưu ý · An toàn

Nước phải ngập dây đốt và đầu đo của nhiệt kế trước khi bật nguồn. Kiểm tra lại cách mắc mạch điện trước khi bật nguồn. Không chạm tay vào dây đốt; tắt nguồn ngay sau khi đo xong.

Dự án

Tiến hành thí nghiệm

Mục tiêu: đo năng lượng nhiệt mà nước trong bình nhiệt lượng kế nhận được khi nhiệt độ của nước tăng thêm 3 °C, 6 °C, 9 °C so với nhiệt độ ban đầu, với hai lượng nước khác nhau.

  1. Cân và đổ một lượng nước xác định vào bình nhiệt lượng kế (ví dụ 100 g) sao cho nước ngập dây đốt và đầu đo của nhiệt kế.
  2. Mắc mạch điện: nguồn điện nối với joulemeter, joulemeter nối với dây đốt. Đặt số chỉ joulemeter về 0.
  3. Khuấy nhẹ nước, đọc nhiệt độ ban đầu của nước, ghi vào dòng "Bắt đầu đo".
  4. Bật nguồn. Vừa khuấy nhẹ vừa theo dõi nhiệt kế. Khi nhiệt độ tăng thêm 3 °C, 6 °C, 9 °C, đọc số chỉ joulemeter và ghi vào bảng.
  5. Tắt nguồn. Lặp lại thí nghiệm với lượng nước nhiều hơn (ví dụ 200 g), ghi vào bảng thứ hai.
Bảng số liệu đo năng lượng nhiệt (mỗi lượng nước một bảng)
Lần đot (°C)Năng lượng nhiệt (J)
Bắt đầu đo...0
Tăng 3 °C......
Tăng 6 °C......
Tăng 9 °C......

Báo cáo: mục đích thí nghiệm; dụng cụ; các bước tiến hành; hai bảng số liệu; nhận xét năng lượng nhiệt cần thiết để đun nước theo độ tăng nhiệt độ và theo lượng nước; trả lời: có thể ước tính năng lượng nhiệt cần để đun lượng nước trong bình tới sôi (100 °C) được không, giải thích.

Nhận xét kết quả

Một nhóm học sinh đo được kết quả như sau (nước ban đầu ở 25 °C):

Kết quả mẫu
Độ tăng nhiệt độ100 g nước200 g nước
3 °C1410 J2670 J
6 °C2820 J5340 J
9 °C4230 J8010 J

Định lí · Kết luận

Với cùng một lượng nước, độ tăng nhiệt độ càng lớn thì năng lượng nhiệt cần cung cấp càng lớn; độ tăng nhiệt độ gấp đôi, gấp ba thì năng lượng nhiệt cũng gấp đôi, gấp ba. Với cùng độ tăng nhiệt độ, lượng nước càng nhiều thì năng lượng nhiệt cần cung cấp càng lớn.

Vì năng lượng nhiệt tỉ lệ với độ tăng nhiệt độ, từ số liệu có thể ước tính năng lượng cần để đun nước tới sôi. Ví dụ với 100 g nước: cứ tăng 1 °C cần 1410:3=470 J; từ 25 °C lên 100 °C (tăng 75 °C) cần khoảng 75·470=35250 J.

Ghi chú · Vì sao 200 g nước chưa cần gấp đôi năng lượng?

Trong bảng mẫu, 200 g nước cần khoảng 1,9 lần năng lượng của 100 g nước chứ chưa đủ gấp đôi, vì joulemeter đo cả phần năng lượng làm nóng bình, dây đốt và que khuấy (phần này như nhau ở hai lần đo). Ngoài ra, một phần năng lượng toả ra không khí; khuấy chưa đều, đọc nhiệt kế chậm cũng gây sai số.

Khám phá

Bàn thí nghiệm joulemeter ảo

Chọn lượng nước, đặt joulemeter về 0 và bấm "Ghi số liệu" để ghi dòng "Bắt đầu đo". Bật nguồn; mỗi khi nhiệt độ tăng thêm khoảng 3 °C, bấm "Ghi số liệu". Sau đó đổi sang lượng nước kia và đo lại, so sánh hai đường trên đồ thị.

Nguồn12 VJOULEMETER0 J0 W0 s100 g nước
2030405060°C
25 °C

Bước 1: đặt joulemeter về 0, khuấy nhẹ rồi bấm "Ghi số liệu" để ghi dòng "Bắt đầu đo". Bước 2: bật nguồn và ghi tiếp mỗi khi nhiệt độ tăng thêm khoảng 3 °C.

Lượng nước trong bình
Tốc độ thời gian
Bảng số liệu với 100 g nước
Lần đot (°C)Joulemeter (J)Năng lượng nhận (J)
Chưa có số liệu.
Bảng số liệu với 200 g nước
Lần đot (°C)Joulemeter (J)Năng lượng nhận (J)
Chưa có số liệu.
03691204 0008 00012 000Độ tăng nhiệt độ (°C)Năng lượng (J)
● 100 g nước   ■ 200 g nước. Đường nét đứt đi qua gốc toạ độ, gần các điểm đo nhất.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Đun 100 g nước bằng dây đốt nối qua joulemeter. Khi nhiệt độ nước tăng thêm 3 °C, joulemeter chỉ 1410 J. Ước tính số chỉ joulemeter khi nhiệt độ tăng thêm 9 °C.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Bảng của một nhóm: bắt đầu đo 28,0 °C, joulemeter 150 J (nhóm quên đặt về 0); khi nước ở 31,0 °C, joulemeter chỉ 1560 J. Năng lượng nhiệt nước nhận được khi tăng 3 °C là bao nhiêu?
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Có thể ước tính năng lượng nhiệt cần để đun 100 g nước trong bình từ 25 °C tới sôi không, nếu biết tăng 3 °C cần 1410 J?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/8 bài

Bài 1

Trong bài thực hành, joulemeter dùng để đo

Bài 2

Sắp xếp các bước thí nghiệm theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Bật nguồn, khuấy nhẹ và ghi số chỉ joulemeter khi nhiệt độ tăng thêm 3 °C, 6 °C, 9 °C
  2. Vị trí 2: Đổ lượng nước xác định vào bình sao cho ngập dây đốt và đầu nhiệt kế
  3. Vị trí 3: Mắc nguồn, joulemeter và dây đốt; đặt joulemeter về 0
  4. Vị trí 4: Đọc và ghi nhiệt độ ban đầu của nước
  5. Vị trí 5: Tắt nguồn, lặp lại với lượng nước nhiều hơn

Bài 3

Đun một lượng nước, khi nhiệt độ tăng 3 °C thì joulemeter chỉ 1500 J. Ước tính số chỉ joulemeter khi nhiệt độ tăng 6 °C (bắt đầu từ 0 J).

Đơn vị:J

Bài 4

Lúc bắt đầu đo, joulemeter chỉ 320 J. Khi nước tăng thêm 6 °C, joulemeter chỉ 3140 J. Nước đã nhận bao nhiêu jun?

Đơn vị:J

Bài 5

Bốn bình A, B, C, D chứa nước cùng nhiệt độ ban đầu, lần lượt 100 g, 50 g, 150 g, 200 g. Đun bằng bốn đèn cồn giống hệt nhau trong cùng thời gian. Nước ở bình nào nóng nhất?

Bài 6

Với một lượng nước trong bình, cứ tăng 1 °C cần 890 J. Ước tính năng lượng nhiệt cần để đun nước từ 30 °C lên 40 °C.

Đơn vị:J

Bài 7

Vì sao cần khuấy nhẹ nước trước mỗi lần đọc nhiệt kế?

Bài 8

Số chỉ joulemeter thường lớn hơn một chút so với năng lượng chỉ riêng nước nhận được. Nguyên nhân là

Ghi nhớ

  • Joulemeter đo năng lượng điện cung cấp cho dây đốt; năng lượng này chuyển hoá thành năng lượng nhiệt làm nóng nước.
  • Đặt joulemeter về 0 (hoặc ghi số chỉ ban đầu) và ghi nhiệt độ ban đầu trước khi bật nguồn; khuấy nhẹ trước khi đọc nhiệt kế.
  • Cùng một lượng nước: độ tăng nhiệt độ càng lớn thì năng lượng nhiệt cần cung cấp càng lớn, tỉ lệ với độ tăng nhiệt độ.
  • Cùng độ tăng nhiệt độ: lượng nước càng nhiều thì năng lượng nhiệt cần cung cấp càng lớn.