Chương 6 · Hoạt động
Bài 27. Thực hành đo năng lượng nhiệt bằng Joulemeter
Muốn đun nóng một lượng nước xác định thêm vài độ thì cần cung cấp bao nhiêu năng lượng nhiệt? Đun nhiều nước hơn thì cần nhiều năng lượng hơn bao nhiêu? Trong bài thực hành này, em dùng joulemeter để đo năng lượng cung cấp cho nước và tìm câu trả lời bằng số liệu của chính mình.
Em sẽ học được
- Mô tả được cách bố trí và tiến hành thí nghiệm đo năng lượng nhiệt mà nước nhận được khi bị đun nóng bằng joulemeter.
- Đo được năng lượng nhiệt mà nước nhận được ứng với các độ tăng nhiệt độ khác nhau, ghi kết quả vào bảng.
- Rút ra được nhận xét: năng lượng nhiệt cần cung cấp càng lớn khi độ tăng nhiệt độ càng lớn và lượng nước càng nhiều.
Chuẩn bị và cách dùng joulemeter
| Dụng cụ | Công dụng |
|---|---|
| Bình nhiệt lượng kế có dây đốt và que khuấy | Chứa một lượng nước xác định; dây đốt nóng lên khi có dòng điện chạy qua và đun nóng nước |
| Nhiệt kế | Đo nhiệt độ của nước trong bình |
| Joulemeter | Đo năng lượng điện mà nguồn cung cấp cho dây đốt, đơn vị jun (J) |
| Nguồn điện 12 V (biến áp nguồn) | Cung cấp điện cho dây đốt |
| Bốn dây nối có giắc cắm ở hai đầu | Nối nguồn với joulemeter, joulemeter với dây đốt |
Joulemeter được mắc giữa nguồn điện và dây đốt: hai lỗ cắm vào nối với nguồn, hai lỗ cắm ra nối với dây đốt. Trên màn hình, joulemeter cho biết năng lượng điện đã cung cấp cho dây đốt tính bằng jun; nhiều loại còn hiện công suất và thời gian.
Ghi chú · Vì sao đo năng lượng điện lại biết năng lượng nhiệt?
Lưu ý · An toàn
Dự án
Tiến hành thí nghiệm
Mục tiêu: đo năng lượng nhiệt mà nước trong bình nhiệt lượng kế nhận được khi nhiệt độ của nước tăng thêm 3 °C, 6 °C, 9 °C so với nhiệt độ ban đầu, với hai lượng nước khác nhau.
- Cân và đổ một lượng nước xác định vào bình nhiệt lượng kế (ví dụ 100 g) sao cho nước ngập dây đốt và đầu đo của nhiệt kế.
- Mắc mạch điện: nguồn điện nối với joulemeter, joulemeter nối với dây đốt. Đặt số chỉ joulemeter về 0.
- Khuấy nhẹ nước, đọc nhiệt độ ban đầu của nước, ghi vào dòng "Bắt đầu đo".
- Bật nguồn. Vừa khuấy nhẹ vừa theo dõi nhiệt kế. Khi nhiệt độ tăng thêm 3 °C, 6 °C, 9 °C, đọc số chỉ joulemeter và ghi vào bảng.
- Tắt nguồn. Lặp lại thí nghiệm với lượng nước nhiều hơn (ví dụ 200 g), ghi vào bảng thứ hai.
| Lần đo | t (°C) | Năng lượng nhiệt (J) |
|---|---|---|
| Bắt đầu đo | ... | 0 |
| Tăng 3 °C | ... | ... |
| Tăng 6 °C | ... | ... |
| Tăng 9 °C | ... | ... |
Báo cáo: mục đích thí nghiệm; dụng cụ; các bước tiến hành; hai bảng số liệu; nhận xét năng lượng nhiệt cần thiết để đun nước theo độ tăng nhiệt độ và theo lượng nước; trả lời: có thể ước tính năng lượng nhiệt cần để đun lượng nước trong bình tới sôi (100 °C) được không, giải thích.
Nhận xét kết quả
Một nhóm học sinh đo được kết quả như sau (nước ban đầu ở 25 °C):
| Độ tăng nhiệt độ | 100 g nước | 200 g nước |
|---|---|---|
| 3 °C | 1410 J | 2670 J |
| 6 °C | 2820 J | 5340 J |
| 9 °C | 4230 J | 8010 J |
Định lí · Kết luận
Vì năng lượng nhiệt tỉ lệ với độ tăng nhiệt độ, từ số liệu có thể ước tính năng lượng cần để đun nước tới sôi. Ví dụ với 100 g nước: cứ tăng 1 °C cần 1410:3=470 J; từ 25 °C lên 100 °C (tăng 75 °C) cần khoảng 75·470=35250 J.
Ghi chú · Vì sao 200 g nước chưa cần gấp đôi năng lượng?
Khám phá
Bàn thí nghiệm joulemeter ảo
Chọn lượng nước, đặt joulemeter về 0 và bấm "Ghi số liệu" để ghi dòng "Bắt đầu đo". Bật nguồn; mỗi khi nhiệt độ tăng thêm khoảng 3 °C, bấm "Ghi số liệu". Sau đó đổi sang lượng nước kia và đo lại, so sánh hai đường trên đồ thị.
Bước 1: đặt joulemeter về 0, khuấy nhẹ rồi bấm "Ghi số liệu" để ghi dòng "Bắt đầu đo". Bước 2: bật nguồn và ghi tiếp mỗi khi nhiệt độ tăng thêm khoảng 3 °C.
| Lần đo | t (°C) | Joulemeter (J) | Năng lượng nhận (J) |
|---|---|---|---|
| Chưa có số liệu. | |||
| Lần đo | t (°C) | Joulemeter (J) | Năng lượng nhận (J) |
|---|---|---|---|
| Chưa có số liệu. | |||
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/8 bài
Bài 1
Trong bài thực hành, joulemeter dùng để đo
Bài 2
Sắp xếp các bước thí nghiệm theo đúng thứ tự.
Bài 3
Đun một lượng nước, khi nhiệt độ tăng 3 °C thì joulemeter chỉ 1500 J. Ước tính số chỉ joulemeter khi nhiệt độ tăng 6 °C (bắt đầu từ 0 J).
Bài 4
Lúc bắt đầu đo, joulemeter chỉ 320 J. Khi nước tăng thêm 6 °C, joulemeter chỉ 3140 J. Nước đã nhận bao nhiêu jun?
Bài 5
Bốn bình A, B, C, D chứa nước cùng nhiệt độ ban đầu, lần lượt 100 g, 50 g, 150 g, 200 g. Đun bằng bốn đèn cồn giống hệt nhau trong cùng thời gian. Nước ở bình nào nóng nhất?
Bài 6
Với một lượng nước trong bình, cứ tăng 1 °C cần 890 J. Ước tính năng lượng nhiệt cần để đun nước từ 30 °C lên 40 °C.
Bài 7
Vì sao cần khuấy nhẹ nước trước mỗi lần đọc nhiệt kế?
Bài 8
Số chỉ joulemeter thường lớn hơn một chút so với năng lượng chỉ riêng nước nhận được. Nguyên nhân là
Ghi nhớ
- Joulemeter đo năng lượng điện cung cấp cho dây đốt; năng lượng này chuyển hoá thành năng lượng nhiệt làm nóng nước.
- Đặt joulemeter về 0 (hoặc ghi số chỉ ban đầu) và ghi nhiệt độ ban đầu trước khi bật nguồn; khuấy nhẹ trước khi đọc nhiệt kế.
- Cùng một lượng nước: độ tăng nhiệt độ càng lớn thì năng lượng nhiệt cần cung cấp càng lớn, tỉ lệ với độ tăng nhiệt độ.
- Cùng độ tăng nhiệt độ: lượng nước càng nhiều thì năng lượng nhiệt cần cung cấp càng lớn.