Chương 3 · Lý thuyết
Bài 12. Đoạn mạch nối tiếp, song song
Dây đèn nháy trang trí có hàng chục bóng đèn nhỏ mắc liền nhau thành một chuỗi, còn đèn, quạt, tủ lạnh trong nhà lại được mắc vào hai dây điện chung. Hai cách mắc này khác nhau thế nào về cường độ dòng điện, hiệu điện thế và điện trở?
Em sẽ học được
- Nêu được điện trở tương đương của một đoạn mạch.
- Nêu được và vận dụng được: trong đoạn mạch nối tiếp I=I₁=I₂, U=U₁+U₂, R tđ =R₁+R₂.
- Nêu được và vận dụng được: trong đoạn mạch song song U=U₁=U₂, I=I₁+I₂, 1/(R tđ)=1/R₁+1/R₂.
Điện trở tương đương
Định nghĩa · Điện trở tương đương
Biết R tđ, ta tính được cường độ dòng điện trong mạch chính bằng định luật Ohm: I=U/(R tđ).
Đoạn mạch nối tiếp
Hai điện trở R₁ và R₂ mắc nối tiếp khi chúng được mắc liên tiếp nhau trên cùng một dây, chỉ có một đường cho dòng điện đi qua. Mắc ampe kế ở các vị trí khác nhau trong mạch và vôn kế vào hai đầu từng điện trở, ta thấy:
Định lí · Đoạn mạch gồm hai điện trở mắc nối tiếp
Áp dụng định luật Ohm cho từng điện trở: U₁=IR₁, U₂=IR₂ và cho cả đoạn mạch U=IR tđ. Thay vào U=U₁+U₂ rồi chia cho I ta được:
Ghi chú · Hệ quả
Đoạn mạch song song
Hai điện trở R₁ và R₂ mắc song song khi hai đầu của chúng được nối chung vào hai điểm của mạch; dòng điện mạch chính tách thành hai mạch rẽ rồi lại nhập vào.
Định lí · Đoạn mạch gồm hai điện trở mắc song song
Thay I=U/(R tđ), I₁=U/R₁, I₂=U/R₂ vào I=I₁+I₂ rồi chia cho U:
Ghi chú · Hệ quả
Lưu ý · Mạng điện trong nhà
Khám phá
Đo ở mọi điểm của mạch
Chọn cách mắc nối tiếp hoặc song song, đổi điện trở và hiệu điện thế. Lần lượt đặt ampe kế vào mạch chính và từng nhánh, vôn kế vào cả đoạn mạch và hai đầu từng điện trở. Khi đã đo ở mọi vị trí, so sánh các số chỉ để tìm quy luật của cường độ dòng điện và hiệu điện thế; rồi thêm một điện trở và kiểm tra lại.
Ampe kế (GHĐ 0,6 A) chỉ 0,4 A
Vôn kế (GHĐ 15 V) chỉ 12 V
| Vị trí | I (A) | U (V) |
|---|---|---|
| Cả mạch | 0,4 | 12 |
| R1 = 10 Ω | … | … |
| R2 = 20 Ω | … | … |
Hãy đặt ampe kế (1/3 vị trí) và vôn kế (1/3 vị trí) vào mọi vị trí để so sánh các số chỉ.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/11 bài
Bài 1
Trong đoạn mạch gồm hai điện trở mắc nối tiếp, hệ thức nào đúng?
Bài 2
Hai điện trở 12 Ω và 18 Ω mắc nối tiếp. Tính điện trở tương đương.
Bài 3
Hai điện trở 20 Ω và 30 Ω mắc song song. Tính điện trở tương đương.
Bài 4
Mắc nối tiếp R₁=5 Ω và R₂=10 Ω vào hiệu điện thế 6 V. Hiệu điện thế giữa hai đầu R₂ là bao nhiêu vôn?
Bài 5
Mắc song song R₁=6 Ω và R₂=12 Ω vào hiệu điện thế 12 V. Tính cường độ dòng điện trong mạch chính.
Bài 6
Điện trở tương đương của đoạn mạch gồm hai điện trở mắc song song
Bài 7
Ba điện trở giống nhau, mỗi điện trở 30 Ω, mắc song song. Tính điện trở tương đương.
Bài 8
Đoạn mạch gồm R₁ nối tiếp R₂=12 Ω. Ampe kế chỉ 0,5 A, vôn kế mắc vào hai đầu R₁ chỉ 3 V. Hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch là bao nhiêu?
Bài 9
Hai điện trở R₁=20 Ω và R₂=30 Ω mắc song song; cường độ dòng điện mạch chính là 1,2 A. Tính cường độ dòng điện qua R₁.
Bài 10
Những phát biểu nào đúng với đoạn mạch gồm hai điện trở mắc song song?
Bài 11
Hai bóng đèn giống nhau, mỗi bóng sáng bình thường ở hiệu điện thế 220 V. Mắc thế nào vào mạng điện 220 V để cả hai sáng bình thường?
Ghi nhớ
- Nối tiếp: I=I₁=I₂; U=U₁+U₂; R tđ =R₁+R₂; U₁/U₂=R₁/R₂.
- Song song: U=U₁=U₂; I=I₁+I₂; 1/(R tđ)=1/R₁+1/R₂; I₁/I₂=R₂/R₁.
- Mắc nối tiếp làm điện trở tương đương lớn lên, mắc song song làm nó nhỏ đi.
- Các thiết bị điện trong nhà được mắc song song để cùng nhận hiệu điện thế 220 V.