Chương 3 · Lý thuyết
Bài 13. Năng lượng của dòng điện và công suất điện
Cuối mỗi tháng, gia đình em nhận hoá đơn tiền điện ghi số "kWh" đã dùng. Con số đó đo cái gì, được đọc ở đâu và tính thế nào? Vì sao một chiếc ấm siêu tốc chỉ đun nước vài phút mà vẫn tốn điện đáng kể?
Em sẽ học được
- Nêu được dòng điện có năng lượng; viết và vận dụng được công thức tính năng lượng điện W=UIt.
- Nêu được công suất điện là năng lượng của dòng điện trong một đơn vị thời gian; vận dụng được P=UI.
- Giải thích được ý nghĩa số oát ghi trên thiết bị điện (công suất định mức).
- Đọc được số kWh trên công tơ điện, đổi được kWh ra jun và tính được tiền điện trong trường hợp đơn giản.
Năng lượng điện
Dòng điện làm bóng đèn sáng, làm quạt quay, làm bàn là nóng lên: dòng điện có năng lượng. Năng lượng đó gọi là năng lượng điện. Khi dòng điện chạy qua một đoạn mạch, năng lượng điện được chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác như năng lượng ánh sáng, nhiệt năng, cơ năng.
Định lí · Công thức tính năng lượng điện
- W là năng lượng điện, đơn vị jun (J);
- U là hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch, đơn vị vôn (V);
- I là cường độ dòng điện chạy qua đoạn mạch, đơn vị ampe (A);
- t là thời gian dòng điện chạy qua đoạn mạch, đơn vị giây (s).
Lưu ý · Đổi thời gian
Công suất điện
Định nghĩa · Công suất điện
- P là công suất điện, đơn vị oát (W); 1 kW =1000 W.
- U đo bằng vôn (V), I đo bằng ampe (A): 1 W =1 V · 1 A.
- Ngược lại, biết công suất và thời gian thì năng lượng điện là W=Pt.
Ghi chú · Đoạn mạch chỉ có điện trở
Trên mỗi thiết bị điện thường ghi hai con số, ví dụ bóng đèn ghi 220 V – 60 W. Số 220 V là hiệu điện thế định mức, số 60 W là công suất định mức.
Định nghĩa · Công suất định mức
| Thiết bị | Công suất (W) |
|---|---|
| Đèn LED | 9 đến 20 |
| Quạt điện | 40 đến 75 |
| Ti vi | 80 đến 150 |
| Nồi cơm điện | 500 đến 800 |
| Bàn là, điều hoà | 1000 trở lên |
| Ấm siêu tốc | 1500 đến 2000 |
Lưu ý · Dùng đúng hiệu điện thế định mức
Đo năng lượng điện bằng công tơ
Năng lượng điện mà gia đình sử dụng được đo bằng công tơ điện (công tơ điện cơ hoặc công tơ điện điện tử). Đơn vị đo trên công tơ là kilôoát giờ (kWh): 1 kWh là năng lượng điện mà một thiết bị công suất 1 kW tiêu thụ trong 1 giờ.
- Mỗi số đếm của công tơ ứng với 1 kWh, thường gọi là "một số điện".
- Số điện đã dùng trong tháng = số chỉ cuối tháng trừ số chỉ đầu tháng.
- Tính năng lượng theo kWh cho nhanh: W=Pt với P tính bằng kW và t tính bằng giờ.
- Tiền điện = số kWh đã dùng × giá của 1 kWh.
Ghi chú · Giá điện
Thiết bị công suất lớn chỉ dùng trong thời gian ngắn có thể tốn ít điện hơn thiết bị công suất nhỏ dùng cả ngày: năng lượng điện phụ thuộc cả công suất lẫn thời gian sử dụng.
Khám phá
Tính tiền điện của một gia đình
Đặt số giờ dùng mỗi ngày cho từng thiết bị. Mỗi dòng tính năng lượng điện W=Pt của mỗi thiết bị theo kWh trong một ngày và trong 30 ngày; công tơ cho thấy số chỉ tăng thêm bao nhiêu và tiền điện phải trả. Thử bật điều hoà, hoặc so sánh quạt dùng lâu với ấm siêu tốc dùng ít phút.
- Đèn LED (20 W), số giờ/ngày
0,12 kWh/ngày · 3,6 kWh/tháng
- Quạt điện (60 W), số giờ/ngày
0,48 kWh/ngày · 14,4 kWh/tháng
- Ti vi (100 W), số giờ/ngày
0,4 kWh/ngày · 12 kWh/tháng
- Nồi cơm điện (700 W), số giờ/ngày
0,7 kWh/ngày · 21 kWh/tháng
- Ấm siêu tốc (1 500 W), số giờ/ngày
0,75 kWh/ngày · 22,5 kWh/tháng
- Điều hoà (1 000 W), số giờ/ngày
0 kWh/ngày · 0 kWh/tháng
1 245 kWh
1 318,5 kWh
Số điện tháng này
73,5 kWh
Tiền điện
147 000 đồng
Trong 30 ngày, công tơ tăng từ 1 245 lên 1 318,5: gia đình dùng 73,5 kWh, trả 147 000 đồng. Ấm siêu tốc tốn điện nhất: W=P·t=1,5 kW·0,5 h mỗi ngày, chiếm khoảng 31% số điện.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/13 bài
Bài 1
Công suất điện của một đoạn mạch được tính bằng công thức nào?
Bài 2
Một ti vi dùng ở hiệu điện thế 220 V thì dòng điện chạy qua nó có cường độ 0,5 A. Tính công suất điện của ti vi.
Bài 3
Đặt hiệu điện thế 12 V vào hai đầu một đoạn mạch thì dòng điện 2 A chạy qua. Tính năng lượng điện đoạn mạch tiêu thụ trong 5 phút (theo jun).
Bài 4
Trên một bàn là có ghi 220 V – 1000 W. Số liệu này cho biết điều gì?
Bài 5
1 kWh bằng bao nhiêu jun?
Bài 6
Một nồi cơm điện công suất 700 W, mỗi ngày dùng 1,5 giờ. Tính năng lượng điện nồi tiêu thụ trong 30 ngày (theo kWh).
Bài 7
Đầu tháng công tơ điện nhà Lan chỉ 1245, cuối tháng chỉ 1357. Giá 1 kWh là 2000 đồng. Tính tiền điện tháng đó (theo đồng).
Bài 8
Một bóng đèn ghi 220 V – 100 W sáng bình thường. Tính cường độ dòng điện chạy qua đèn (làm tròn đến hàng phần trăm).
Bài 9
Dòng điện 2 A chạy qua một điện trở 10 Ω. Tính công suất điện của điện trở.
Bài 10
Một ấm siêu tốc công suất 1500 W đun sôi nước trong 6 phút. Tính năng lượng điện ấm tiêu thụ (theo kJ).
Bài 11
Quạt điện 60 W chạy 10 giờ; ấm siêu tốc 1500 W đun nước 15 phút. Thiết bị nào tiêu thụ nhiều năng lượng điện hơn?
Bài 12
Những phát biểu nào đúng về công tơ điện trong gia đình?
Bài 13
Nối mỗi đại lượng với đơn vị đo của nó.
Ghi nhớ
- Năng lượng điện của đoạn mạch: W=UIt (J); năng lượng điện chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác.
- Công suất điện: P=W/t=UI (W); với điện trở, P=I mũ 2 R=U mũ 2 /R.
- Số oát ghi trên thiết bị là công suất định mức, khi thiết bị dùng đúng hiệu điện thế định mức.
- Công tơ đo năng lượng điện theo kWh: 1 kWh =3600000 J; tiền điện = số kWh × giá 1 kWh.