Bỏ qua đến nội dung

Chương 3 · Lý thuyết

Bài 13. Năng lượng của dòng điện và công suất điện

Cuối mỗi tháng, gia đình em nhận hoá đơn tiền điện ghi số "kWh" đã dùng. Con số đó đo cái gì, được đọc ở đâu và tính thế nào? Vì sao một chiếc ấm siêu tốc chỉ đun nước vài phút mà vẫn tốn điện đáng kể?

Em sẽ học được

  • Nêu được dòng điện có năng lượng; viết và vận dụng được công thức tính năng lượng điện W=UIt.
  • Nêu được công suất điện là năng lượng của dòng điện trong một đơn vị thời gian; vận dụng được P=UI.
  • Giải thích được ý nghĩa số oát ghi trên thiết bị điện (công suất định mức).
  • Đọc được số kWh trên công tơ điện, đổi được kWh ra jun và tính được tiền điện trong trường hợp đơn giản.

Năng lượng điện

Dòng điện làm bóng đèn sáng, làm quạt quay, làm bàn là nóng lên: dòng điện có năng lượng. Năng lượng đó gọi là năng lượng điện. Khi dòng điện chạy qua một đoạn mạch, năng lượng điện được chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác như năng lượng ánh sáng, nhiệt năng, cơ năng.

Định lí · Công thức tính năng lượng điện

Năng lượng điện của một đoạn mạch được tính bằng công thức W=UIt
  • W là năng lượng điện, đơn vị jun (J);
  • U là hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch, đơn vị vôn (V);
  • I là cường độ dòng điện chạy qua đoạn mạch, đơn vị ampe (A);
  • t là thời gian dòng điện chạy qua đoạn mạch, đơn vị giây (s).

Lưu ý · Đổi thời gian

Khi tính W theo jun, thời gian phải đổi ra giây: 10 phút =600 s, 1 h =3600 s.

Công suất điện

Định nghĩa · Công suất điện

Công suất điện của một đoạn mạch là năng lượng của dòng điện chạy qua đoạn mạch đó trong một đơn vị thời gian: P=W/t.
P=W/t=UI
  • P là công suất điện, đơn vị oát (W); 1 kW =1000 W.
  • U đo bằng vôn (V), I đo bằng ampe (A): 1 W =1 V · 1 A.
  • Ngược lại, biết công suất và thời gian thì năng lượng điện là W=Pt.

Ghi chú · Đoạn mạch chỉ có điện trở

Với một điện trở R, thay U=IR (định luật Ohm) vào P=UI ta được P=I mũ 2 R=U mũ 2 /R.

Trên mỗi thiết bị điện thường ghi hai con số, ví dụ bóng đèn ghi 220 V – 60 W. Số 220 V là hiệu điện thế định mức, số 60 W là công suất định mức.

Định nghĩa · Công suất định mức

Công suất định mức của một thiết bị điện là công suất điện của thiết bị khi nó hoạt động bình thường, tức là khi được dùng đúng hiệu điện thế định mức. Bóng đèn 220 V – 60 W mắc vào hiệu điện thế 220 V thì sáng bình thường, công suất của đèn khi đó là 60 W.
Công suất định mức gần đúng của một số thiết bị dùng điện 220 V trong gia đình
Thiết bịCông suất (W)
Đèn LED9 đến 20
Quạt điện40 đến 75
Ti vi80 đến 150
Nồi cơm điện500 đến 800
Bàn là, điều hoà1000 trở lên
Ấm siêu tốc1500 đến 2000

Lưu ý · Dùng đúng hiệu điện thế định mức

Mắc thiết bị vào hiệu điện thế lớn hơn hiệu điện thế định mức có thể làm hỏng thiết bị; mắc vào hiệu điện thế nhỏ hơn thì thiết bị hoạt động yếu hơn bình thường.

Đo năng lượng điện bằng công tơ

Năng lượng điện mà gia đình sử dụng được đo bằng công tơ điện (công tơ điện cơ hoặc công tơ điện điện tử). Đơn vị đo trên công tơ là kilôoát giờ (kWh): 1 kWh là năng lượng điện mà một thiết bị công suất 1 kW tiêu thụ trong 1 giờ.

1 kWh=1000 W·3600 s=3600000 J
  • Mỗi số đếm của công tơ ứng với 1 kWh, thường gọi là "một số điện".
  • Số điện đã dùng trong tháng = số chỉ cuối tháng trừ số chỉ đầu tháng.
  • Tính năng lượng theo kWh cho nhanh: W=Pt với P tính bằng kW và t tính bằng giờ.
  • Tiền điện = số kWh đã dùng × giá của 1 kWh.

Ghi chú · Giá điện

Trong thực tế, giá điện sinh hoạt được tính theo bậc thang: dùng càng nhiều thì những số điện sau càng đắt. Các bài tập trong bài này dùng một giá chung cho mỗi kWh để dễ tính.

Thiết bị công suất lớn chỉ dùng trong thời gian ngắn có thể tốn ít điện hơn thiết bị công suất nhỏ dùng cả ngày: năng lượng điện phụ thuộc cả công suất lẫn thời gian sử dụng.

Khám phá

Tính tiền điện của một gia đình

Đặt số giờ dùng mỗi ngày cho từng thiết bị. Mỗi dòng tính năng lượng điện W=Pt của mỗi thiết bị theo kWh trong một ngày và trong 30 ngày; công tơ cho thấy số chỉ tăng thêm bao nhiêu và tiền điện phải trả. Thử bật điều hoà, hoặc so sánh quạt dùng lâu với ấm siêu tốc dùng ít phút.

  • Đèn LED (20 W), số giờ/ngày 6

    0,12 kWh/ngày · 3,6 kWh/tháng

  • Quạt điện (60 W), số giờ/ngày 8

    0,48 kWh/ngày · 14,4 kWh/tháng

  • Ti vi (100 W), số giờ/ngày 4

    0,4 kWh/ngày · 12 kWh/tháng

  • Nồi cơm điện (700 W), số giờ/ngày 1

    0,7 kWh/ngày · 21 kWh/tháng

  • Ấm siêu tốc (1 500 W), số giờ/ngày 0,5

    0,75 kWh/ngày · 22,5 kWh/tháng

  • Điều hoà (1 000 W), số giờ/ngày 0

    0 kWh/ngày · 0 kWh/tháng

2 000 đồng
Công tơ đầu tháng (kWh)

1 245 kWh

Công tơ sau 30 ngày (kWh)

1 318,5 kWh

Số điện tháng này

73,5 kWh

Tiền điện

147 000 đồng

Trong 30 ngày, công tơ tăng từ 1 245 lên 1 318,5: gia đình dùng 73,5 kWh, trả 147 000 đồng. Ấm siêu tốc tốn điện nhất: W=P·t=1,5 kW·0,5 h mỗi ngày, chiếm khoảng 31% số điện.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một ấm điện được dùng ở hiệu điện thế 220 V thì dòng điện chạy qua ấm có cường độ 5 A. Tính công suất điện của ấm và năng lượng điện ấm tiêu thụ trong 10 phút.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một bóng đèn có ghi 220 V – 60 W được mắc vào hiệu điện thế 220 V. a) Tính cường độ dòng điện chạy qua đèn. b) Mỗi ngày đèn được thắp 5 giờ. Tính năng lượng điện đèn tiêu thụ trong 30 ngày theo kWh và theo jun.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Mỗi ngày một gia đình dùng đèn 40 W trong 6 giờ, quạt 75 W trong 8 giờ và ti vi 100 W trong 4 giờ. Đầu tháng công tơ chỉ 1245 kWh. Tính số chỉ công tơ sau 30 ngày và tiền điện, biết giá 1 kWh là 2000 đồng.
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/13 bài

Bài 1

Công suất điện của một đoạn mạch được tính bằng công thức nào?

Bài 2

Một ti vi dùng ở hiệu điện thế 220 V thì dòng điện chạy qua nó có cường độ 0,5 A. Tính công suất điện của ti vi.

Đơn vị:W

Bài 3

Đặt hiệu điện thế 12 V vào hai đầu một đoạn mạch thì dòng điện 2 A chạy qua. Tính năng lượng điện đoạn mạch tiêu thụ trong 5 phút (theo jun).

Đơn vị:J

Bài 4

Trên một bàn là có ghi 220 V – 1000 W. Số liệu này cho biết điều gì?

Bài 5

1 kWh bằng bao nhiêu jun?

Đơn vị:J

Bài 6

Một nồi cơm điện công suất 700 W, mỗi ngày dùng 1,5 giờ. Tính năng lượng điện nồi tiêu thụ trong 30 ngày (theo kWh).

Đơn vị:kWh

Bài 7

Đầu tháng công tơ điện nhà Lan chỉ 1245, cuối tháng chỉ 1357. Giá 1 kWh là 2000 đồng. Tính tiền điện tháng đó (theo đồng).

Đơn vị:đồng

Bài 8

Một bóng đèn ghi 220 V – 100 W sáng bình thường. Tính cường độ dòng điện chạy qua đèn (làm tròn đến hàng phần trăm).

Đơn vị:A

Bài 9

Dòng điện 2 A chạy qua một điện trở 10 Ω. Tính công suất điện của điện trở.

Đơn vị:W

Bài 10

Một ấm siêu tốc công suất 1500 W đun sôi nước trong 6 phút. Tính năng lượng điện ấm tiêu thụ (theo kJ).

Đơn vị:kJ

Bài 11

Quạt điện 60 W chạy 10 giờ; ấm siêu tốc 1500 W đun nước 15 phút. Thiết bị nào tiêu thụ nhiều năng lượng điện hơn?

Bài 12

Những phát biểu nào đúng về công tơ điện trong gia đình?

Bài 13

Nối mỗi đại lượng với đơn vị đo của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Ghi nhớ

  • Năng lượng điện của đoạn mạch: W=UIt (J); năng lượng điện chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác.
  • Công suất điện: P=W/t=UI (W); với điện trở, P=I mũ 2 R=U mũ 2 /R.
  • Số oát ghi trên thiết bị là công suất định mức, khi thiết bị dùng đúng hiệu điện thế định mức.
  • Công tơ đo năng lượng điện theo kWh: 1 kWh =3600000 J; tiền điện = số kWh × giá 1 kWh.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ