Bỏ qua đến nội dung

Chương 1 · Lý thuyết

Bài 4. Công và công suất

Hai bạn An và Bình cùng dùng ròng rọc kéo gạch lên tầng hai. An kéo 10 viên gạch trong 50 giây, Bình kéo 15 viên gạch trong 60 giây. Bạn nào làm được nhiều việc hơn? Bạn nào làm việc khoẻ hơn? Để trả lời, vật lí dùng hai đại lượng: công và công suất.

Em sẽ học được

  • Nêu được khi nào một lực thực hiện công cơ học; lấy được ví dụ lực có và không thực hiện công.
  • Viết được công thức A=F·s và nêu được đơn vị jun (J), 1 J =1 N.m.
  • Nêu được công suất là đại lượng đặc trưng cho tốc độ thực hiện công; viết được P=A/t, đơn vị oát (W).
  • Vận dụng được công thức tính công, công suất trong một số trường hợp đơn giản.

Công cơ học

Khi đầu tàu kéo các toa chuyển động, khi xe nâng nâng thùng hàng lên cao, lực đã truyền năng lượng cho vật và làm vật dịch chuyển. Khi đó ta nói lực đã thực hiện công (lực sinh công).

Định nghĩa · Công cơ học

Công cơ học (gọi tắt là công) là số đo phần năng lượng được truyền từ vật này sang vật khác trong tương tác giữa các vật. Một lực thực hiện công khi nó tác dụng vào vật và làm vật dịch chuyển theo hướng của lực.

Khi lực F không đổi và vật dịch chuyển một quãng đường s theo hướng của lực, công của lực là:

A=F·s
  • F là lực tác dụng vào vật, đơn vị là niutơn (N);
  • s là quãng đường vật dịch chuyển theo hướng của lực, đơn vị là mét (m);
  • A là công của lực, đơn vị là jun (J): 1 J =1 N.m. Bội của jun: 1 kJ =1000 J, 1 MJ =1000000 J.

Lưu ý · Khi lực không thực hiện công

Nếu vật không dịch chuyển (người đẩy bức tường đứng yên, lực sĩ giữ quả tạ trên cao) thì lực không thực hiện công, dù người tác dụng lực có thể rất mệt. Nếu vật dịch chuyển theo phương vuông góc với phương của lực (trọng lực tác dụng lên hòn bi lăn trên mặt bàn nằm ngang) thì công của lực đó cũng bằng 0.

Xếp các trường hợp sau vào đúng nhóm.

Thẻ chưa xếp (8)

Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.

Đúng 0/8 thẻ

Ghi chú · Kéo vật lên đều

Khi kéo đều một vật có trọng lượng P lên độ cao h theo phương thẳng đứng, lực kéo bằng trọng lượng F=P và s=h, nên công của lực kéo là A=P·h, đúng bằng thế năng mà vật có thêm.

Công suất

Hai máy cùng nâng một thùng hàng lên cùng độ cao thì thực hiện công như nhau; máy làm xong trong thời gian ngắn hơn là máy làm việc khoẻ hơn. Để so sánh, ta tính công thực hiện được trong một đơn vị thời gian.

Định nghĩa · Công suất

Công suất là đại lượng đặc trưng cho tốc độ thực hiện công, được xác định bằng công thực hiện được trong một đơn vị thời gian.
P=A/t
  • A là công thực hiện được, đơn vị là jun (J);
  • t là thời gian thực hiện công, đơn vị là giây (s);
  • P là công suất, đơn vị là oát (W): 1 W =1 J/s.
Đơn vị công suất thường gặp
Đơn vịĐổi ra oát
1 kilôoát (kW)1000 W
1 mêgaoát (MW)1000000 W
1 mã lực (HP)khoảng 746 W

Ví dụ, một bóng đèn ghi 50 W nghĩa là mỗi giây nó chuyển hoá 50 J điện năng thành quang năng và nhiệt năng. Công suất cho biết công được thực hiện nhanh hay chậm, còn công cho biết nhiều hay ít.

Ghi chú · Kí hiệu

Công suất được kí hiệu là P, khác với kí hiệu P của trọng lượng; đừng nhầm hai đại lượng này khi giải bài.

Khám phá

Ai làm việc khoẻ hơn?

Chọn độ cao, số viên gạch và thời gian kéo của An và Bình, dự đoán bạn nào làm việc khoẻ hơn, rồi nhấn "Bắt đầu kéo". Bảng số liệu cho biết công mỗi bạn đã làm và công suất khi kéo xong. Hãy tìm một cách chọn để một bạn thực hiện công lớn hơn nhưng lại làm việc chậm hơn bạn kia.

4 m

An

10
50 s

Bình

15
60 s
Dự đoán: ai làm việc khoẻ hơn?
Thanh xám: sàn tầng trên, cao 4 m10An15Bình
Thời gian: 0 s
BạnLực kéo FCông đã làmThời gian tCông suất
An160 N0 J50 s…
Bình240 N0 J60 s…

Kéo đều nên lực kéo F bằng trọng lượng gạch; công A = F · s với s = h; công suất bằng công chia cho thời gian.

Chọn số viên gạch và thời gian của mỗi bạn, dự đoán ai làm việc khoẻ hơn, rồi nhấn "Bắt đầu kéo".

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một xe nâng tác dụng lực 700 N để nâng một thùng hàng lên cao 2 m theo phương thẳng đứng. Tính công của lực nâng.
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một thang máy đưa cabin và người có tổng trọng lượng 10000 N lên cao 20 m trong 80 s. Tính công và công suất của động cơ thang máy (coi thang máy đi lên đều).
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: An kéo 10 viên gạch lên độ cao 4 m trong 50 s; Bình kéo 15 viên gạch lên cùng độ cao trong 60 s. Mỗi viên gạch nặng 16 N. Ai làm việc khoẻ hơn?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Trường hợp nào dưới đây có công cơ học?

Bài 2

Một người kéo một chiếc xe với lực không đổi 50 N, xe dịch chuyển 15 m theo hướng của lực kéo. Tính công của lực kéo.

Đơn vị:J

Bài 3

Một người nâng đều một thùng hàng khối lượng 25 kg lên cao 1,2 m. Tính công của lực nâng.

Đơn vị:J

Bài 4

Một máy thực hiện công 36000 J trong 2 phút. Tính công suất của máy.

Đơn vị:W

Bài 5

Đơn vị đo công suất là

Bài 6

Một máy bơm nước có công suất 1,5 kW chạy liên tục trong 10 phút. Máy thực hiện được công bao nhiêu kilôjun (kJ)?

Đơn vị:kJ

Bài 7

Một cần cẩu nâng đều một container khối lượng 2 tấn lên cao 15 m trong 30 s. Công suất của cần cẩu là bao nhiêu kilôoát (kW)?

Đơn vị:kW

Bài 8

Bạn Nam thực hiện công 1200 J trong 40 s; bạn Hà thực hiện công 1500 J trong 60 s. Kết luận nào đúng?

Bài 9

Những phát biểu nào đúng?

Bài 10

Một con ngựa kéo xe với lực không đổi 200 N, đi được 4,5 km theo hướng của lực trong 30 phút. Tính công suất của con ngựa.

Đơn vị:W

Ghi nhớ

  • Lực thực hiện công khi nó làm vật dịch chuyển theo hướng của lực: A=F·s, đơn vị jun, 1 J =1 N.m.
  • Vật không dịch chuyển, hoặc dịch chuyển vuông góc với phương của lực, thì công của lực bằng 0.
  • Công suất là tốc độ thực hiện công: P=A/t, đơn vị oát, 1 W =1 J/s; 1 kW =1000 W.
  • Muốn biết ai (máy nào) làm việc khoẻ hơn, so sánh công suất, không so sánh công.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ