Chương 1 · Lý thuyết
Bài 4. Công và công suất
Hai bạn An và Bình cùng dùng ròng rọc kéo gạch lên tầng hai. An kéo 10 viên gạch trong 50 giây, Bình kéo 15 viên gạch trong 60 giây. Bạn nào làm được nhiều việc hơn? Bạn nào làm việc khoẻ hơn? Để trả lời, vật lí dùng hai đại lượng: công và công suất.
Em sẽ học được
- Nêu được khi nào một lực thực hiện công cơ học; lấy được ví dụ lực có và không thực hiện công.
- Viết được công thức A=F·s và nêu được đơn vị jun (J), 1 J =1 N.m.
- Nêu được công suất là đại lượng đặc trưng cho tốc độ thực hiện công; viết được P=A/t, đơn vị oát (W).
- Vận dụng được công thức tính công, công suất trong một số trường hợp đơn giản.
Công cơ học
Khi đầu tàu kéo các toa chuyển động, khi xe nâng nâng thùng hàng lên cao, lực đã truyền năng lượng cho vật và làm vật dịch chuyển. Khi đó ta nói lực đã thực hiện công (lực sinh công).
Định nghĩa · Công cơ học
Khi lực F không đổi và vật dịch chuyển một quãng đường s theo hướng của lực, công của lực là:
- F là lực tác dụng vào vật, đơn vị là niutơn (N);
- s là quãng đường vật dịch chuyển theo hướng của lực, đơn vị là mét (m);
- A là công của lực, đơn vị là jun (J): 1 J =1 N.m. Bội của jun: 1 kJ =1000 J, 1 MJ =1000000 J.
Lưu ý · Khi lực không thực hiện công
Xếp các trường hợp sau vào đúng nhóm.
Thẻ chưa xếp (8)
Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.
Ghi chú · Kéo vật lên đều
Công suất
Hai máy cùng nâng một thùng hàng lên cùng độ cao thì thực hiện công như nhau; máy làm xong trong thời gian ngắn hơn là máy làm việc khoẻ hơn. Để so sánh, ta tính công thực hiện được trong một đơn vị thời gian.
Định nghĩa · Công suất
- A là công thực hiện được, đơn vị là jun (J);
- t là thời gian thực hiện công, đơn vị là giây (s);
- P là công suất, đơn vị là oát (W): 1 W =1 J/s.
| Đơn vị | Đổi ra oát |
|---|---|
| 1 kilôoát (kW) | 1000 W |
| 1 mêgaoát (MW) | 1000000 W |
| 1 mã lực (HP) | khoảng 746 W |
Ví dụ, một bóng đèn ghi 50 W nghĩa là mỗi giây nó chuyển hoá 50 J điện năng thành quang năng và nhiệt năng. Công suất cho biết công được thực hiện nhanh hay chậm, còn công cho biết nhiều hay ít.
Ghi chú · Kí hiệu
Khám phá
Ai làm việc khoẻ hơn?
Chọn độ cao, số viên gạch và thời gian kéo của An và Bình, dự đoán bạn nào làm việc khoẻ hơn, rồi nhấn "Bắt đầu kéo". Bảng số liệu cho biết công mỗi bạn đã làm và công suất khi kéo xong. Hãy tìm một cách chọn để một bạn thực hiện công lớn hơn nhưng lại làm việc chậm hơn bạn kia.
An
Bình
| Bạn | Lực kéo F | Công đã làm | Thời gian t | Công suất |
|---|---|---|---|---|
| An | 160 N | 0 J | 50 s | … |
| Bình | 240 N | 0 J | 60 s | … |
Kéo đều nên lực kéo F bằng trọng lượng gạch; công A = F · s với s = h; công suất bằng công chia cho thời gian.
Chọn số viên gạch và thời gian của mỗi bạn, dự đoán ai làm việc khoẻ hơn, rồi nhấn "Bắt đầu kéo".
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Trường hợp nào dưới đây có công cơ học?
Bài 2
Một người kéo một chiếc xe với lực không đổi 50 N, xe dịch chuyển 15 m theo hướng của lực kéo. Tính công của lực kéo.
Bài 3
Một người nâng đều một thùng hàng khối lượng 25 kg lên cao 1,2 m. Tính công của lực nâng.
Bài 4
Một máy thực hiện công 36000 J trong 2 phút. Tính công suất của máy.
Bài 5
Đơn vị đo công suất là
Bài 6
Một máy bơm nước có công suất 1,5 kW chạy liên tục trong 10 phút. Máy thực hiện được công bao nhiêu kilôjun (kJ)?
Bài 7
Một cần cẩu nâng đều một container khối lượng 2 tấn lên cao 15 m trong 30 s. Công suất của cần cẩu là bao nhiêu kilôoát (kW)?
Bài 8
Bạn Nam thực hiện công 1200 J trong 40 s; bạn Hà thực hiện công 1500 J trong 60 s. Kết luận nào đúng?
Bài 9
Những phát biểu nào đúng?
Bài 10
Một con ngựa kéo xe với lực không đổi 200 N, đi được 4,5 km theo hướng của lực trong 30 phút. Tính công suất của con ngựa.
Ghi nhớ
- Lực thực hiện công khi nó làm vật dịch chuyển theo hướng của lực: A=F·s, đơn vị jun, 1 J =1 N.m.
- Vật không dịch chuyển, hoặc dịch chuyển vuông góc với phương của lực, thì công của lực bằng 0.
- Công suất là tốc độ thực hiện công: P=A/t, đơn vị oát, 1 W =1 J/s; 1 kW =1000 W.
- Muốn biết ai (máy nào) làm việc khoẻ hơn, so sánh công suất, không so sánh công.