Chương 4 · Luyện tập
Bài 15. Thực hành: Thí nghiệm phân tích ảnh hưởng của một số yếu tố đến hoạt tính của enzyme và kiểm tra hoạt tính của enzyme amylase
Vì sao người ta ướp thịt bò với dứa hay đu đủ cho thịt mềm, và vì sao cơm nhai kĩ thấy ngọt? Trong dứa, đu đủ có enzyme phân giải protein; trong nước bọt và hạt nảy mầm có amylase phân giải tinh bột. Bài này em sẽ tự kiểm chứng và tìm hiểu điều kiện làm các enzyme đó mạnh lên, yếu đi hay hỏng hẳn.
Em sẽ học được
- Thực hiện đúng quy trình thí nghiệm về enzyme phân giải protein và enzyme amylase.
- Nhận xét được ảnh hưởng của nhiệt độ, pH và nồng độ đến hoạt tính enzyme.
- Dùng được iodine để phát hiện tinh bột và đọc đúng kết quả.
- Giải thích được kết quả và viết được báo cáo thực hành.
Cơ sở của thí nghiệm
Enzyme có tính đặc hiệu và hoạt tính thay đổi theo điều kiện. Quả dứa (đặc biệt là lõi) chứa enzyme phân giải protein bromelain; đu đủ xanh chứa papain. Hạt nảy mầm có nhiều amylase để phân giải tinh bột dự trữ thành đường cho mầm phát triển.
- Lòng trắng trứng pha nước tạo dung dịch đục do protein. Khi protein bị phân giải thành các phân tử nhỏ hơn, dung dịch trong dần: thời gian chuyển trong cho biết enzyme mạnh hay yếu.
- Tinh bột bị thuỷ phân thành đường tan trong nước nên trên đĩa tinh bột xuất hiện vết lõm: vết càng rộng, enzyme càng mạnh.
- Iodine cho màu xanh đen với tinh bột. Khi tinh bột đã bị thuỷ phân hết, dung dịch giữ màu vàng nâu của iodine.
Chuẩn bị
- Mẫu vật: quả dứa hoặc đu đủ xanh, trứng gà sống, khoảng 100 g hạt thóc hoặc ngô đã nảy mầm (mầm dài khoảng 2 cm).
- Dụng cụ: cối chày sứ, cốc, đĩa Petri, ống nghiệm, đồng hồ, pipet 3 mL hoặc bơm tiêm không kim, bút viết kính, cốc nước sôi, hộp đựng đá, thước, giấy lọc, phễu.
- Hoá chất: nước vôi trong, nước cất, nước đá, 2 g bột sắn hoặc bột đao, giấm trắng; thêm dung dịch iodine loãng nếu muốn thử tinh bột.
Lưu ý · An toàn
Thí nghiệm 1: enzyme phân giải protein
- Ép lõi dứa lấy nước. Cho 0,5 mL dịch vào mỗi ống nghiệm, đánh số từ 1 đến 4. Nếu dùng đu đủ, nghiền khoảng 5 g vỏ hoặc lá tươi với 4 mL nước rồi lọc lấy dịch trong.
- Xử lí từng ống như bảng dưới.
- Trộn 2 mL lòng trắng trứng với 2 mL nước cất. Cho 1 mL hỗn hợp vào mỗi ống, lắc đều.
- Quan sát, ghi lại sự thay đổi và thời gian dung dịch chuyển trong ở từng ống.
| Ống | Xử lí | Điều kiện được thử | Kết quả và giải thích |
|---|---|---|---|
| 1 | Thêm 0,1 mL nước cất, để nhiệt độ phòng | Đối chứng | Enzyme hoạt động tốt: dung dịch trong nhanh, vết lõm rộng. |
| 2 | Thêm 0,1 mL nước vôi trong, để nhiệt độ phòng | Môi trường kiềm | pH lệch làm enzyme yếu đi: trong chậm hơn, vết lõm nhỏ. |
| 3 | Thêm 0,1 mL nước cất, đặt trong nước sôi 10 phút, để nguội | Nhiệt độ cao | Enzyme biến tính: dung dịch không trong, không có vết lõm. |
| 4 | Thêm 0,1 mL nước cất, đặt trong nước đá | Nhiệt độ thấp | Enzyme hoạt động chậm khi còn lạnh; ấm lên thì phục hồi. |
Thí nghiệm 2: kiểm tra hoạt tính amylase trên đĩa tinh bột
- Khuấy 2 g bột sắn trong 100 mL nước, đun sôi, đổ ra đĩa Petri và để nguội. Có thể chỉnh lượng bột để mặt đĩa đủ đặc, nghiêng không chảy mà không quá cứng.
- Nghiền mầm thóc hoặc ngô với 2 mL nước, gạn lấy dịch. Cho 0,5 mL dịch vào mỗi ống nghiệm đánh số từ 1 đến 4.
- Xử lí các ống như thí nghiệm 1; ống 3 đun sôi xong để nguội ở nhiệt độ phòng.
- Đánh dấu bốn vị trí dưới đáy đĩa. Nhỏ 2 giọt dịch của mỗi ống vào vị trí tương ứng.
- Sau 15 phút, đo đường kính vết lõm ở từng vị trí bằng thước.
| Ống | Xử lí | Đường kính (mm) |
|---|---|---|
| 1 | Nước cất, nhiệt độ phòng | — |
| 2 | Nước vôi trong | — |
| 3 | Đun sôi 10 phút | — |
| 4 | Trong nước đá | — |
Chọn ống mà em đoán có vết lõm lớn nhất, rồi nhỏ dịch enzyme lên đĩa.
Ghi chú · Vì sao lạnh và nóng khác nhau?
Thử iodine và ảnh hưởng của nồng độ
Thử iodine giúp thấy rõ tinh bột đã hết hay chưa. Trộn dịch enzyme với dung dịch tinh bột loãng trong ống nghiệm, để ở điều kiện cần thử. Sau mỗi khoảng thời gian, lấy một ít nhỏ vào iodine loãng, rồi đọc màu theo bảng. Cũng có thể phủ iodine lên đĩa tinh bột: nơi còn tinh bột có màu xanh đen, vết lõm không lên màu.
| Màu với iodine | Ý nghĩa |
|---|---|
| Xanh đen | Còn nhiều tinh bột |
| Xanh tím | Tinh bột đã giảm |
| Nâu đỏ | Còn ít tinh bột, chủ yếu là chuỗi đường ngắn |
| Vàng nâu | Đã hết tinh bột; đây là màu của iodine |
Để kiểm tra ảnh hưởng của nồng độ, pha loãng dịch enzyme theo các mức (ví dụ 100%, 50%, 25%) và giữ các điều kiện khác giống nhau: dịch càng loãng thì tinh bột mất càng chậm. Mỗi lần chỉ đổi một yếu tố, để biết chắc nguyên nhân của sự khác nhau.
Báo cáo thực hành
Báo cáo gồm: mục đích, chuẩn bị, cách tiến hành, kết quả, giải thích và kết luận. Ghi đúng số đo của nhóm; khi kết quả không như dự kiến, nêu nguyên nhân có thể có (dịch enzyme quá loãng, dùng nhầm ống, chưa để đủ thời gian). Mỗi dấu … là một ô cần điền.
| Ống | Điều kiện | Thời gian chuyển trong (phút) | Đường kính vết lõm (mm) | Giải thích |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Nước cất, nhiệt độ phòng | … | … | … |
| 2 | Nước vôi trong | … | … | … |
| 3 | Đun sôi 10 phút | … | … | … |
| 4 | Nước đá | … | … | … |
Trả lời thêm: vì sao dung dịch lòng trắng trứng từ đục chuyển sang trong và thời gian chuyển trong ở các ống khác nhau? Vì sao đường kính vết lõm ở các vị trí khác nhau? Vì sao ăn nhiều lõi dứa thấy rát lưỡi? Vì sao bát cháo ăn dở để lâu bị loãng, còn nhai cơm lâu thấy ngọt? Vì sao ướp thịt bò với đu đủ thì thịt mềm hơn, và vì sao không nên đun sôi nước dứa trước khi ướp thịt?
Khám phá
Giá ống nghiệm ảo
Bốn ống đều chứa tinh bột và amylase mầm thóc. Chọn một ống để chỉnh nhiệt độ, pH và nồng độ enzyme, ủ rồi nhỏ iodine và đọc màu. Số liệu là mô hình để so sánh xu hướng, không thay cho kết quả đo của nhóm.
| Ống | Điều kiện | Màu với iodine |
|---|---|---|
| 1 | 25 °C, pH 6, enzyme 100% (Nước cất, nhiệt độ phòng) | Chưa thử |
| 2 | 25 °C, pH 10, enzyme 100% (Nước vôi trong) | Chưa thử |
| 3 | 100 °C, pH 6, enzyme 100% (Đun sôi 10 phút) | Chưa thử |
| 4 | 0 °C, pH 6, enzyme 100% (Trong nước đá) | Chưa thử |
Dung dịch tinh bột trông đục như nhau ở mọi ống. Phải nhỏ iodine mới biết còn tinh bột hay không.
- ○ Nhỏ iodine vào bốn ống sau 15 phút và so sánh màu.
- ○ Chỉnh nhiệt độ để một ống hết tinh bột trong 5 phút.
- ○ Giảm nồng độ enzyme và thấy tinh bột còn lại lâu hơn.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/13 bài
Bài 1
Trong thí nghiệm 1, enzyme phân giải protein được lấy từ đâu?
Bài 2
Vì sao dùng hạt thóc hoặc ngô đã nảy mầm để lấy amylase?
Bài 3
Sắp xếp các bước kiểm tra amylase trên đĩa tinh bột theo đúng thứ tự.
Bài 4
Nối mỗi màu khi thử iodine với điều nó cho biết.
Bài 5
Sau 15 phút, một ống tinh bột và amylase cho màu vàng nâu khi thử iodine. Kết luận nào đúng?
Bài 6
Những ống nào giữ màu xanh đen rất lâu khi thử iodine?
Bài 7
Ống 1 trong cả hai thí nghiệm dùng để làm gì?
Bài 8
Đĩa tinh bột dùng 2 g bột trong 100 mL nước. Cần bao nhiêu gam bột để pha 250 mL với cùng tỉ lệ?
Bài 9
Ở thí nghiệm 1, mỗi ống có 0,5 mL dịch dứa, 0,1 mL chất thử và 1 mL dung dịch lòng trắng. Tổng thể tích mỗi ống là bao nhiêu mililít?
Bài 10
Vết lõm ống 1 rộng 21 mm, ống 2 (nước vôi trong) rộng 3 mm. Đường kính vết lõm ống 1 gấp bao nhiêu lần ống 2?
Bài 11
Muốn kiểm tra ảnh hưởng của nồng độ enzyme, cách làm nào đúng?
Bài 12
Vì sao ướp thịt bò với dứa tươi làm thịt mềm hơn, còn dứa đóng hộp đã đun nóng thì kém hơn?
Bài 13
Vì sao bát cháo ăn dở, để lâu thì bị loãng?
Ghi nhớ
- Enzyme trong lõi dứa làm dung dịch lòng trắng trứng trong dần; amylase của hạt nảy mầm tạo vết lõm trên đĩa tinh bột.
- Đun sôi làm enzyme biến tính, không phục hồi; nhiệt độ thấp chỉ làm enzyme chậm lại; pH lệch làm hoạt tính giảm.
- Nồng độ enzyme giảm thì phản ứng chậm đi; mỗi lần thí nghiệm chỉ đổi một yếu tố.
- Iodine cho màu xanh đen với tinh bột; màu vàng nâu nghĩa là tinh bột đã bị thuỷ phân hết.
- Báo cáo gồm mục đích, cách làm, số đo thật của nhóm, giải thích và kết luận.