Phần mở đầu · Lý thuyết
Bài 1. Giới thiệu khái quát môn sinh học
Đồ ăn, thức uống, quần áo hay viên thuốc em dùng mỗi ngày đều có liên quan đến sinh vật. Cả trí nhớ và năng khiếu của em cũng là kết quả tương tác giữa các gene với môi trường học tập. Vậy sinh học nghiên cứu điều gì, học môn này để làm gì, và nó mở ra những nghề nào? Bài mở đầu này giúp em trả lời các câu hỏi đó và thấy vì sao sinh học gắn liền với tương lai bền vững của xã hội.
Em sẽ học được
- Nêu được đối tượng và các lĩnh vực nghiên cứu của sinh học.
- Trình bày được mục tiêu của môn Sinh học và vai trò của sinh học trong đời sống.
- Kể được các ngành nghề liên quan đến sinh học, công việc và thành tựu của một số ngành.
- Nêu được khái niệm phát triển bền vững và vai trò của sinh học đối với phát triển bền vững.
- Phân tích được mối quan hệ giữa sinh học với đạo đức sinh học, kinh tế và công nghệ.
Đối tượng và lĩnh vực nghiên cứu của sinh học
Định nghĩa · Đối tượng của sinh học
Sinh học có nhiều lĩnh vực nghiên cứu như sinh học tế bào, vi sinh vật học, di truyền học, sinh thái học, sinh lí học, hoá sinh học. Nghiên cứu cơ bản nhằm hiểu rõ thế giới sống vận hành như thế nào; nghiên cứu ứng dụng dùng các hiểu biết đó để giải quyết những việc cụ thể trong y dược, nông nghiệp, công nghiệp và bảo vệ môi trường.
| Lớp | Nội dung chính |
|---|---|
| 10 | Sinh học tế bào và thế giới vi sinh vật |
| 11 | Sinh học cơ thể |
| 12 | Di truyền học, tiến hoá và sinh thái học |
Mục tiêu và vai trò của môn Sinh học
Việc nghiên cứu sinh học nhằm tìm hiểu cấu trúc và cách vận hành của các cấp độ tổ chức sống, từ đó điều khiển, sử dụng tối ưu nguồn tài nguyên sinh học và phi sinh học (đất, nước, không khí, ánh sáng), phục vụ sự phát triển bền vững của xã hội.
Ghi chú · Mục tiêu của môn học ở trường
- Với sức khoẻ: góp phần giảm tỉ lệ bệnh tật, kéo dài tuổi thọ và cải thiện việc chăm sóc, điều trị bệnh.
- Với đời sống: giúp phát hiện giá trị dinh dưỡng của thực phẩm và các hoạt chất chữa bệnh trong sinh vật.
- Với kinh tế: tạo ra giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao, góp phần phát triển nông, lâm, ngư nghiệp và công nghiệp.
- Với xã hội: hỗ trợ an ninh qua ngành pháp y và giúp giải quyết các vấn đề toàn cầu như ô nhiễm môi trường.
- Với mỗi người: giúp em hiểu và trân trọng cơ thể mình, biết gìn giữ sự đa dạng của sinh giới.
Các ngành nghề liên quan đến sinh học
Những hiểu biết về sinh học được ứng dụng trong rất nhiều ngành: y dược, pháp y, nông, lâm, ngư nghiệp, công nghệ thực phẩm, bảo vệ môi trường và cả chế tạo máy móc dựa theo sinh vật. Phần khám phá bên dưới là bản đồ các lĩnh vực này: bấm vào từng lĩnh vực để xem ứng dụng, thành tựu và công việc của từng nghề.
| Nhóm | Một số ngành nghề |
|---|---|
| Giảng dạy, nghiên cứu | Công nghệ sinh học, kĩ thuật sinh học, lâm học, kĩ thuật y sinh |
| Sản xuất | Trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, chế biến gỗ, sản xuất thuốc |
| Chăm sóc sức khoẻ | Y đa khoa, dược học, điều dưỡng, y học cổ truyền, y tế cộng đồng |
| Hoạch định chính sách | Quản lí y tế, quản lí bệnh viện, quản lí tài nguyên rừng, lâm nghiệp đô thị |
Ghi chú · Triển vọng
Sinh học với phát triển bền vững
Định nghĩa · Phát triển bền vững
Sinh học góp phần phát triển bền vững theo nhiều cách: phổ biến kiến thức về bảo vệ đa dạng sinh vật và khai thác hợp lí tài nguyên thiên nhiên; đánh giá tác động của con người đến môi trường, đề xuất cách bảo tồn đa dạng sinh học và xử lí ô nhiễm; cung cấp cơ sở khoa học để chính phủ xây dựng chiến lược phát triển kinh tế phù hợp.
Mỗi hoạt động hằng ngày của em đều có ảnh hưởng. Hãy xếp các hoạt động sau vào đúng ô.
Thẻ chưa xếp (8)
Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.
Sinh học và các vấn đề xã hội
| Quan hệ với | Biểu hiện | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đạo đức | Nghiên cứu sinh học đặt ra các vấn đề đạo đức sinh học | Ai có quyền biết thông tin giải trình tự gene của một người? Có nên nhân bản vô tính con người? |
| Kinh tế | Ứng dụng đem lại giá trị kinh tế lớn nhưng cũng có rủi ro | Giống năng suất cao có thể bị thiệt hại nặng khi điều kiện môi trường bất lợi |
| Công nghệ | Nghiên cứu cơ bản giúp phát triển các công nghệ bắt chước sinh vật | Cải tiến máy móc, robot dựa trên cách sinh vật vận động |
Lưu ý · Mối lo ngại của xã hội
Khám phá
Bản đồ ngành nghề sinh học
Ở chế độ "Xem ngành nghề", bấm một lĩnh vực rồi bấm từng nghề để đọc mô tả công việc. Ở chế độ "Xếp công việc", đọc tình huống và chọn lĩnh vực phù hợp trên bản đồ.
Y dược
Lĩnh vực ứng dụng: Phòng bệnh, chẩn đoán, chữa bệnh và sản xuất thuốc.
Thành tựu: Giải trình tự gene giúp tạo ra thuốc hướng đích, tác động đúng vào tế bào bệnh như một số tế bào ung thư.
Bác sĩ đa khoa: Khám, chẩn đoán, điều trị bệnh và tư vấn cho người bệnh cách giữ gìn sức khoẻ.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/8 bài
Bài 1
Đối tượng nghiên cứu của sinh học là
Bài 2
Ghép mỗi lớp với nội dung sinh học chính được học ở lớp đó.
Bài 3
Chọn tất cả các nội dung thuộc mục tiêu nghiên cứu sinh học.
Bài 4
Ghép mỗi thành tựu với lĩnh vực ứng dụng của nó.
Bài 5
Phát biểu nào đúng về phát triển bền vững?
Bài 6
Chọn tất cả các hoạt động góp phần phát triển bền vững.
Bài 7
Câu hỏi "Ai có quyền biết thông tin giải trình tự gene của một người?" thuộc về vấn đề gì của sinh học? (Điền một cụm gồm bốn tiếng)
Bài 8
Ví dụ nào thể hiện rõ nhất mối quan hệ giữa sinh học và công nghệ?
Ghi nhớ
- Sinh học nghiên cứu về sự sống; đối tượng là các sinh vật và các cấp độ tổ chức của thế giới sống.
- Mục tiêu: hiểu cấu trúc, cách vận hành của các cấp độ tổ chức sống để sử dụng tối ưu tài nguyên, phục vụ phát triển bền vững.
- Sinh học gắn với nhiều ngành nghề: y dược, pháp y, nông, lâm, ngư nghiệp, công nghệ thực phẩm, bảo vệ môi trường, chế tạo theo sinh vật.
- Phát triển bền vững đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.
- Nghiên cứu sinh học gắn với đạo đức sinh học, kinh tế và công nghệ.