Bỏ qua đến nội dung

Phần mở đầu · Lý thuyết

Bài 1. Giới thiệu khái quát môn sinh học

Đồ ăn, thức uống, quần áo hay viên thuốc em dùng mỗi ngày đều có liên quan đến sinh vật. Cả trí nhớ và năng khiếu của em cũng là kết quả tương tác giữa các gene với môi trường học tập. Vậy sinh học nghiên cứu điều gì, học môn này để làm gì, và nó mở ra những nghề nào? Bài mở đầu này giúp em trả lời các câu hỏi đó và thấy vì sao sinh học gắn liền với tương lai bền vững của xã hội.

Em sẽ học được

  • Nêu được đối tượng và các lĩnh vực nghiên cứu của sinh học.
  • Trình bày được mục tiêu của môn Sinh học và vai trò của sinh học trong đời sống.
  • Kể được các ngành nghề liên quan đến sinh học, công việc và thành tựu của một số ngành.
  • Nêu được khái niệm phát triển bền vững và vai trò của sinh học đối với phát triển bền vững.
  • Phân tích được mối quan hệ giữa sinh học với đạo đức sinh học, kinh tế và công nghệ.

Đối tượng và lĩnh vực nghiên cứu của sinh học

Định nghĩa · Đối tượng của sinh học

Sinh học là khoa học nghiên cứu về sự sống. Đối tượng nghiên cứu của sinh học là các sinh vật và các cấp độ tổ chức của thế giới sống, từ tế bào đến cơ thể, quần thể, quần xã và hệ sinh thái.

Sinh học có nhiều lĩnh vực nghiên cứu như sinh học tế bào, vi sinh vật học, di truyền học, sinh thái học, sinh lí học, hoá sinh học. Nghiên cứu cơ bản nhằm hiểu rõ thế giới sống vận hành như thế nào; nghiên cứu ứng dụng dùng các hiểu biết đó để giải quyết những việc cụ thể trong y dược, nông nghiệp, công nghiệp và bảo vệ môi trường.

Các lĩnh vực sinh học em được học ở cấp Trung học phổ thông
LớpNội dung chính
10Sinh học tế bào và thế giới vi sinh vật
11Sinh học cơ thể
12Di truyền học, tiến hoá và sinh thái học

Mục tiêu và vai trò của môn Sinh học

Việc nghiên cứu sinh học nhằm tìm hiểu cấu trúc và cách vận hành của các cấp độ tổ chức sống, từ đó điều khiển, sử dụng tối ưu nguồn tài nguyên sinh học và phi sinh học (đất, nước, không khí, ánh sáng), phục vụ sự phát triển bền vững của xã hội.

Ghi chú · Mục tiêu của môn học ở trường

Học môn Sinh học giúp em hình thành năng lực sinh học gồm ba mặt: nhận thức sinh học, tìm hiểu thế giới sống, và vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn.
  • Với sức khoẻ: góp phần giảm tỉ lệ bệnh tật, kéo dài tuổi thọ và cải thiện việc chăm sóc, điều trị bệnh.
  • Với đời sống: giúp phát hiện giá trị dinh dưỡng của thực phẩm và các hoạt chất chữa bệnh trong sinh vật.
  • Với kinh tế: tạo ra giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao, góp phần phát triển nông, lâm, ngư nghiệp và công nghiệp.
  • Với xã hội: hỗ trợ an ninh qua ngành pháp y và giúp giải quyết các vấn đề toàn cầu như ô nhiễm môi trường.
  • Với mỗi người: giúp em hiểu và trân trọng cơ thể mình, biết gìn giữ sự đa dạng của sinh giới.

Các ngành nghề liên quan đến sinh học

Những hiểu biết về sinh học được ứng dụng trong rất nhiều ngành: y dược, pháp y, nông, lâm, ngư nghiệp, công nghệ thực phẩm, bảo vệ môi trường và cả chế tạo máy móc dựa theo sinh vật. Phần khám phá bên dưới là bản đồ các lĩnh vực này: bấm vào từng lĩnh vực để xem ứng dụng, thành tựu và công việc của từng nghề.

Một số nhóm ngành nghề liên quan đến sinh học
NhómMột số ngành nghề
Giảng dạy, nghiên cứuCông nghệ sinh học, kĩ thuật sinh học, lâm học, kĩ thuật y sinh
Sản xuấtTrồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, chế biến gỗ, sản xuất thuốc
Chăm sóc sức khoẻY đa khoa, dược học, điều dưỡng, y học cổ truyền, y tế cộng đồng
Hoạch định chính sáchQuản lí y tế, quản lí bệnh viện, quản lí tài nguyên rừng, lâm nghiệp đô thị

Ghi chú · Triển vọng

Dân số già đi làm tăng nhu cầu về bác sĩ, điều dưỡng và chuyên gia vật lí trị liệu. Kĩ thuật y sinh cũng là ngành có triển vọng: kĩ sư chế tạo, bảo trì thiết bị y tế và thiết kế những giải pháp như bộ phận cơ thể nhân tạo.

Sinh học với phát triển bền vững

Định nghĩa · Phát triển bền vững

Theo Liên Hợp Quốc (năm 1987), phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng được nhu cầu của xã hội hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.

Sinh học góp phần phát triển bền vững theo nhiều cách: phổ biến kiến thức về bảo vệ đa dạng sinh vật và khai thác hợp lí tài nguyên thiên nhiên; đánh giá tác động của con người đến môi trường, đề xuất cách bảo tồn đa dạng sinh học và xử lí ô nhiễm; cung cấp cơ sở khoa học để chính phủ xây dựng chiến lược phát triển kinh tế phù hợp.

Mỗi hoạt động hằng ngày của em đều có ảnh hưởng. Hãy xếp các hoạt động sau vào đúng ô.

Thẻ chưa xếp (8)

Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.

Đúng 0/8 thẻ

Sinh học và các vấn đề xã hội

Quan hệ vớiBiểu hiệnVí dụ
Đạo đứcNghiên cứu sinh học đặt ra các vấn đề đạo đức sinh họcAi có quyền biết thông tin giải trình tự gene của một người? Có nên nhân bản vô tính con người?
Kinh tếỨng dụng đem lại giá trị kinh tế lớn nhưng cũng có rủi roGiống năng suất cao có thể bị thiệt hại nặng khi điều kiện môi trường bất lợi
Công nghệNghiên cứu cơ bản giúp phát triển các công nghệ bắt chước sinh vậtCải tiến máy móc, robot dựa trên cách sinh vật vận động

Lưu ý · Mối lo ngại của xã hội

Thành tựu sinh học có thể bị dùng sai. Chẳng hạn, lựa chọn giới tính thai nhi làm mất cân bằng giới tính và tăng nạo phá thai; thông tin gene có thể bị dùng để từ chối bảo hiểm. Vì vậy, nghiên cứu và ứng dụng sinh học cần được cân nhắc cùng đạo đức và pháp luật.

Khám phá

Bản đồ ngành nghề sinh học

Ở chế độ "Xem ngành nghề", bấm một lĩnh vực rồi bấm từng nghề để đọc mô tả công việc. Ở chế độ "Xếp công việc", đọc tình huống và chọn lĩnh vực phù hợp trên bản đồ.

Cách dùng bản đồ
Sinh học

Y dược

Lĩnh vực ứng dụng: Phòng bệnh, chẩn đoán, chữa bệnh và sản xuất thuốc.

Thành tựu: Giải trình tự gene giúp tạo ra thuốc hướng đích, tác động đúng vào tế bào bệnh như một số tế bào ung thư.

Bác sĩ đa khoa: Khám, chẩn đoán, điều trị bệnh và tư vấn cho người bệnh cách giữ gìn sức khoẻ.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một nhóm nghiên cứu tìm ra loài vi khuẩn phân giải được một loại chất độc trong đất. Hãy cho biết việc này thể hiện đối tượng, mục tiêu và lĩnh vực ứng dụng nào của sinh học.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một khu rừng tự nhiên có thể cho thu nhập ngay nếu chặt toàn bộ gỗ để bán. Vì sao cách làm này không phải là phát triển bền vững, và sinh học có thể đề xuất gì?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/8 bài

Bài 1

Đối tượng nghiên cứu của sinh học là

Bài 2

Ghép mỗi lớp với nội dung sinh học chính được học ở lớp đó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 3

Chọn tất cả các nội dung thuộc mục tiêu nghiên cứu sinh học.

Bài 4

Ghép mỗi thành tựu với lĩnh vực ứng dụng của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 5

Phát biểu nào đúng về phát triển bền vững?

Bài 6

Chọn tất cả các hoạt động góp phần phát triển bền vững.

Bài 7

Câu hỏi "Ai có quyền biết thông tin giải trình tự gene của một người?" thuộc về vấn đề gì của sinh học? (Điền một cụm gồm bốn tiếng)

Bài 8

Ví dụ nào thể hiện rõ nhất mối quan hệ giữa sinh học và công nghệ?

Ghi nhớ

  • Sinh học nghiên cứu về sự sống; đối tượng là các sinh vật và các cấp độ tổ chức của thế giới sống.
  • Mục tiêu: hiểu cấu trúc, cách vận hành của các cấp độ tổ chức sống để sử dụng tối ưu tài nguyên, phục vụ phát triển bền vững.
  • Sinh học gắn với nhiều ngành nghề: y dược, pháp y, nông, lâm, ngư nghiệp, công nghệ thực phẩm, bảo vệ môi trường, chế tạo theo sinh vật.
  • Phát triển bền vững đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.
  • Nghiên cứu sinh học gắn với đạo đức sinh học, kinh tế và công nghệ.