Bỏ qua đến nội dung

Chương 6 · Luyện tập

Bài 23. Thực hành: Một số phương pháp nghiên cứu vi sinh vật thông dụng, tìm hiểu về các sản phẩm công nghệ vi sinh vật và làm một số sản phẩm lên men từ vi sinh vật

Một hộp sữa chua nhỏ có thể biến cả lít sữa thành sữa chua, còn rổ rau cải trở thành vại dưa vàng ươm chỉ sau vài ngày. Hãy tự tay làm các sản phẩm đó và giải thích điều đang diễn ra trong lọ.

Em sẽ học được

  • Thực hiện được một số phương pháp nghiên cứu vi sinh vật thông dụng: làm tiêu bản, quan sát vi khuẩn trong sữa chua.
  • Thực hiện được đúng các bước làm sữa chua và dưa chua, tạo ra sản phẩm đảm bảo chất lượng.
  • Giải thích được các biến đổi của sản phẩm và vai trò của từng thao tác.
  • Nêu được nguyên lí lên men rượu ethylic nhờ nấm men.
  • Thu thập thông tin, làm tập san về sản phẩm của công nghệ vi sinh vật.

Nhuộm và quan sát vi khuẩn trong sữa chua

  1. Lấy một thìa sữa chua không đường đã để ở khoảng 40 đến 45 °C trong 1 đến 2 giờ, pha loãng với 10 mL nước cất.
  2. Hút một ít dịch đã pha loãng, nhỏ một giọt lên lam kính, đậy lamen, dùng giấy thấm nhẹ quanh viền lamen để loại nước thừa.
  3. Đặt lam kính lên bàn kính hiển vi, điều chỉnh để nhìn rõ mẫu vật.
  4. Quan sát ở vật kính 10×, chỉnh vùng quan sát vào nơi có nhiều vi khuẩn, rồi chuyển sang vật kính lớn hơn.

Ghi chú · Nhuộm đơn

Vi khuẩn gần như trong suốt nên khó thấy khi soi tươi. Muốn chúng nổi rõ hơn, phết giọt dịch thành lớp mỏng trên lam kính, để khô, nhỏ xanh methylene phủ lên trong khoảng 1 phút, rửa nhẹ bằng nước, thấm khô rồi đem quan sát.

Kết quả: vi khuẩn lactic trong sữa chua có dạng hình que, đứng riêng lẻ hoặc tạo thành chuỗi.

Quan sát vi khuẩn trong sữa chua

Vật kính

Thị kính 10×. Vật kính 10×: vi khuẩn chỉ là những chấm rất nhỏ. Dùng để tìm vùng có nhiều vi khuẩn. Độ phóng đại 100 lần. Mẫu không nhuộm: vi khuẩn gần như trong suốt, rất khó thấy.

Hình vẽ mô phỏng, không phải ảnh chụp.

Làm sữa chua

  1. Dùng 1 lít nước ấm khoảng 50 đến 55 °C, cho sữa đặc có đường vào khuấy đều.
  2. Cho hộp sữa chua làm men giống vào hỗn hợp, tiếp tục khuấy đều.
  3. Đổ hỗn hợp vào các lọ, không đổ quá đầy, đậy kín.
  4. Ủ các lọ ở nhiệt độ ổn định khoảng 40 °C.
  5. Sau khoảng 8 đến 10 giờ, lấy các lọ ra và để vào ngăn mát tủ lạnh.

Ghi chú · Giải thích

Vi khuẩn lactic biến đường thành lactic acid. Acid làm protein sữa đông tụ, nên sữa từ lỏng thành sệt, màu trắng ngà, vị ngọt giảm, vị chua tăng và có hương thơm nhẹ. Nước không được quá nóng vì nhiệt độ cao sẽ làm chết vi khuẩn lactic.

Làm dưa chua

  1. Phơi cải ngoài nắng cho héo. Rửa sạch hành củ, hành lá. Cắt cải và hành thành khúc dài khoảng 3 cm.
  2. Pha nước muối dưa bằng nước đun sôi để ấm: 1 lít nước, 3 thìa muối hạt và 1 thìa đường, khuấy đều.
  3. Xếp dưa vào lọ, cọng xuống trước, lá phủ lên trên, rồi thêm hành. Dùng vật nặng nén dưa xuống, đổ nước muối ngập quá mặt rau, đậy chặt.
  4. Để ở nơi thoáng mát hai ngày rồi kiểm tra màu, mùi, vị.
Vì sao làm như vậy?
Thao tácLí do
Phơi héo rauGiảm lượng nước trong rau, dưa giòn hơn, ít bị khú
Thêm đườngCung cấp thêm thức ăn cho vi khuẩn lactic
Nén chặt, đổ ngập nướcTạo điều kiện yếm khí cho vi khuẩn lactic, hạn chế vi khuẩn lên men thối
Dùng nước muốiNồng độ khoảng 5 đến 6% ức chế vi sinh vật gây thối; vi khuẩn lactic vẫn hoạt động được

Kết quả: rau chuyển từ xanh sang vàng, có vị chua thơm nhẹ đặc trưng, do vi khuẩn lactic phân giải đường trong rau thành lactic acid.

Lên men rượu ethylic

Rượu cũng là một sản phẩm lên men. Trong điều kiện yếm khí, nấm men chuyển đường thành ethanol và khí CO₂:

C₆H₁₂O₆ → (nấm men) 2 C₂H₅OH+2 CO₂

Bình lên men vì vậy được đậy kín để hạn chế không khí, và có bọt khí nổi lên trong khi nấm men hoạt động. Sản phẩm khác với sữa chua và dưa chua, nơi vi khuẩn lactic tạo lactic acid.

Dự án

Báo cáo và tập san

Mỗi nhóm thu thập hình ảnh, thông tin về một số sản phẩm của công nghệ vi sinh vật như rượu, bia, sữa chua, chất kháng sinh, vaccine qua thực tế, internet và tài liệu tham khảo, rồi sắp xếp thành báo cáo và tập san.

  • Mục đích: rèn kĩ năng thực hành, tổ chức thông tin, làm việc nhóm và trình bày.
  • Nội dung thực hành: vẽ vi khuẩn trong sữa chua kèm độ phóng đại; ghi màu, trạng thái, mùi vị của sữa chua và dưa chua trước và sau khi lên men.
  • Trả lời: nhận xét và giải thích sự biến đổi của sữa; vì sao phải phơi héo rau, thêm đường, đổ ngập nước và nén chặt khi làm dưa chua.
  • Tập san: tranh ảnh và bài viết về sản phẩm, quy trình tạo ra và vi sinh vật liên quan.

Khám phá

Muối dưa ảo

Chỉnh nồng độ muối, nhiệt độ và số ngày, bật hoặc tắt việc nén rau và thêm đường, rồi xem lọ dưa thay đổi. Hãy thử tìm điều kiện làm dưa đạt, rồi làm dưa hỏng để hiểu vì sao.

345670246pH
5 %
28 °C
2 ngày

Dưa đạt: sau 2 ngày, pH khoảng 4,5. Dưa vàng, giòn, chua thơm đặc trưng. Lactic acid đã đủ để ức chế vi sinh vật gây thối.

Mô phỏng định tính: giá trị pH chỉ để minh hoạ xu hướng, không phải số đo thật.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một bạn cho sữa chua giống vào sữa vừa đun sôi, ủ đủ thời gian mà sữa vẫn lỏng. Hãy giải thích và cho biết cách khắc phục.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Lọ dưa của một nhóm có lớp váng trắng trên mặt và rau nổi lên khỏi nước. Hãy nêu nguyên nhân và cách làm đúng.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/12 bài

Bài 1

Sắp xếp các bước làm sữa chua theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Cho sữa chua giống vào, khuấy đều
  2. Vị trí 2: Ủ ở khoảng 40 °C trong 8 đến 10 giờ
  3. Vị trí 3: Pha sữa đặc với nước ấm khoảng 50 đến 55 °C
  4. Vị trí 4: Đổ hỗn hợp vào các lọ, đậy kín
  5. Vị trí 5: Để vào ngăn mát tủ lạnh

Bài 2

Sắp xếp các bước làm dưa chua theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Xếp dưa vào lọ, nén bằng vật nặng, đổ nước muối ngập mặt rau
  2. Vị trí 2: Phơi héo cải, cắt khúc khoảng 3 cm
  3. Vị trí 3: Để nơi thoáng mát hai ngày
  4. Vị trí 4: Pha nước muối với đường bằng nước đun sôi để ấm

Bài 3

Vi khuẩn lactic trong sữa chua có hình dạng như thế nào dưới kính hiển vi?

Bài 4

Quan sát với thị kính 10× và vật kính 40× thì độ phóng đại của ảnh là bao nhiêu lần?

Đơn vị:lần

Bài 5

Nhuộm đơn vi khuẩn trong sữa chua bằng xanh methylene nhằm mục đích gì?

Bài 6

Trong lên men rượu ethylic, vi sinh vật nào chuyển đường thành ethanol và CO₂?

Bài 7

Khi làm sữa chua, sữa từ lỏng chuyển thành sệt là do đâu?

Bài 8

Vì sao khi muối dưa phải đổ ngập nước và nén chặt rau?

Bài 9

Thêm một ít đường vào nước muối dưa nhằm mục đích gì?

Bài 10

Nếu muối dưa với nồng độ muối rất cao, ví dụ 15%, kết quả có khả năng nhất là gì?

Bài 11

Nối mỗi thao tác với lí do của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 12

Những sản phẩm nào sau đây là sản phẩm của công nghệ vi sinh vật?

Ghi nhớ

  • Quan sát mẫu từ vật kính nhỏ đến vật kính lớn; vi khuẩn lactic có dạng que, đứng riêng lẻ hoặc thành chuỗi.
  • Sữa chua và dưa chua đều nhờ vi khuẩn lactic chuyển đường thành lactic acid.
  • Làm sữa chua cần nhiệt độ ấm ổn định; làm dưa chua cần nước muối vừa phải, đường và điều kiện yếm khí.
  • Sai một điều kiện như quá nóng, thiếu muối hay rau nổi lên đều có thể làm sản phẩm hỏng.