Bỏ qua đến nội dung

Chương 2 · Luyện tập

Bài 16. Thực hành: Cảm ứng ở thực vật

Ở bài Cảm ứng ở thực vật, em đã biết thân hướng sáng dương, rễ hướng trọng lực dương và hướng hoá dương. Bài này em tự gieo hạt, bố trí thí nghiệm, theo dõi từng ngày và đo góc uốn để kiểm chứng những điều đó bằng chính số liệu của mình.

Em sẽ học được

  • Bố trí và thực hiện được thí nghiệm chứng minh tính hướng sáng, hướng nước, hướng trọng lực và hướng hoá ở cây.
  • Quan sát, ghi nhật kí và đo được góc uốn của thân, rễ theo ngày.
  • Giải thích được kết quả thí nghiệm dựa vào cơ chế hướng động.
  • Quan sát và mô tả được một số hiện tượng hướng động, ứng động trong tự nhiên; viết được báo cáo thực hành.

Thí nghiệm chứng minh tính hướng sáng

  • Dụng cụ, mẫu vật: hai cốc nhựa trong (hoặc chậu) đựng cát ẩm; hạt đậu xanh hoặc đậu đen; hộp giấy có đục lỗ ở một mặt bên (hoặc đặt cạnh cửa sổ).
  1. Gieo 5 đến 7 hạt đậu vào mỗi cốc cát ẩm, tưới ẩm hằng ngày cho hạt nảy mầm.
  2. Cốc thứ nhất (đối chứng) đặt ở nơi được chiếu sáng đầy đủ, đều mọi phía.
  3. Cốc thứ hai úp trong hộp giấy có lỗ ở một bên (hoặc đặt cạnh cửa sổ) để ánh sáng chỉ chiếu vào cây từ một phía.
  4. Sau 5 đến 7 ngày, so sánh hình thái cây ở hai cốc.

Ghi chú · Kết quả và giải thích

Cây ở cốc đối chứng mọc thẳng; cây ở cốc chỉ nhận ánh sáng từ một phía có thân uốn cong về phía lỗ sáng. Auxin tập trung ở phía khuất sáng làm tế bào phía đó dãn dài nhanh hơn: thân hướng sáng dương.

Thí nghiệm chứng minh tính hướng nước và hướng trọng lực

  • Dụng cụ, mẫu vật: hạt ngô; băng dính trắng; giấy thấm cỡ 7×20 cm; ống đong thuỷ tinh 250 mL có khoảng 30 mL nước.
  1. Dán các hạt ngô lên dải băng dính, mỗi hạt cách nhau khoảng 2 đến 3 cm.
  2. Dán hai dải lên giấy thấm: một dải xuôi (rốn hạt hướng xuống dưới), một dải ngược (rốn hạt hướng lên trên).
  3. Cuộn tròn giấy thấm sao cho các hạt nằm ở mặt ngoài, đặt vào ống đong có khoảng 30 mL nước.
  4. Sau 3 đến 5 ngày kể từ khi hạt nảy mầm, quan sát hướng mọc của thân và rễ ở hai dải.

Ghi chú · Kết quả và giải thích

Dù hạt được dán xuôi hay ngược, rễ đều uốn xuống dưới, về phía nước ở đáy ống (hướng trọng lực dương, hướng nước dương); thân uốn lên trên (hướng trọng lực âm). Ở dải dán ngược, rễ mầm lúc đầu mọc lên rồi uốn cong xuống, góc uốn gần 180°.

Thí nghiệm hướng hoá

  • Dụng cụ, hoá chất, mẫu vật: cốc thuỷ tinh trong; 3 đến 5 g phân NPK (hoặc phân đạm, lân, kali, muối khoáng khác); cát hoặc đất trồng đã làm ẩm; 5 đến 7 hạt ngô.
  1. Đặt 3 đến 5 g phân vào một góc của cốc.
  2. Đổ cát (hoặc đất) ẩm vào khoảng 2/3 cốc.
  3. Gieo hạt ngô sát thành cốc ở phía đối diện với chỗ đặt phân.
  4. Đặt cốc ở nơi có ánh sáng nhẹ, tưới ẩm đều.
  5. Sau 7 đến 10 ngày, quan sát hướng mọc của rễ qua thành cốc.

Ghi chú · Kết quả và giải thích

Rễ ngô uốn cong, mọc về phía góc có phân bón: rễ hướng hoá dương với chất khoáng. Nếu thay phân bằng chất độc (như muối kim loại nặng), rễ sẽ mọc tránh xa (hướng hoá âm).

Đo góc uốn, quan sát trong tự nhiên và báo cáo

Để so sánh được, mỗi ngày em đo góc uốn: góc giữa hướng mọc ban đầu và hướng của đoạn ngọn, đo bằng thước đo góc đặt tại chỗ đoạn ngọn bắt đầu. Ghi số đo vào nhật kí cùng ngày đo; đo vài cây rồi lấy trung bình để giảm sai số.

Quan sát trực tiếp hoặc qua tranh, ảnh, video một số hiện tượng hướng động, ứng động (cây leo quấn giàn, hoa nở theo giờ, lá trinh nữ cụp…), kẻ bảng ghi: tên hiện tượng, kiểu cảm ứng, tác nhân kích thích, hình thức phản ứng.

Thẻ chưa xếp (8)

Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.

Đúng 0/8 thẻ
  1. Mục đích thí nghiệm.
  2. Chuẩn bị: dụng cụ, hoá chất, mẫu vật.
  3. Cách tiến hành.
  4. Kết quả: bảng nhật kí theo ngày, góc uốn, ảnh chụp hoặc hình vẽ.
  5. Giải thích kết quả và kết luận; trả lời câu hỏi.

Khám phá

Nhật kí thí nghiệm số

Chọn thí nghiệm và ngày quan sát. Xoay tia đo (tia đỏ) cho trùng với đoạn ngọn của thân hoặc rễ, đọc góc so với nét đứt rồi bấm "Ghi vào nhật kí". Ghi ít nhất 4 ngày, có ngày cuối, để rút ra kết luận.

Thí nghiệm

Cốc cát ẩm gieo đậu xanh, úp hộp giấy có lỗ ở bên phải: ánh sáng chỉ chiếu từ một phía.

ngày 4
lỗ sáng

Nét đứt: hướng ban đầu. Tia đỏ: tia đo của thước đo góc, đặt tại chỗ bắt đầu đoạn ngọn.

0°
Nhật kí: góc uốn của thân cây đậu xanh (sai số cho phép ±4°)
NgàyGóc uốn đo được
Chưa có số đo nào.

Nhật kí có 0 số đo đúng. Hãy đo và ghi ít nhất 4 ngày khác nhau, trong đó có ngày cuối (ngày 7).

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Nhật kí thí nghiệm hướng sáng ghi góc uốn của thân cây đậu: ngày 3: 22°; ngày 5: 40°; ngày 7: 45°. Tính tốc độ uốn trung bình từ ngày 3 đến ngày 7 và nhận xét.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một nhóm đo góc uốn của 5 rễ ngô trong thí nghiệm hướng hoá ở ngày thứ 8: 42°, 47°, 45°, 50°, 46°. Tính góc uốn trung bình. Vì sao nên đo nhiều cây?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Trong thí nghiệm hướng sáng, cốc cây được chiếu sáng đều từ mọi phía có vai trò gì?

Bài 2

Sắp xếp các bước của thí nghiệm hướng hoá theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Gieo hạt ngô sát thành cốc ở phía đối diện chỗ đặt phân
  2. Vị trí 2: Đặt 3 đến 5 g phân vào một góc cốc
  3. Vị trí 3: Sau 7 đến 10 ngày quan sát hướng mọc của rễ
  4. Vị trí 4: Đổ cát ẩm vào khoảng 2/3 cốc
  5. Vị trí 5: Tưới ẩm đều, để nơi có ánh sáng nhẹ

Bài 3

Trong thí nghiệm với cuộn giấy thấm, vì sao phải dán một dải hạt ngô xuôi và một dải ngược?

Bài 4

Nối mỗi thí nghiệm với kết quả quan sát được.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 5

Góc uốn của 5 thân cây đậu ở ngày thứ 6 là 38°, 41°, 44°, 40°, 42°. Góc uốn trung bình là bao nhiêu độ?

Đơn vị:°

Bài 6

Rễ ngô trong thí nghiệm hướng hoá uốn 18° ở ngày thứ 4 và 38° ở ngày thứ 8. Trung bình mỗi ngày rễ uốn thêm bao nhiêu độ?

Đơn vị:°

Bài 7

Nếu thay phân NPK bằng một ít muối kim loại nặng (chất độc với cây) thì rễ ngô sẽ

Bài 8

Một nhóm thấy cây đậu trong hộp giấy có lỗ vẫn mọc thẳng, không uốn cong. Nguyên nhân hợp lí nhất là

Bài 9

Trong thí nghiệm cuộn giấy thấm đặt trong ống đong có khoảng 30 mL nước, nước ở đáy ống có vai trò gì?

Bài 10

Điền một từ: thân cây uốn cong về phía có ánh sáng, nên thân có tính hướng sáng …

Ghi nhớ

  • Thí nghiệm hướng sáng: cây đậu chỉ nhận ánh sáng một phía uốn về phía ánh sáng; cây ở cốc đối chứng mọc thẳng.
  • Thí nghiệm cuộn giấy thấm: dù hạt ngô dán xuôi hay ngược, rễ vẫn uốn xuống, về phía nước; thân uốn lên.
  • Thí nghiệm hướng hoá: rễ ngô mọc về phía phân bón (dương), tránh xa chất độc (âm).
  • Theo dõi theo ngày, đo góc uốn của nhiều cây và lấy trung bình; luôn có cốc đối chứng.
  • Báo cáo gồm mục đích, chuẩn bị, cách tiến hành, kết quả, giải thích và kết luận.