Bỏ qua đến nội dung

Chuyên đề 1 · Chuyên đề

Bài 1. Nguyên tắc và các biện pháp kĩ thuật sử dụng dinh dưỡng khoáng trong nền nông nghiệp sạch

Bón thật nhiều phân thì cây có lớn nhanh và cho năng suất cao hơn không? Rau xanh mướt nhờ bón nhiều đạm sát ngày thu hoạch có thật sự là rau sạch? Bài học này giúp em sử dụng dinh dưỡng khoáng vừa tăng năng suất, vừa giữ nông sản an toàn.

Em sẽ học được

  • Trình bày được khái niệm nông nghiệp sạch và các tiêu chuẩn của sản phẩm nông nghiệp sạch.
  • Giải thích được cơ sở khoa học của các nguyên tắc bón phân hợp lí: đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm, cân đối.
  • Tính được lượng phân bón cần dùng từ nhu cầu của cây, lượng chất dinh dưỡng có trong đất và hệ số sử dụng phân bón.
  • Nêu được một số biện pháp kĩ thuật sử dụng dinh dưỡng khoáng tạo nền nông nghiệp sạch.

Nông nghiệp sạch

Định nghĩa · Nông nghiệp sạch

Nông nghiệp sạch là nền nông nghiệp tạo ra sản phẩm không chứa (hoặc chứa dưới ngưỡng cho phép) dư lượng chất độc hại và sinh vật gây hại cho con người, đồng thời quá trình sản xuất không gây ảnh hưởng xấu đến đất, nước và không khí.
Hai mức của sản phẩm nông nghiệp sạch
MứcYêu cầu chính
Sản phẩm hữu cơKhông dùng phân hoá học, chất kích thích sinh trưởng, phần lớn thuốc bảo vệ thực vật hoá học và nước thải trong sản xuất
Sản phẩm an toànBón phân hợp lí; hạn chế thuốc bảo vệ thực vật và chất kích thích, dùng đúng thời gian cách li; nước tưới không bị ô nhiễm; dư lượng hoá chất, kim loại nặng, vi sinh vật gây hại dưới ngưỡng cho phép

Ví dụ về sản phẩm nông nghiệp sạch ở nước ta: gạo hữu cơ, rau quả sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, nhãn, vải, thanh long, cá tra, tôm nuôi theo quy trình an toàn.

Nguyên tắc sử dụng dinh dưỡng khoáng

Cây chỉ hấp thụ được một lượng khoáng nhất định ở mỗi giai đoạn. Phân bón thừa không làm cây lớn hơn mà gây lãng phí, làm cây dễ sâu bệnh, tích luỹ nitrate trong nông sản, rửa trôi xuống nước ngầm và gây ô nhiễm. Vì vậy, bón phân phải theo các nguyên tắc sau.

Các nguyên tắc bón phân hợp lí
Nguyên tắcCơ sở khoa học
Bón đúng loại phânMỗi loài cây cần các nguyên tố khoáng khác nhau. Có ba nhóm phân: hữu cơ, vô cơ (hoá học) và vi sinh; chọn loại phù hợp với cây và với đất
Bón đúng liều lượngBón theo nhu cầu của cây: cây lấy lá cần nhiều đạm (N); cây lấy củ, quả, lấy đường cần nhiều kali (K); cây họ Đậu, cây lấy dầu, cây gia vị cần đủ lưu huỳnh (S)
Bón đúng thời điểmMỗi giai đoạn sinh trưởng cần một chế độ dinh dưỡng khác nhau: giai đoạn đầu cần nhiều lân (P) và đạm (N), giai đoạn sau cần thêm kali (K) và các nguyên tố vi lượng
Bón cân đốiCác nguyên tố phải có tỉ lệ phù hợp; thừa nguyên tố này có thể cản trở cây hấp thụ nguyên tố khác. Không bón vượt nhu cầu của cây

Ghi chú · Bón lót và bón thúc

Bón lót là bón trước khi gieo trồng, thường dùng phân hữu cơ, phân lân (chậm tan) và một phần đạm, kali. Bón thúc là bón trong thời gian cây sinh trưởng, chia làm nhiều lần theo nhu cầu của từng giai đoạn. Phân có thể bón vào đất (qua rễ) hoặc phun dung dịch loãng lên lá (qua lá).

Lưu ý · Dấu hiệu thiếu nitrogen

Cây thiếu nitrogen sinh trưởng chậm, còi cọc; lá già vàng và rụng sớm (nitrogen được chuyển từ lá già sang lá non).

Tính lượng phân bón

Đất đã có sẵn một phần chất dinh dưỡng, và cây chỉ sử dụng được một phần phân bón vào đất (phần còn lại bị rửa trôi, bay hơi hoặc bị đất giữ chặt). Lượng chất dinh dưỡng cần bón được tính theo công thức:

Lượng cần bón=(Nhu cầu của cây trừ Lượng có trong đất)/(Hệ số sử dụng phân bón)

Trên bao phân, hàm lượng được ghi theo N (phân đạm), P₂O₅ (phân lân) và K₂O (phân kali). Urea chứa 46% N, nên muốn có 46 kg N phải bón 100 kg urea.

Khối lượng phân=(Lượng chất dinh dưỡng cần bón)/(Tỉ lệ chất dinh dưỡng trong phân)

Biện pháp kĩ thuật tạo nền nông nghiệp sạch

  • Trồng cây trong nhà lưới, nhà kính bằng thuỷ canh, khí canh: chủ động điều chỉnh thành phần và nồng độ khoáng theo nhu cầu của cây, ít tồn dư, ít gây ô nhiễm, hạn chế sâu bệnh nên giảm thuốc bảo vệ thực vật.
  • Cải tạo đất: bón vôi cho đất chua để nâng pH, giúp cây hấp thụ phân hiệu quả hơn.
  • Tận dụng phân hữu cơ sẵn có (phân chuồng ủ hoai, rơm rạ, bã mía, tro trấu, vỏ cà phê) và phân vi sinh để giảm phân hoá học.
  • Chia nhỏ liều bón, tăng số lần bón trong vụ; dùng phân tan chậm để giảm thất thoát.
  • Luân canh, xen canh cây trồng, nhất là với cây họ Đậu (có vi khuẩn cố định nitrogen ở nốt sần) để giữ độ phì của đất.
  • Tận dụng quan hệ cộng sinh giữa rễ cây và nấm (nấm rễ) giúp cây hấp thụ nitrate, phosphate tốt hơn ở đất nghèo dinh dưỡng.

Ghi chú · Vì sao "khoai đất lạ"?

Trồng khoai lang liên tiếp nhiều vụ trên cùng một thửa ruộng làm đất cạn dần một số chất khoáng, nhất là kali, nên năng suất giảm. Luân canh, bổ sung phân hữu cơ trước mỗi vụ giúp đất phục hồi.

Dự án

Dự án nhỏ: Lập kế hoạch bón phân cho một vườn rau

Mục tiêu: lập kế hoạch bón phân theo hướng nông nghiệp sạch cho một luống rau ở nhà hoặc ở trường. Làm theo nhóm 3 đến 4 bạn.

  1. Chọn loại rau, đo diện tích luống và tìm hiểu loại đất (đất thịt, đất cát, đất chua...).
  2. Tìm hiểu nhu cầu dinh dưỡng của loại rau đó qua sách, cán bộ khuyến nông hoặc hướng dẫn trên bao phân.
  3. Chọn loại phân (ưu tiên phân hữu cơ ủ hoai, phân vi sinh), tính lượng phân cho diện tích luống.
  4. Lập lịch bón: bón lót, các lần bón thúc, thời điểm ngừng bón đạm trước khi thu hoạch.
  5. Đề xuất các biện pháp đi kèm: cải tạo đất, luân canh, xử lí bao bì phân bón.

Báo cáo: bảng kế hoạch bón phân (loại phân, lượng, thời điểm, cách bón) và giải thích mỗi lựa chọn bằng các nguyên tắc bón phân hợp lí.

Khám phá

Máy tính lượng phân bón

Chọn cây trồng, loại đất và lần bón. Bảng tính lượng N, P₂O₅, K₂O cho cả vụ và cho lần bón đó, rồi đổi ra khối lượng phân. Hãy tự ước lượng lượng urea bằng thanh trượt và xem nhận xét.

Cây trồng
Loại đất
Lần bón

Bón lót trước khi gieo trồng: bón toàn bộ phân lân (lân chậm tan, cần cho rễ phát triển) và một phần đạm, kali. Đất phù sa giàu dinh dưỡng nên cần bón ít hơn.

Tính cho 1 ha. Lượng cả vụ = (nhu cầu − đất cung cấp) : hệ số sử dụng.
ChấtNhu cầuĐất cóHệ sốCả vụLần này
N90 kg40 kg0,5100 kg30 kg
P₂O₅36 kg20 kg0,353,3 kg53,3 kg
K₂O75 kg45 kg0,650 kg15 kg
  • Urea (46% N) 65 kg
  • Super lân (16% P₂O₅) 333 kg
  • Kali clorua (60% K₂O) 25 kg
0 kg

Kéo thanh trượt để chọn lượng urea em định bón cho 1 ha ở lần bón này, rồi đối chiếu với bảng tính.

Nhu cầu, lượng đất cung cấp và hệ số sử dụng là số liệu minh hoạ; ngoài đồng ruộng cần theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông và kết quả phân tích đất.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một ruộng lúa 1 ha trên đất phù sa. Cả vụ, cây lúa cần 90 kg N; đất cung cấp được 40 kg N; hệ số sử dụng phân đạm là 0,5. Tính lượng N cần bón và khối lượng urea (46% N) tương ứng.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một ruộng ngô 1 ha trên đất bạc màu. Cả vụ, cây cần 90 kg K₂O, đất cung cấp 15 kg K₂O, hệ số sử dụng phân kali là 0,6. Lần bón thúc thứ hai chiếm 50% lượng kali cả vụ. Tính khối lượng kali clorua (60% K₂O) cho lần bón đó.
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Phát biểu nào đúng về nông nghiệp sạch?

Bài 2

Những việc nào thuộc nguyên tắc bón phân hợp lí?

Bài 3

Nối nhóm cây với nguyên tố khoáng cần được chú ý cung cấp nhiều.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 4

Cây trồng cần 120 kg N cho một vụ trên 1 ha. Đất cung cấp được 30 kg N, hệ số sử dụng phân đạm là 0,6. Cần bón bao nhiêu kg N?

Đơn vị:kg

Bài 5

Cần bón 92 kg N. Phải dùng bao nhiêu kg urea (chứa 46% N)?

Đơn vị:kg

Bài 6

Lần bón lót cần 48 kg P₂O₅. Phải dùng bao nhiêu kg super lân (chứa 16% P₂O₅)?

Đơn vị:kg

Bài 7

Cây trồng thiếu nitrogen thường có biểu hiện nào?

Bài 8

Vì sao phân lân thường được dùng toàn bộ để bón lót?

Bài 9

Những biện pháp nào giúp giảm lượng phân hoá học mà vẫn giữ năng suất?

Bài 10

Bà con nông dân nói "khoai đất lạ", ý là không nên trồng khoai lang liên tiếp trên một thửa ruộng. Giải thích nào đúng?

Ghi nhớ

  • Nông nghiệp sạch: nông sản không có (hoặc dưới ngưỡng cho phép) chất độc hại, sinh vật gây hại; sản xuất không gây ô nhiễm môi trường.
  • Bón phân hợp lí: đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm và cân đối giữa các nguyên tố.
  • Lượng cần bón = (nhu cầu của cây − lượng có trong đất) : hệ số sử dụng phân bón; rồi chia cho tỉ lệ chất dinh dưỡng trong phân.
  • Thuỷ canh, cải tạo đất, phân hữu cơ, chia nhỏ liều, luân canh và nấm rễ giúp dùng khoáng hiệu quả, ít tồn dư.